નેત્ર એરબોર્ન અર્લી વોર્નિંગ એન્ડ કંટ્રોલ સિસ્ટમ
#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #રક્ષણ #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- ડિફેન્સ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓર્ગેનાઇઝેશન (DRDO) દ્વારા સ્વદેશી નેત્ર એરબોર્ન અર્લી વોર્નિંગ એન્ડ કંટ્રોલ (AEW&C) સિસ્ટમનું ફાઇનલ ઓપરેશનલ ક્લિયરન્સ (FOC) પ્રમાણપત્ર અધિકૃત રીતે ભારતીય વાયુસેના (IAF) ને સોંપવામાં આવ્યું છે.
નેત્ર એરબોર્ન અર્લી વોર્નિંગ એન્ડ કંટ્રોલ સિસ્ટમ વિશે
- નેત્ર એક સ્વદેશી એરબોર્ન અર્લી વોર્નિંગ એન્ડ કંટ્રોલ (AEW&C) સિસ્ટમ છે જે ઉડતા રડાર સ્ટેશન તરીકે કામ કરે છે. તે જમીન પરના રડારની પહોંચથી દૂર રહેલા હવાઈ અને દરિયાઈ જોખમોને શોધી કાઢે છે અને ટ્રેક કરે છે.
- આ સિસ્ટમ DRDO હેઠળની સેન્ટર ફોર એરબોર્ન સિસ્ટમ્સ (CABS) દ્વારા ભારતીય વાયુસેના (IAF) અને ભારતીય રક્ષા ઉદ્યોગના સહયોગથી વિકસાવવામાં આવી છે.
ધ્યેય
- તેનો મુખ્ય હેતુ ભારતની સ્વદેશી હવાઈ દેખરેખ ક્ષમતાને મજબૂત કરવાનો અને આયાતી AEW&C સિસ્ટમ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે.
- તે સરહદો પર નજર રાખવા, હવાઈ જોખમોને ઓળખવા અને નેટવર્ક આધારિત લડાકુ ઓપરેશનમાં મદદ કરવા માટે IAF ની તાકાત વધારે છે.
મુખ્ય વિશેષતાઓ
- આ સિસ્ટમ સુધારેલા ટ્વિન-ઇંજિન એમ્બ્રેયર ERJ-145 એરફ્રેમ પર આધારિત છે જેમાં મિશન સાધનો માટે ખાસ ઇલેક્ટ્રિકલ, કૂલિંગ અને એરોડાયનેમિક સિસ્ટમ્સ ગોઠવવામાં આવી છે.
- તેના પર બેસાડેલ AESA રડાર લક્ષ્યના કદના આધારે 250 થી 375 કિમી ની રેન્જ સાથે 240° થી 270° સુધીનું કવરેજ આપે છે.
- તે લડાકુ વિમાનો, ક્રૂઝ મિસાઇલો અને યુએવી સહિત 200 થી વધુ હવાઈ લક્ષ્યો ને એક સાથે શોધી શકે છે અને ટ્રેક કરી શકે છે.
- દુશ્મન ના રડાર અને કોમ્યુનિકેશન સિગ્નલ પકડવા માટે તેમાં ઇલેક્ટ્રોનિક સપોર્ટ મેઝર્સ (ESM) અને કોમ્યુનિકેશન સપોર્ટ મેઝર્સ (CSM) જોડવામાં આવ્યા છે.
- હવામાં જ ઇંધણ ભરવા માટેની ઇન-ફ્લાઇટ રિફ્યુઅલિંગ (IFR) પ્રોબ સિસ્ટમ લાંબા સમય સુધી આકાશમાં રહેવાની ક્ષમતા આપે છે.
- સ્વદેશી MK-XII(S) IFF સિસ્ટમ મિત્ર અને દુશ્મન વિમાન વચ્ચેનો તફાવત ઓળખવામાં મદદ કરે છે.
- સુરક્ષિત અને એનક્રિપ્ટેડ વાતચીત માટે તેમાં ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર (EW) સિસ્ટમ્સ અને સોફ્ટવેર-ડિફાઇન્ડ રેડિયો (SDRs) વપરાય છે.
- ગ્રાઉન્ડ એક્સપ્લોઇટેશન સ્ટેશન (GES) લાઇન-ઓફ-સાઇટ અને સેટેલાઇટ લિંક દ્વારા વાસ્તવિક સમયનો ડેટા ઇન્ટિગ્રેટેડ એર કમાન્ડ એન્ડ કંટ્રોલ સિસ્ટમ (IACCS) ને મોકલે છે.
મહત્વ
- નેત્ર એ 2019 ના બાલાકોટ હવાઈ હુમલા, 2020 ના ભારત-ચીન વિવાદ અને ઓપરેશન સિંદૂર (2025) દરમિયાન પોતાની ઉપયોગીતા સાબિત કરી છે.
- ફાઇનલ ઓપરેશનલ ક્લિયરન્સ (FOC) મેળવવાથી ભારત એવા ગણતરીના દેશોમાં સામેલ થઈ ગયું છે જે પોતાની સ્વદેશી એરબોર્ન અર્લી વોર્નિંગ એન્ડ કંટ્રોલ (AEW&C) સિસ્ટમ વિકસાવી અને ચલાવી શકે છે.