સરકારે પોલિમર કરન્સી નોટોના ક્ષેત્ર પરીક્ષણને મંજૂરી આપી
#GS-3 #અર્થતંત્ર #બેંકિંગ #રાજકોષીય નીતિ #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય
મુખ્ય મુદ્દા
- સરકારે RBI એક્ટ, 1934 ની કલમ 25 હેઠળ Rs 10 અને Rs 20 ની 1 અબજ પોલિમર નોટોના ટ્રાયલ માટે મંજૂરી આપી છે.
- આ પોલિમર નોટો બાયએક્સિયલી ઓરિએન્ટેડ પોલિપ્રોપિલિન (BOPP) માંથી બને છે અને કાગળની નોટો કરતાં 2.5 થી 4 ગણી વધુ ટકે છે.
- પોલિમર નોટો લાવવાથી ભારત સરકારના દર વર્ષે નોટો છાપવા અને જાળવવા પાછળ થતા Rs 5,000 કરોડ ના ખર્ચમાં મોટો ઘટાડો થશે.
- દર વર્ષે RBI ની ક્લીન નોટ પોલિસી હેઠળ આશરે 20 થી 24 અબજ બગડેલી કાગળની નોટો નાશ કરવામાં આવે છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- કેન્દ્ર સરકારે RBI એક્ટ, 1934 ની કલમ 25 હેઠળ ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપી છે.
- આ મંજૂરી મળવાથી RBI હવે Rs 10 અને Rs 20 મૂલ્યની 1 અબજ પોલિમર નોટોનું પ્રાયોગિક પરીક્ષણ કરશે.
ક્ષેત્ર પરીક્ષણની વિગતો
- આ નવી પોલિમર નોટો જૂની કાગળની નોટોને તાત્કાલિક બદલશે નહીં, પરંતુ તેની સાથે જ બજારમાં વાપરવામાં આવશે.
- કાયમી છાપકામ શરૂ કરતા પહેલાં, આ નોટોનો ખર્ચ, મજબૂતી, સુરક્ષા, પર્યાવરણ પર અસર અને ભારતની આબોહવા સામેની ટકૌઉતા ચકાસવા માટે ક્ષેત્ર પરીક્ષણ કરવામાં આવશે.
પોલિમર બેંકનોટની વિશેષતાઓ
- સામાન્ય કાગળની નોટો કપાસના માવા પર બને છે, જ્યારે પોલિમર નોટો બાયએક્સિયલી ઓરિએન્ટેડ પોલિપ્રોપિલિન (BOPP) નામના પ્લાસ્ટિકમાંથી બનાવવામાં આવે છે.
- આ નોટો પાણી અને ઘસારા સામે વધારે ટકી રહે છે. તેમાં પારદર્શક બારીઓ અને ખાસ સુરક્ષા ફીચર્સ હોવાથી નકલી નોટો બનાવવી ખૂબ મુશ્કેલ બને છે.
- સામાન્ય કાગળની નોટોની સરખામણીમાં પોલિમર નોટો 2.5 થી 4 ગણો વધુ સમય સુધી ચાલે છે.
પોલિમર નોટોની જરૂરિયાત
- ભારત સરકાર નવી નોટો છાપવા અને નોટોની સંભાળ પાછળ દર વર્ષે લગભગ Rs 5,000 કરોડ ખર્ચે છે.
- આ ઉપરાંત RBI ની ક્લીન નોટ પોલિસી હેઠળ દર વર્ષે 20 થી 24 અબજ ખરાબ થયેલી કાગળની નોટોનો નાશ કરવામાં આવે છે.
- Rs 10 અને Rs 20 જેવી નાની નોટોનો વધુ વપરાશ થતો હોવાથી તે ઝડપથી બગડી જાય છે, તેથી પોલિમર નોટો લાવવાથી વારંવાર નોટો બદલવાનો ખર્ચ ઘટી જશે.