NMCG એ ગંગા નદીના પૂરના મેદાનમાં બાંધકામના નિયમો બદલ્યા: 2016ના આદેશમાં સુધારો
#GS-3 #પર્યાવરણ #પ્રદૂષણ #GS-2 #ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય #નિયમનકારી સંસ્થાઓ #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #નેશનલ મિશન ફોર ક્લીન ગંગા #પર્યાવરણ સંરક્ષણ અધિનિયમ 1986
મુખ્ય મુદ્દા
- નેશનલ મિશન ફોર ક્લીન ગંગા (NMCG) એ ગંગાના પૂરના મેદાનો પરના બાંધકામ પરનો સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ હટાવવા માટે 2016ના ગંગા ઓથોરિટીઝ ઓર્ડરમાં સુધારો કર્યો છે.
- ગંગા નદીના પુનરુત્થાન માટે બહુ-સ્તરીય વ્યવસ્થા ઊભી કરવા આ આદેશ મૂળ રૂપે પર્યાવરણ (સંરક્ષણ) અધિનિયમ, 1986 ની કલમ 3 હેઠળ બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો.
- નવી નીતિ પૂરની આવૃત્તિના આધારે 3-સ્તરીય ઝોનિંગ સિસ્ટમ બનાવે છે, જેમાં 1-થી-5 વર્ષના પૂર વાળા સક્રિય વિસ્તારમાં બાંધકામ પર સખત પ્રતિબંધ રહેશે.
- 5-થી-25 વર્ષના નિયામક ઝોન અને 25-થી-100 વર્ષના ચેતવણી ઝોનમાં હવે NMCG ની પૂર્વ મંજૂરી મેળવીને વિકાસ કાર્યો કરી શકાશે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- નેશનલ મિશન ફોર ક્લીન ગંગા (NMCG) એ 2016ના ગંગા ઓથોરિટીઝ ઓર્ડરમાં મહત્વનો સુધારો કર્યો છે. આ સુધારાથી ગંગા નદીના પૂરના મેદાનો પર બાંધકામ કરવા પર જે સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ હતો તે હવે હટાવી લેવામાં આવ્યો છે.
ગંગા રિવર ઓથોરિટીઝ ઓર્ડર, 2016 વિશે
- આ કાનૂની આદેશ પર્યાવરણ (સંરક્ષણ) અધિનિયમ, 1986 ની કલમ 3 હેઠળ બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો.
- આ આદેશે નેશનલ મિશન ફોર ક્લીન ગંગા (NMCG) ને કાનૂની દરજ્જો આપ્યો અને નદીની સફાઈ માટે અલગ-અલગ સ્તરે કામ કરતી એક મજબૂત સિસ્ટમ બનાવી.
- આ આદેશનો મુખ્ય હેતુ પ્રદૂષણ રોકવાનો, નદીનો સતત પ્રવાહ (અવિરલ ધારા) જાળવવાનો અને ગંગાને સ્વચ્છ (નિર્મળ ધારા) રાખવાનો છે.
2016ના આદેશની મુખ્ય વિશેષતાઓ
- જૂની સંસ્થાની જગ્યાએ આ આદેશ દ્વારા નેશનલ ગંગા કાઉન્સિલ બનાવવામાં આવી, જેના અધ્યક્ષ વડાપ્રધાન પોતે છે.
- કેન્દ્રીય જળ સંસાધન મંત્રીની અધ્યક્ષતામાં એક સશક્ત ટાસ્ક ફોર્સ બનાવાઈ, જે વિવિધ મંત્રાલયો અને રાજ્ય સરકારો વચ્ચે કામનું સંકલન કરે છે.
- આ આદેશથી NMCG ને કાનૂની સત્તા મળી, જેથી તે પર્યાવરણ (સંરક્ષણ) અધિનિયમ, 1986 હેઠળ કડક આદેશો આપી શકે છે.
- સ્થાનિક સ્તરે પ્રદૂષણ રોકવા માટે સ્ટેટ ગંગા કમિટી અને ડિસ્ટ્રિક્ટ ગંગા પ્રોટેક્શન કમિટી જેવી સમિતિઓ રચવામાં આવી.
- ગંગા નદી પોતાની મેળે સ્વચ્છ થઈ શકે તે માટે નદીમાં પાણીનો લઘુત્તમ કુદરતી પ્રવાહ જાળવી રાખવો ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યો.
- મૂળ નિયમ પ્રમાણે, 100-વર્ષની સમયમર્યાદામાં પૂર આવવાની શક્યતા વાળા વિસ્તારને બાંધકામ-મુકત ઝોન જાહેર કરાયો હતો.
તાજેતરના સુધારા
- સરકારે પૂરના આખા વિસ્તાર પર બાંધકામ કરવાનો જે સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ હતો તે કલમ દૂર કરી છે.
- હવે સેન્ટ્રલ વોટર કમિશનની માર્ગદર્શિકા મુજબ સમગ્ર વિસ્તારને 3 ભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.
- એક્ટિવ ફ્લડ પ્લેન એટલે એવો વિસ્તાર જ્યાં 1-થી-5 વર્ષમાં પૂર આવે છે, ત્યાં કામચલાઉ મંડપ સિવાય કોઈ પણ પાકું બાંધકામ કરી શકાશે નહીં.
- રેગ્યુલેટરી ઝોન એ 5-થી-25 વર્ષમાં પૂર આવતા હોય તેવો મધ્યમ વિસ્તાર છે, જ્યાં સરકારી મંજૂરી લઈને વિકાસ કામો કરી શકાશે.
- વોર્નિંગ ઝોન એ 25-થી-100 વર્ષની પૂર શક્યતા વાળો બહારનો વિસ્તાર છે, જ્યાં નિયમો મુજબ મંજૂરી મેળવીને બાંધકામ થઈ શકે છે.
- આ રીતે સંપૂર્ણ પ્રતિબંધના બદલે મંજૂરી આધારિત પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવી છે, જેમાં સક્રિય વિસ્તાર સિવાય કામ કરવા NMCG ની પૂર્વ મંજૂરી લેવી પડશે.