ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન સૂચકાંક અને બેઝ વર્ષમાં ફેરફાર

#અર્થતંત્ર #વિકાસ #ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #GS-3

શા માટે ચર્ચામાં છે?

ભારતનો ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન સૂચકાંક (IIP) વૃદ્ધિ દર એપ્રિલ 2025 માં 5.8% હતો, જે ઘટીને એપ્રિલ 2026 માં 4.9% થઈ ગયો છે.
સકારે જૂના 2011-12 ના આધાર વર્ષને બદલીને 2022-23 ને નવું બેઝ વર્ષ બનાવીને IIP શ્રેણી રજૂ કરી છે.
મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રનો IIP માં લગભગ 76% હિસ્સો છે અને તેણે એપ્રિલ 2026 માં 6.2% નો વિકાસ નોંધાવ્યો.
બીજી બાજુ, માઇનિંગ અને ક્વેરીંગ ક્ષેત્રમાં 5% થી વધુનો મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
એપ્રિલ 2026 માં કેપિટલ ગુડ્સમાં 16% અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ગુડ્સમાં 7.1% નો સારો વધારો થયો છે.

સાંખ્યિકી અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI) હેઠળ આવતી રાષ્ટ્રીય સાંખ્યિકી કાર્યાલય (NSO) દર મહિને IIP બહાર પાડે છે.
આ એક મહત્વપૂર્ણ મેક્રોએકનોમિક સૂચક છે જે ચોક્કસ સમયગાળા દરમિયાન ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનમાં થતા ટૂંકા ગાળાના ફેરફારોને માપે છે.
આધાર વર્ષ માટે સૂચકાંકનું મૂલ્ય હંમેશા 100 રાખવામાં આવે છે અને વર્તમાન ઉત્પાદનને તેની સરખામણીમાં ટકાવારીમાં મપાય છે.
સુધારેલા સૂચકાંકમાં હવે 463 આઇટમ જૂથો હેઠળ કુલ 1,042 ઉત્પાદનો નો સમાવેશ થાય છે, જે અગાઉ 839 વસ્તુઓ અને 407 જૂથો હતા.
ઉદ્યોગોના વેઇટેજને અપડેટ કરેલી ગ્રોસ વેલ્યુ એડેડ (GVA) 2022-23 શ્રેણી મુજબ બદલવામાં આવ્યું છે.

નવી IIP શ્રેણી માં માઇનિંગ, મેન્યુફેક્ચરિંગ અને વીજળી ઉપરાંત ગેસ પુરવઠો, પાણીનો પુરવઠો, ગટર વ્યવસ્થા અને કચરા સંચાલન ને પણ જોડવામાં આવ્યા છે.
હવે વીજળી ઉત્પાદનને રિન્યૂએબલ અને નોન-રિન્યૂએબલ સ્ત્રોતોમાં અલગ પાડવામાં આવ્યું છે જેથી ગ્રીન એનર્જી તરફનું પરિવર્તન સ્પષ્ટ જોઈ શકાય.
જીડીપીનો ડેટા દર ત્રણ મહિને આવે છે, તેથી IIP એ આર્થિક ગતિવિધિ જાણવા માટેનો ઝડપી માસિક માપદંડ છે.
નીતિ ઘડનારાઓ, RBI અને વિશ્લેષકો આર્થિક સ્થિતિ સમજવા અને ભવિષ્યની નીતિઓ બનાવવા માટે IIP નો ઉપયોગ કરે છે.