નાસાએ ઇસરોને પોતાના મૂન બેઝ પ્રોગ્રામમાં જોડાવા આમંત્રણ આપ્યું

નાસાએ ઇસરોને પોતાના મૂન બેઝ પ્રોગ્રામમાં જોડાવા આમંત્રણ આપ્યું

#GS-3 #સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી #સ્પેસ #વર્તમાન બનાવો #આંતરરાષ્ટ્રીય #આર્ટેમિસ એકોર્ડ્સ #ઇસરો #નાસા

મુખ્ય મુદ્દા

  • બેંગલુરુમાં યોજાયેલી 9મી CSJWG બેઠક દરમિયાન નાસાએ ઇસરોને ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર કાયમી મૂન બેઝ પ્રોગ્રામમાં જોડાવા આમંત્રણ આપ્યું.
  • આ મૂન બેઝ પ્રોગ્રામ ત્રણ તબક્કામાં પૂર્ણ થશે, જેમાં 2029 સુધી રોબોટિક મિશન અને 2032 પછી કાયમી માનવ વસાહત ઊભી કરાશે.
  • ભારત જૂન 2023 માં આર્ટેમિસ એકોર્ડ્સ પર હસ્તાક્ષર કરનારો 27મો દેશ બન્યો હતો, જેણે આ સ્પેસ સહયોગનો પાયો નાખ્યો.
  • આ મિશનમાં જોડાવાથી ઇસરોનું સ્પેસ વિઝન 2047 મજબૂત થશે, જે 2040 સુધીમાં ભારતીયને ચંદ્ર પર મોકલવા અને 2035 સુધીમાં ભારતીય અંતરિક્ષ સ્ટેશન પૂરું કરવાનો લક્ષ્યાંક ધરાવે છે.

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • અમેરિકાની સ્પેસ એજન્સી નાસા (NASA) એ ભારતની ઇસરો (ISRO) ને પોતાના કાયમી મૂન બેઝ પ્રોગ્રામમાં જોડાવા માટે સત્તાવાર આમંત્રણ આપ્યું છે.
  • બેંગલુરુમાં ઇસરો મુખ્ય મથક ખાતે યોજાયેલી ઇન્ડિયા-યુએસ સિવિલ સ્પેસ જોઈન્ટ વર્કિંગ ગ્રુપ (CSJWG) ની 9મી બેઠક દરમિયાન આ પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો હતો.
  • બંને દેશોએ US-India TRUST પહેલ હેઠળ નાગરિક અને વ્યાપારી ક્ષેત્રે અંતરીક્ષ સહયોગ વધારવા પર ચર્ચા કરી.
  • બેઠકમાં સંયુક્ત NISAR (NASA-ISRO સિંથેટિક અપર્ચર રડાર) મિશનની પ્રગતિની સમીક્ષા પણ કરવામાં આવી હતી.
  • અંતરીક્ષ પ્રવૃત્તિઓની ટકાઉપણા માટે બંને દેશોએ UN COPUOS ના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો પ્રત્યે પોતાની કટિબદ્ધતા દોહરાવી.
  • ભારત જૂન 2023 માં આર્ટેમિસ એકોર્ડ્સ માં 27મા હસ્તાક્ષરકર્તા તરીકે જોડાયું હતું, આ આમંત્રણ તે ભાગીદારીને વધુ મજબૂત બનાવે છે.

મૂન બેઝ પ્રોગ્રામ વિશે

  • મૂન બેઝ પ્રોગ્રામ એ નાસાનું એક મોટું મિશન છે, જેનો હેતુ ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર મનુષ્ય માટે પ્રથમ કાયમી ઘર બનાવવાનો છે.
  • ચંદ્રનો દક્ષિણ ધ્રુવ ખુબ મહત્વનો છે, કારણ કે ત્યાંના ઊંચા ટેકરાઓ પર સોલર ઊર્જા મેળવવા સતત સૂર્યપ્રકાશ મળે છે.
  • આ સિવાય દક્ષિણ ધ્રુવના ઊંડા ખાઈ વાળા વિસ્તારોમાં મોટા પ્રમાણમાં બરફ સ્વરૂપે પાણી موجود છે.
  • અંતરીક્ષયાત્રીઓ આ સ્ટેશન પર રહીને વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો કરશે અને ઊંડા અંતરીક્ષમાં જીવંત રહેવાની ટેકનોલોજી ચકાસશે.
  • ચંદ્ર પર મેળવેલો આ અનુભવ ભવિષ્યમાં મંગળ ગ્રહ પર માનવ મિશન મોકલવા માટે પાયારૂપ બનશે.

મુખ્ય લક્ષણો અને તબક્કાવાર આયોજન

  • પ્રથમ તબક્કો (2029 સુધી): રોબોટિક મિશન દ્વારા દક્ષિણ ધ્રુવની જમીનની તપાસ કરાશે અને જરૂરી ટેકનોલોજીનું પરીક્ષણ થશે.
  • બીજો તબક્કો (2029 થી 2032): વિજળી, સંદેશાવ્યવહાર અને મુસાફરી માટેના રોવર જેવી પાયાની સુવિધાઓ ચંદ્ર પર ગોઠવવામાં આવશે.
  • ત્રીજો તબક્કો (2032 પછી): મનુષ્યો લાંબો સમય રહી શકે તેવું કાયમી અને વિસ્તારી શકાય તેવું મૂન સ્ટેશન તૈયાર કરાશે.
  • આ પ્રોગ્રામમાં Astrobotic, Blue Origin, Firefly Aerospace અને Intuitive Machines જેવી ખાનગી કંપનીઓની પણ મદદ લેવામાં આવશે.
  • ચંદ્રની માટી અને બરફમાંથી પીવાનું પાણી, ઓક્સિજન અને રોકેટનું બળતણ બનાવવાની ઇન-સિચ્યુ રિસોર્સ યુટિલાઇઝેશન (ISRU) ટેકનોલોજી વપરાશે.
  • મિશનમાંથી મળતો તમામ વૈજ્ઞાનિક ડેટા આર્ટેમિસ એકોર્ડ્સ હેઠળ વિશ્વના તમામ દેશો સાથે પારદર્શક રીતે શેર કરવામાં આવશે.

પર્યાવરણીય અને એન્જિનિયરિંગ પડકારો

  • ચંદ્રના અંધારાવાળા ભાગોમાં તાપમાન માઇનસ 203°C સુધી ઘટી જાય છે, જે બેટરી અને ઈલેક્ટ્રોનિક સાધનો માટે મોટો પડકાર છે.
  • ધ્રુવીય પ્રદેશમાં સૂર્યના ત્રાસા કિરણાના લીધે લાંબા પડછાયા પડે છે, જેનાથી સોલર પેનલ અને નેવિગેશન સિસ્ટમમાં મુશ્કેલી પડે છે.
  • ચંદ્રની ઝીણી અને અણીદાર રજકણો સ્પેસસૂટ અને સાધનો પર ચોંટી જાય છે, જેથી મશીનરી ઝડપથી બગડી જાય છે.
  • ઊંડી ખાઈઓ અને પથરાળ જમીનને કારણે સ્પેસક્રાફ્ટનું લેન્ડિંગ અને રોવર ચલાવવું ખૂબ જોખમી બને છે.

ભારત માટે મહત્વ અને સ્પેસ વિઝન 2047

  • આ મિશનમાં જોડાવાથી ઇસરોના સ્પેસ વિઝન 2047 ને વેગ મળશે, જેનો લક્ષ્યાંક 2040 સુધીમાં ભારતીયને ચંદ્ર પર ઉતારવાનો છે.
  • આ સહયોગથી ભારત પોતાના ભારતીય અંતરિક્ષ સ્ટેશન નિર્માણને ઝડપી બનાવશે, જે મોડ્યુલ 2028 સુધીમાં અને આખું સ્ટેશન 2035 સુધીમાં તૈયાર કરવાનો પ્લાન છે.
  • આ જોડાણથી ભારત ચંદ્રયાન-3 જેવા એકલા મિશનથી આગળ વધીને આંતરરાષ્ટ્રીય માનવ સ્પેસ મિશનનો મુખ્ય ભાગ બનશે.

આગળનો માર્ગ

  • ભારતે ટેકનોલોજીની આપ-લે માટે આર્ટેમિસ એકોર્ડ્સ હેઠળ સ્પષ્ટ નીતિઓ તૈયાર કરવી જોઈએ.
  • ઇસરો અને દેશના સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ્સે ચંદ્રના વિષમ વાતાવરણ માટે ખાસ રોબોટિક્સ અને લાઈફ-સપોર્ટ સિસ્ટમ બનાવવા પર ધ્યાન આપવું જોઈએ.
  • અંતરીક્ષ સંસાધનોના ઉપયોગ અંગે વૈશ્વિક નિયમો બનાવવામાં ભારતે સક્રિય ભૂમિકા ભજવવી જોઈએ.

પ્રિલિમ્સ ઇન ફોકસ

  • આર્ટેમિસ એકોર્ડ્સ: શાંતિપૂર્ણ અંતરીક્ષ ઉપયોગ માટે નાસા દ્વારા 2020 માં શરૂ કરાયેલું એક માળખું છે. ભારત જૂન 2023 માં 27મા સભ્ય તરીકે જોડાયું.
  • NISAR મિશન: પૃથ્વીની સપાટીના ફેરફારો માપવા માટે નાસા અને ઇસરોનું સંયુક્ત રડાર ઉપગ્રહ મિશન છે.
  • UN COPUOS: સંયુક્ત રાષ્ટ્રની આ સમિતિ અંતરીક્ષના ટકાઉ અને શાંતિપૂર્ણ ઉપયોગ માટે વૈશ્વિક માર્ગદર્શિકા બનાવે છે.
  • CSJWG: ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે નાગરિક સ્પેસ ક્ષેત્રે સહયોગ વધારવા માટેનું ખાસ વર્કિંગ ગ્રુપ છે.