માનવ-હાથી સંઘર્ષ ઘટાડવા માટેની પ્રાદેશિક કાર્ય યોજના
#GS-3 #પર્યાવરણ #જૈવવિવિધતા #વન્યજીવ સંરક્ષણ #માનવ-વન્યજીવ સંઘર્ષ #પ્રોજેક્ટ એલિફન્ટ #GS-2 #રાષ્ટ્રીય
મુખ્ય મુદ્દા
- MoEFCC દ્વારા પ્રોજેક્ટ એલિફન્ટની 23મી સ્ટીયરિંગ કમિટીની બેઠકમાં માનવ-હાથી સંઘર્ષ ઉકેલવા માટે એક પ્રાદેશિક કાર્ય યોજના જાહેર કરવામાં આવી.
- આ યોજના હેઠળ હાથીઓના વિસ્તારોને 3 ભાગમાં વહેંચવામાં આવશે: સંરક્ષણ ઝોન, સહ-અસ્તિત્વ ઝોન અને વ્યવસ્થાપન ઝોન.
- જંગલમાંથી આક્રમક વનસ્પતિઓ દૂર કરીને કુદરતી ખોરાક વધારવામાં આવશે, જેથી હાથીઓ ખેતરો તરફ ન જાય.
- સંઘર્ષવાળા વિસ્તારોમાં કોરિડોર સુરક્ષિત કરવા અને જરૂર પડે તો સમસ્યારૂપ હાથીઓને ખસેડવા જેવા ચોક્કસ ઉપાયો કરવામાં આવશે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- પ્રોજેક્ટ એલિફન્ટની 23મી સ્ટીયરિંગ કમિટીની બેઠક દરમિયાન પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય (MoEFCC) દ્વારા માનવ-હાથી સંઘર્ષ ઉકેલવા માટે એક પ્રાદેશિક કાર્ય યોજના બહાર પાડવામાં આવી છે.
માનવ-હાથી સંઘર્ષ શું છે?
- માનવ-હાથી સંઘર્ષ (HEC) એટલે માણસો અને હાથીઓ વચ્ચે થતી એવી નકારાત્મક ઘટનાઓ, જેના કારણે લોકો કે હાથીઓના મૃત્યુ થાય છે, શારીરિક ઈજાઓ થાય છે, પાક અને સંપત્તિ નાશ પામે છે તથા લોકોની આજીવિકા જોખમાય છે.
મુખ્ય ભલામણો
- હાથીઓ માટેના કુદરતી ખોરાકના છોડ બચાવવા માટે આક્રમક વનસ્પતિઓને યંત્રો, સુરક્ષિત દવાઓ અને જૈવિક પદ્ધતિઓ વડે દૂર કરવી જોઈએ.
- જમીનના ઉપયોગ અને સંઘર્ષના આધારે સમગ્ર વિસ્તારને હાથી સંરક્ષણ ઝોન, સહ-અસ્તિત્વ ઝોન અને વ્યવસ્થાપન ઝોન એમ 3 ભાગમાં વહેંચવો જોઈએ.
- જંગલની અંદર જ હાથીઓને પૂરતો ખોરાક અને પાણી મળી રહે તે માટે મુખ્ય રહેઠાણો સુધારવા જોઈએ, જેથી તેઓ ખેતરો કે ગામડાં તરફ ન આવે.
- હાથીઓની અવરજવરના કોરિડોર અને રસ્તાઓને વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી ઓળખીને સુરક્ષિત કરવા જોઈએ.
- બધી જગ્યાએ એકસરખી નીતિ વાપરવાને બદલે સંઘર્ષવાળા વિસ્તારોનું મેપિંગ કરીને ચોક્કસ સ્થળ મુજબ પગલાં લેવા જોઈએ.
- જંગલ નજીક રહેતા સ્થાનિક લોકોને સંઘર્ષ ઘટાડવાની કામગીરીમાં સક્રિય ભાગીદાર બનાવવા જોઈએ.
- જ્યાં સંઘર્ષ ખૂબ વધારે હોય ત્યાં ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ અને જરૂર પડે તો સમસ્યારૂપ હાથીઓને અન્ય સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવા જોઈએ.
કાર્ય યોજનાનું મહત્વ
- જંગલો સુધારવાથી અને નકામી વનસ્પતિઓ દૂર કરવાથી જંગલમાં જ ખોરાક વધશે, જેથી હાથીઓ ખેતરો તરફ જતા અટકશે.
- ઝોનિંગ સિસ્ટમ લાગુ કરવાથી ઊંડા જંગલ, સરહદી વિસ્તારો અને ગામડાંઓ માટે અલગ-અલગ નિયમો બનાવી શકાશે.
- પર્યાવરણ સુધારણા, સ્થાનિક લોકોની ભાગીદારી અને જોખમનું યોગ્ય મેપિંગ કરવાથી માનવ જીવન, આજીવિકા અને હાથીઓનું રક્ષણ એકસાથે શક્ય બનશે.