મેવેન મંગળ મિશન

મેવેન મંગળ મિશન

#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #અવકાશ #વર્તમાન પ્રવાહો #રાષ્ટ્રીય

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • નાસાએ MAVEN અવકાશયાનને બંધ કરવાની સત્તાવાર પ્રક્રિયા શરૂ કરી દીધી છે કારણ કે તપાસ સમિતિએ નક્કી કર્યું છે કે તેને હવે સુધારી શકાય તેમ નથી.

મેવેન મંગળ મિશન વિશે

  • MAVEN નું પૂરું નામ Mars Atmosphere and Volatile Evolution છે. આ NASA નું પહેલું એવું રોબોટિક અવકાશયાન હતું જેણે મંગળના ઉપલા વાતાવરણ, આયનોસ્ફિયર અને આબોહવા પરિવર્તનનો અભ્યાસ કર્યો હતો.
  • આ અવકાશયાન નવેમ્બર 2013 માં લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. તેણે મંગળની આસપાસ 11 વર્ષ પૂરાં કર્યા છે, જે તેના મૂળ એક વર્ષના સમય કરતા આખો દશકો વધારે છે.
  • આ મિશનનો મુખ્ય હેતુ એ જાણવાનો હતો કે અબજો વર્ષોમાં મંગળનું ઉપલું વાતાવરણ અને વાયુઓ અવકાશમાં કેવી રીતે ગાયબ થઈ ગયા.
  • હાલમાં વાતાવરણ કેવી રીતે ઘસાઈ રહ્યું છે તેની માપણી કરીને વૈજ્ઞાનિકોએ એ સમજવાનો પ્રયત્ન કર્યો કે કેવી રીતે મંગળ એક સમયે ગરમ અને પાણીવાળા ગ્રહમાંથી આજે ઠંડા રણમાં ફેરવાઈ ગયો.

મુખ્ય વિશેષતાઓ

  • MAVEN મંગળ પર એકમાત્ર એવું અવકાશયાન હતું જે સૂર્યના પવનો અને મંગળના વાતાવરણના બદલાવનો ડેટા એક જ સમયે નોંધી શકતું હતું.
  • તેણે આર્ગોન ગેસનો ઉપયોગ કરીને પહેલીવાર વાતાવરણની ટક્કર માપી, જેનાથી ખબર પડી કે હાઇ-સ્પીડ આયનો વાતાવરણના અણુઓને અવકાશમાં કેવી રીતે ધકેલે છે.
  • તેણે મંગળ પર વૈશ્વિક પ્રોટોન અરોરા શોધી કાઢ્યા. પૃથ્વીની જેમ તે માત્ર ધ્રુવ પૂરતા સીમિત નહોતા, પણ આખા મંગળ પર જોવા મળ્યા.
  • તેણે 2018 ના મોટા ધૂળના તોફાન પર નજર રાખી અને સાબિત કર્યું કે તોફાનના કારણે પાણીના અણુઓ વાતાવરણમાં ખૂબ ઊંચે જાય છે અને ઝડપથી નાશ પામે છે.
  • તેણે અલ્ટ્રાવાયોલેટ અને અન્ય ફિલ્ટર્સની મદદથી 3I/ATLAS ધૂમકેતુના સાફ ફોટા લીધા અને તેની રચનાનો અભ્યાસ કર્યો.
  • આ યાન NASA ના સંચાર માટે એક મહત્વનો સેતુ બન્યું. તેણે મંગળ પર ફરતા રોવરનો ડેટા પૃથ્વી સુધી પહોંચાડ્યો અને એક જ દિવસમાં સૌથી વધુ ડેટા મોકલવાનો રેકોર્ડ બનાવ્યો.

મિશનનું મહત્વ

  • સૌર તોફાન અને રેડિયેશન વિશે MAVEN એ જે માહિતી આપી છે તેનાથી વૈજ્ઞાનિકો ભવિષ્યમાં મંગળ પર જનારા માનવીઓ માટે સુરક્ષિત યાન અને કવચ બનાવી શકશે.
  • સૂર્યના પવનો ગ્રહોનું વાતાવરણ કેવી રીતે છીનવી લે છે તે સમજીને MAVEN એ પૃથ્વી બહાર જીવન શોધવામાં વૈજ્ઞાનિકોને મોટી મદદ કરી છે.