પર્સિયન ગલ્ફમાં ટેન્કર એમટી ફુજૈરાહ એનર્જીની ઘટના

પર્સિયન ગલ્ફમાં ટેન્કર એમટી ફુજૈરાહ એનર્જીની ઘટના

#GS-3 #ભૂગોળ #સંસાધનો #વર્તમાન બનાવો #આંતરરાષ્ટ્રીય #પર્સિયન ગલ્ફ #હોર્મુઝની સામુદ્રધુની #ઉર્જા સુરક્ષા

મુખ્ય મુદ્દા

  • પર્સિયન ગલ્ફમાં MT Fujairah Energy નામના તેલ ટેન્કર પર હુમલો થતાં 4 કર્મચારીઓ ઘાયલ થયા હતા, જેમાં 1 ભારતીય નાગરિક સામેલ છે.
  • પર્સિયન ગલ્ફ 2,41,000 ચોરસ કિલોમીટર ક્ષેત્રફળ ધરાવે છે અને તેની આસપાસ 8 દેશો આવેલા છે.
  • આ વિસ્તાર હોર્મુઝની સામુદ્રધુની દ્વારા વિશ્વ સાથે જોડાય છે, જ્યાંથી દુનિયાનું લગભગ 20% તેલ પસાર થાય છે.
  • અહીં સાઉથ પાર્સ/નોર્થ ડોમ જેવો વિશાળ ગેસ ભંડાર હોવાથી અહીં અશાંતિ થાય તો ગ્લોબલ તેલના ભાવ તરત વધી જાય છે.

ઘટના સંદર્ભ

  • પર્સિયન ગલ્ફમાં અલ રૂવાઈસથી દુબઈ જઈ રહેલા લાઇબેરિયાના ધ્વજવાળા MT Fujairah Energy નામના ક્રૂડ ઓઇલ ટેન્કર પર હુમલો થયો હતો.
  • આ હુમલામાં ચાર ક્રૂ મેમ્બર ઘાયલ થયા છે, જેમાં 1 ભારતીય નાગરિક પણ સામેલ છે.

પર્સિયન ગલ્ફ શું છે?

  • પર્સિયન ગલ્ફ એ હિંદ મહાસાગરનો એક ઓછી ઊંડાઈ ધરાવતો અને ખૂબ મહત્વનો દરિયાઈ ભાગ છે.
  • તે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની મારફતે ઓમાનના અખાત અને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડાય છે.
  • તે કાચું તેલ અને એલએનજી (LNG) લાવવા-લઈ જવા માટે દુનિયાનો સૌથી મોટો દરિયાઈ માર્ગ છે.

સ્થાન અને વિસ્તાર

  • તે દક્ષિણ-પશ્ચિમ એશિયામાં અરબ દ્વીપકલ્પ અને ઈરાનના પહાડી વિસ્તારની વચ્ચે આવેલો છે.
  • આ અખાત આશરે 2,41,000 ચોરસ કિલોમીટર અથવા 93,000 ચોરસ માઇલ ક્ષેત્રફળમાં ફેલાયેલો છે.

સરહદ ધરાવતા દેશો

  • કુલ 8 દેશો આ અખાતની સરહદે આવેલા છે: ઈરાન, ઈરાક, કુવૈત, સૌદી અરેબિયા, બહરીન, કતાર, સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) અને ઓમાન.

પર્સિયન ગલ્ફની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ

  • આ દરિયો ખૂબ છીછરો છે અને તેની સરેરાશ ઊંડાઈ 35 થી 50 મીટર છે. ઈરાન તરફ ઊંડું પાણી છે, જ્યારે અરબ દેશો તરફ ઓછી ઊંડાઈ છે.
  • અહીં ક્ષારતા અને બાષ્પીભવન વધારે રહે છે. આ વિસ્તારમાં ઉત્તર-પશ્ચિમ તરફથી આવતા ધૂળિયા પવનો ફૂંકાય છે જેને શમલ (Shamal) કહેવાય છે.
  • અહીં મીઠું પાણી ઓછું આવે છે. મુખ્યત્વે ટાઇગ્રિસ, યુફ્રેટીસ અને કારૂન નદીઓમાંથી બનતા શત્ત અલ-અરબ ડેલ્ટા દ્વારા જ મીઠું પાણી આવે છે.
  • આ દરિયાના તળિયામાં તેલ અને ગેસનો વિપુલ ભંડાર છે. દુનિયાનું સૌથી મોટું ગેસ ક્ષેત્ર સાઉથ પાર્સ/નોર્થ ડોમ પણ અહીં આવેલું છે.
  • આ અખાત હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં ખૂલે છે. દુનિયાના કુલ વપરાશનું લગભગ 20% તેલ આ સાંકડા માર્ગેથી પસાર થાય છે.

અશાંતિની અસરો

  • યુદ્ધ કે દરિયાઈબંધી થાય તો તેલ પુરવઠો ખોરવાય છે. એનાથી કાચા તેલના ભાવ વધે છે અને શિપિંગ ઈન્સ્યોરન્સ મોંઘો થાય છે.
  • અહીંના ઝઘડાથી ભારતીય નાવિકો અને કામદારોની સુરક્ષા જોખમાય છે. એવા સમયે સરકારે ઝડપી રાજદ્વારી મદદ પહોંચાડવી પડે છે.
  • તણાવ વધવાથી યુદ્ધ જહાજો અને નેવીની ગતિવિધિઓ વધી જાય છે, જેથી હોર્મુઝની સામુદ્રધુની પાસે લશ્કરી જમાવડો વધી જાય છે.