જાહેર સેવકોના વિદેશ પ્રવાસ માટે પોલિટિકલ ક્લિયરન્સના નિયમો
#GS-2 #ભારતીય રાજ્યવ્યવસ્થા અને બંધારણ #કારોબારી #સુશાસન અને સામાજિક ન્યાય #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #વિદેશ મંત્રાલય #પોલિટિકલ ક્લિયરન્સ
મુખ્ય મુદ્દા
- વિદેશ મંત્રાલય (MEA) દ્વારા મુખ્યમંત્રીઓ સહિતના સરકારી અધિકારીઓ માટે વિદેશ પ્રવાસ કરતા પહેલા પોલિટિકલ ક્લિયરન્સ લેવું ફરજિયાત છે.
- વિદેશ પ્રવાસની અરજીઓ પ્રવાસના ઓછામાં ઓછા 15 દિવસ પહેલા e-Political Clearance System પોર્ટલ પર ઓનલાઈન કરવાની રહે છે.
- નાણાકીય મંજૂરી માટે આર્થિક બાબતોનો વિભાગ (DEA) અને વિદેશી ભંડોળ માટે ગૃહ મંત્રાલય (MHA) ની FCRA હેઠળ મંજૂરી લેવી પડે છે.
- સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશો માટે સત્તાવાર પ્રવાસમાં મંજૂરી જરૂરી છે, પરંતુ અંગત પ્રવાસ માટે તેમને મુક્તિ આપવામાં આવી છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- તેલંગાણાના મુખ્યમંત્રીએ વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા પોલિટિકલ ક્લિયરન્સ ન મળતા પોતાની 10 દિવસની વિદેશ યાત્રામાંથી અમેરિકાનો પ્રવાસ રદ કરવો પડ્યો હતો.
પોલિટિકલ ક્લિયરન્સ અને તેનો હેતુ
- પોલિટિકલ ક્લિયરન્સ એ સરકારી અધિકારીઓ અને નેતાઓ માટે વિદેશ પ્રવાસ કરતા પહેલા વિદેશ મંત્રાલય (MEA) પાસેથી લેવી પડતી ફરજિયાત મંજૂરી છે.
- આ નિયમ મુખ્યમંત્રીઓ, કેન્દ્રીય અને રાજ્ય મંત્રીઓ, સંસદસભ્યો, આઈએએસ-આઈપીએસ અધિકારીઓ અને જાહેર ક્ષેત્રના અધિકારીઓ બધાને લાગુ પડે છે.
- આ મંજૂરીનો મુખ્ય હેતુ ભારતીય પ્રતિનિધિઓના વિદેશ પ્રવાસ દેશની વિદેશ નીતિ અને રાજદ્વારી સંબંધો સાથે સુસંગત રહે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
પોલિટિકલ ક્લિયરન્સ મેળવવાની પ્રક્રિયા
- વિદેશ પ્રવાસની દરખાસ્તો વિદેશ મંત્રાલયના ખાસ e-Political Clearance System પોર્ટલ પર ઓનલાઈન સબમિટ કરવામાં આવે છે.
- વિદેશ મંત્રાલયનો કોઓર્ડિનેશન વિભાગ સંબંધિત પ્રાદેશિક વિભાગો સાથે મળીને કાર્યક્રમ, આમંત્રણ અને બે દેશો વચ્ચેના સંબંધોની તપાસ કરે છે.
- વિદેશ મંત્રાલય તરફથી મંજૂરી મળ્યા પછી અરજી આર્થિક બાબતોના વિભાગ (DEA) પાસે નાણાકીય અને વિદેશી મુદ્રાની મંજૂરી માટે જાય છે.
- જો પ્રવાસનો ખર્ચ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સિવાયની કોઈ વિદેશી સંસ્થા આપતી હોય, તો ગૃહ મંત્રાલય (MHA) દ્વારા FCRA હેઠળ મંજૂરી લેવી પડે છે.
- મંત્રીઓ અને મુખ્યમંત્રીઓના વિદેશ પ્રવાસ માટે આખરી મંજૂરી વડાપ્રધાન અથવા કેબિનેટ સચિવાલય દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પોલિટિકલ ક્લિયરન્સની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ
- આ મંજૂરી રાજ્યપાલો, મુખ્યમંત્રીઓ, કેન્દ્રીય અને રાજ્ય મંત્રીઓ, સિવિલ સર્વન્ટ્સ અને PSU અધિકારીઓ તમામ માટે જરૂરી છે.
- વિદેશ મંત્રાલયની મંજૂરી વગર આર્થિક બાબતોનો વિભાગ કે સરકારી ખાતાઓ પ્રવાસ માટે નાણાં કે સત્તાવાર મંજૂરી આપતા નથી.
- વિદેશી કાર્યક્રમમાં ભાગ લેતા લોકોના સ્તરની તપાસ કરવામાં આવે છે જેથી રાજ્ય સરકારો કેન્દ્ર સરકારને બાયપાસ કરીને સીધો સંપર્ક ન કરે.
- તે દેશ સાથે ભારતના સંબંધો કેટલા સંવેદનશીલ છે અને તે મુલાકાત કેટલી યોગ્ય છે તેની વિગતવાર ચકાસણી થાય છે.
- સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશોને સત્તાવાર પ્રવાસ માટે મંજૂરી લેવી પડે છે, પરંતુ અંગત ખાનગી પ્રવાસ માટે કોર્ટે તેમને મુક્તિ આપી છે.
- કેબિનેટ સચિવાલય અને ખર્ચ વિભાગના નિયમો મુજબ વિદેશ પ્રવાસની અરજી પ્રવાસના ઓછામાં ઓછા 15 દિવસ પહેલાં કરવાની રહે છે.