સંશોધન, વિકાસ અને નવીનતા ભંડોળ (RDIF) વિશે સરળ સમજુતી

#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ #બાયોટેકનોલોજી #સંરક્ષણ #અંતરિક્ષ #GS-2 #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #સરકારી નીતિઓ

મુખ્ય મુદ્દા

કેન્દ્રીય કેબિનેટે 2025માં છ વર્ષના સમયગાળા માટે રૂ. 1 લાખ કરોડનું સંશોધન, વિકાસ અને નવીનતા ભંડોળ (RDIF) મંજૂર કર્યું હતું.
આ RDIF ફંડ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ (DST) ની દેખરેખ હેઠળ અનુસંધાન નેશનલ રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન (ANRF) માટે કામ કરે છે.
આ યોજના ટેકનોલોજી રેડીનેસ લેવલ (TRL 4) કે તેથી વધુ કક્ષાના પ્રોજેક્ટ્સને કોઈ ગીરવી વગર ઓછા વ્યાજે લોન આપે છે.
તજજ્ઞ સંસ્થાઓ જેવી કે TDB અને BIRAC ફંડ મેનેજર તરીકે કામ કરીને યોગ્ય કંપનીઓની પસંદગી કરે છે.

સરકારે સંશોધન અને નવીનતા માટે રૂ. 1 લાખ કરોડનું સંશોધન, વિકાસ અને નવીનતા ભંડોળ (RDIF) શરૂ કર્યું છે. આ યોજના હેઠળ ઓછા વ્યાજે લોન મેળવતી કંપનીઓની પસંદગી પ્રક્રિયા સામે સવાલો ઊભા થતાં તે હાલ ચર્ચામાં આવ્યું છે.

RDIF એ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ (DST) ની એક મુખ્ય યોજના છે. આ ભંડોળ અનુસંધાન નેશનલ રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન (ANRF) હેઠળ ખાસ હેતુ માટેનું ફંડ તરીકે કામ કરે છે.
કેન્દ્રીય કેબિનેટે 2025માં છ વર્ષ માટે રૂ. 1 લાખ કરોડનું બજેટ મંજૂર કર્યું હતું. તેનો મુખ્ય હેતુ ખાનગી ક્ષેત્રને સંશોધન અને વિકાસમાં વધુ નાણાં રોકવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે.

આ ભંડોળ કોઈ પણ ગીરવી વગર, ઓછા વ્યાજે અને લાંબા ગાળા માટે ધિરાણ આપે છે. આ મદદ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), ક્વોન્ટમ ટેકનોલોજી, સેમિકન્ડક્ટર, સ્પેસ, સંરક્ષણ, રોબોટિક્સ, ક્લીન એનર્જી અને ડિજિટલ હેલ્થકેર જેવા ઉભરતા ક્ષેત્રોમાં ટેકનોલોજી રેડીનેસ લેવલ (TRL 4) કે તેથી વધુ કક્ષાના પ્રોજેક્ટ્સને મળે છે.

આ યોજનાનો હેતુ દેશમાં સંશોધન આધારિત નવા ઉદ્યોગો અને સ્ટાર્ટઅપ્સને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
તે ભારતને નવી ટેકનોલોજી મેળવવામાં અને વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં આત્મનિર્ભર બનવામાં મદદ કરે છે.
સરકારે લાંબા ગાળાના આર્થિક વિકાસ માટે એક ખાસ ડીપ-ટેક ફંડ ઓફ ફંડ્સ બનાવવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે.

આ નાણાં અલ્ટરનેટિવ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફંડ્સ (AIFs), ડેવલપમેન્ટ ફાઇનાન્સ ઇન્સ્ટિટ્યુશન્સ (DFIs), એનબીએફસી (NBFCs) અને ફોકસડ રિસર્ચ ઓર્ગેનાઇઝેશન્સ (FROs) દ્વારા વિતરિત કરવામાં આવે છે, જે નવી ટેકનોલોજી બનાવતી ભારતીય કંપનીઓમાં રોકાણ કરે છે.
યોજનાની લોન ખાસ નીમેલા સેકન્ડ-લેવલ ફંડ મેનેજર્સ (SLFMs) દ્વારા આપવામાં આવે છે, જે યોગ્યતા ધરાવતી કંપનીઓ (ETEs) ની પસંદગી પણ કરે છે.
હાલમાં DST હેઠળનું ટેકનોલોજી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ (TDB) અને બાયોટેકનોલોજી વિભાગ હેઠળનું બિરાક (BIRAC) આ બે ફંડ મેનેજર તરીકે કામ કરી રહ્યા છે.