પનામા કેનાલ: વિશેષતાઓ, ઇતિહાસ અને વૈશ્વિક મહત્વ
#GS-3 #ભૂગોળ #ભૌતિક ભૂગોળ #સંસાધનો #ઉદ્યોગો #GS-2 #વર્તમાન ઘટનાઓ #આંતરરાષ્ટ્રીય #વેપાર #દરિયાઈ માળખાકીય સુવિધાઓ
મુખ્ય મુદ્દા
- દરિયાઈ વાહનોની ભીડ વચ્ચે પનામા કેનાલ પર 10 દિવસની લાઈન ટાળવા માટે એક કન્ટેનર જહાજે હરાજીમાં $4 million ચૂકવ્યા.
- મીઠા પાણીની લોક સિસ્ટમવાળી આ 82 કિમી લાંબી કેનાલ એટલાન્ટિક મહાસાગર અને પેસિફિક મહાસાગરને જોડે છે અને વિશ્વના 3-5% દરિયાઈ વેપારનો રસ્તો પૂરો પાડે છે.
- ગાલતુન તળાવના પાણીથી ચાલતી આ કેનાલ દક્ષિણ અમેરિકાના કેપ હોર્નની સરખામણીએ જહાજોનું 8,000 નોટિકલ માઈલનું અંતર બચાવે છે.
- પનામા કેનાલ ઓથોરિટી (ACP) દ્વારા સંચાલિત આ કેનાલના 2016ના નવા લોક વિસ્તારમાં પાણીની અછત નિવારવા 60% પાણી ફરી વાપરવાની સુવિધા છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- વેપારમાં વધારો, મધ્ય પૂર્વના રસ્તા બદલાવા અને સૂકા ભરેલા હવામાનના કારણે પનામા કેનાલ પર વહાણોની લાંબી લાઈન લાગી હતી. 10 દિવસની લાઈન ટાળવા માટે એક વહાણ માલિકે હરાજીમાં $4 million બોલી લગાવીને આગળ નીકળવાનો રસ્તો મેળવ્યો.
પનામા કેનાલ શું છે?
- પનામા કેનાલ પનામા દેશની સાંકડી જમીન વચ્ચે બનાવેલી 50 માઇલ (82 કિમી) લાંબી માનવસર્જિત જળમાર્ગ સિસ્ટમ છે. તે કેરેબિયન સમુદ્ર દ્વારા એટલાન્ટિક મહાસાગર અને પેસિફિક મહાસાગરને જોડે છે અને દુનિયાનો એક ખૂબ મહત્વનો દરિયાઈ રસ્તો છે.
- દક્ષિણ અમેરિકા ખંડનો આખો ચક્કર મારવાને બદલે જહાજો આ ટૂંકા રસ્તેથી એક મહાસાગરમાથી બીજા મહાસાગરમાં સીધા જઈ શકે છે.
સ્થાન અને વહીવટ
- આ કેનાલ મધ્ય અમેરિકામાં 9° ઉત્તર અક્ષાંશ પર આવેલી છે. તે એટલાન્ટિક તરફના કોલોન બંદરને પેસિફિક તરફના બાલ્બોઆ અને પનામા સિટી સાથે જોડે છે.
- પનામા સરકારની સ્વાયત્ત સંસ્થા પનામા કેનાલ ઓથોરિટી (ACP) આ આખી કેનાલની માલિકી ધરાવે છે અને તેનો તમામ વહીવટ સંભાળે છે.
ઇતિહાસ
- આ કેનાલ અમેરિકી આર્મી કોર્પ્સ ઓફ એન્જિનિયર્સે બનાવી હતી અને 15 ઓગસ્ટ 1914ના રોજ ખુલ્લી મૂકવામાં આવી હતી.
- વર્ષ 1979થી સંયુક્ત રીતે વહીવટ ચાલતો હતો, ત્યારબાદ 31 ડિસેમ્બર 1999ના રોજ પનામા દેશે આ કેનાલનો પૂરો કબજો અને વહીવટ પોતાના હાથમાં લીધો.
- વર્ષ જૂન 2016માં મોટા જહાજો માટે ત્રીજો લોક વિસ્તાર (નિયોપનામેક્સ) શરૂ કરવામાં આવ્યો, જેમાં પાણી બચાવવા માટે 60% પાણી રિસાયકલ કરતી ખાસ સિસ્ટમ છે.
મુખ્ય વિશેષતાઓ
- આ કેનાલમાં પાણી પંપથી ખેંચવું પડતું નથી. ચાગ્રેસ નદી પર બનેલા ગાલતુન તળાવ અને અલાજુએલા તળાવનું મીઠું પાણી કુદરતી રીતે ઢાળ પ્રમાણે લોકમાં વહે છે.
- આ સિસ્ટમમાં ગાલતુન, પેડ્રો મિગુએલ અને મીરાફ્લોરેસ નામના લોક દરવાજા છે. તે જહાજને દરિયાની સપાટીથી 85 ફીટ (26 મીટર) ઊંચાઈએ ઉપાડીને ડુંગરાળ વિસ્તાર ગેલાર્ડ કટમાંથી પાર કરાવે છે.
- જૂના લોક ચેમ્બરમાં જહાજો દીવાલ સાથે અથડાય નહીં તે માટે પાટા પર ચાલતા મ્યુલ્સ નામના ઇલેક્ટ્રિક એન્જિન જહાજને બંને બાજુથી પકડીને સીધું રાખે છે.
- નવા નિયોપનામેક્સ લોકમાં એક વાર જહાજ પસાર થાય ત્યારે 182 મિલિયન લીટર પાણી વપરાય છે, જેમાંથી 60% પાણી બાજુની ટાંકીઓમાં ભેગું કરીને ફરી વાપરવામાં આવે છે.
- સામાન્ય રીતે જહાજો અગાઉથી બુકિંગ કરીને આવે છે, પરંતુ ACP દરરોજ હરાજી રાખે છે જેથી અગાઉથી બુકિંગ ન કરાવનાર જહાજો વધુ રકમ ચૂકવીને લાઈનમાંથી મુક્તિ મેળવી શકે.
વૈશ્વિક મહત્વ
- આ કેનાલને લીધે જહાજોએ દક્ષિણ તરફના કેપ હોર્નનો લાંબો અને ખતરનાક રસ્તો કાપવો પડતો નથી, જેનાથી 8,000 નોટિકલ માઈલનું અંતર અને અઠવાડિયાનો સમય બચે છે.
- દુનિયાના દરિયાઈ વેપારનો 3-5% માલસામાન આ કેનાલમાંથી પસાર થાય છે, જેમાં બળતણ, અનાજ અને ઉત્પાદિત વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે.