એનાલોગ પનીરને ડેરી નામથી વેચવા પર FSSAI નો નવો પ્રતિબંધ

#GS-2 #ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય #નિયમનકારી સંસ્થાઓ #ખાદ્ય સુરક્ષા #GS-3 #અર્થતંત્ર #કૃષિ #ડેરી ક્ષેત્ર #એફએસએસએઆઈ

મુખ્ય મુદ્દા

FSSAI એ ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટેન્ડર્ડ્સ રેગ્યુલેશન્સ, 2011 માં સુધારો કરીને ડેરી વગર બનતા એનાલોગ ઉત્પાદનોને 'પનીર' ના નામે વેચવા પર પ્રતિબંધ મૂકવાની ભલામણ કરી છે.
એનાલોગ પનીરમાં દૂધના ફેટને બદલે વનસ્પતિ તેલ અને સ્ટાર્ચ વપરાય છે, જેથી તે અસલી પનીર કરતાં 50% થી 70% સસ્તું બને છે.
1 કિલો શુદ્ધ પનીર બનાવવા માટે 4 થી 5 લીટર દૂધની જરૂર પડે છે, જેની સરખામણીએ બનાવટી પનીર ખૂબ જ સસ્તામાં તૈયાર થઈ જાય છે.
આ નિયમથી ગ્રાહકો છેતરપિંડીથી બચશે, પશુપાલકોનું આર્થિક હિત જળવાશે અને હોટેલો કે ઓનલાઇન ડિલિવરી પ્લેટફોર્મ પર પારદર્શિતા આવશે.

ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને ધોરણો પ્રાધિકરણ (FSSAI) એ નકલી ડેરી ઉત્પાદનોને રોકવા માટે એક નવો નિયમ સૂચવ્યો છે.
આ માટે ધ ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટેન્ડર્ડ્સ (પ્રોહિબિશન એન્ડ રિસ્ટ્રિક્શન્સ ઓન સેલ્સ) રેગ્યુલેશન્સ, 2011 માં ફેરફાર કરવામાં આવી રહ્યો છે.
નવા નિયમ મુજબ, ડેરી વગર બનતા એનાલોગ ઉત્પાદનોને 'પનીર' ના નામે બનાવવાની, વેચવાની કે તેની જાહેરાત કરવાની મનાઈ રહેશે.

એનાલોગ પનીર એ અસલી દૂધના પનીર જેવું જ દેખાતું, સ્વાદ આપતું અને વપરાતું એક બનાવટી કે પ્રોસેસ્ડ ખાદ્ય ઉત્પાદન છે.
આમાં દૂધની કુદરતી ચરબી (ફેટ) અને પ્રોટીનની જગ્યાએ વનસ્પતિ આધારિત વસ્તુઓ વાપરવામાં આવે છે.
તેને બનાવવા માટે વનસ્પતિ તેલ, હાઇડ્રોજનેટેડ ફેટ, સ્ટાર્ચ અને વનસ્પતિ પ્રોટીનનો ઉપયોગ થાય છે.

બનાવટ કરનારા દૂધની ફેટની જગ્યાએ સસ્તું વનસ્પતિ તેલ વાપરે છે અને તેમાં સ્કેમ્ડ મિલ્ક પાવડર અથવા સોયા પ્રોટીન ભેળવે છે.
પનીર જેવી કડક મજબૂતાઈ લાવવા માટે બટાકા, મકાઈ કે ટેપિયોકાનો સ્ટાર્ચ અને સ્ટેબિલાઇઝર ઉમેરીને ગરમ કરવામાં આવે છે.
ત્યારબાદ તેમાં એસિડ ઉમેરીને મિશ્રણને જમાવવામાં આવે છે અને મશીનથી દાબીને કટકા કરાય છે, જે અસલી પનીરની જેમ જ તળી શકાય છે.

અસલી પનીર શુદ્ધ દૂધને ગરમ કરીને બનાવવામાં આવે છે, જ્યારે એનાલોગ પનીર વનસ્પતિ તેલ, સ્ટાર્ચ અને વનસ્પતિ પ્રોટીનથી બને છે.
અસલી પનીરમાં દૂધની પોતાની ચરબી હોય છે, જ્યારે એનાલોગ પનીરમાં પામ ઓઇલ કે હાઇડ્રોજનેટેડ તેલ વપરાય છે.
દૂધનું પનીર શરીર માટે ઉત્તમ પ્રોટીન આપે છે, જ્યારે એનાલોગ પનીરમાં પ્રોટીનની ગુણવત્તા અલગ-અલગ હોય છે.
એક કિલો અસલી પનીર બનાવવા 4 થી 5 લીટર દૂધ જોઈએ, જેથી એનાલોગ પનીર બનાવવાનો ખર્ચ 50% થી 70% સુધી સસ્તો પડે છે.
FSSAI ના નિયમ પ્રમાણે અસલી પનીર પ્રમાણિત ડેરી પ્રોડક્ટ છે, જ્યારે એનાલોગ પનીરને 'પનીર' નામથી વેચી શકાતું નથી.

પેકિંગ પર સાચી માહિતી લખવાથી ગ્રાહકો છેતરાતા બચશે અને તેમને નકલી કે ઓછી પોષણવાળી વસ્તુઓ ખરીદવી નહીં પડે.
સસ્તા બનાવટી પનીરનું વેચાણ અટકવાથી પશુપાલકો અને દૂધ મંડળીઓને અન્યાયી સ્પર્ધા સામે રક્ષણ મળશે.
હોટેલ, રેસ્ટોરન્ટ, કેટરર્સ અને ઓનલાઇન ફૂડ ડિલિવરી એપ માટે એનાલોગ પ્રોડક્ટ વાપરતી વખતે ગ્રાહકને તેની સ્પષ્ટ જાણ કરવી ફરજિયાત બનશે.