રોજગાર ગેરંટી યોજનાનું સંક્રમણ સંકટ: MGNREGA થી VB-G RAM G એક્ટ સુધીની સફર
#GS-2 #GS-3 #સંચાલન અને સામાજિક ન્યાય #અર્થતંત્ર #રોજગારી #ગરીબી #સુશાસન #માળખાકીય સુવિધા #રાષ્ટ્રીય
મુખ્ય મુદ્દા
- અર્થશાસ્ત્રી જીન ડ્રેઝ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે MGNREGA, 2005 ની જગ્યાએ નવા VB-G RAM G એક્ટ, 2025 ને અમલમાં મૂકતી વખતે ગ્રામીણ રોજગારીમાં ભારે ઘટાડો થયો છે.
- એપ્રિલથી જુલાઈ 2026 વચ્ચે માત્ર 70 કરોડ માનવ-દિવસો જ રોજગારી મળી શકી, જે અગાઉના વર્ષોની સરખામણીમાં 43% નો મોટો ઘટાડો દર્શાવે છે.
- જોકે નવા VB-G RAM G એક્ટ, 2025 માં ગેરંટીડ કામ 100 થી વધારીને 125 દિવસ કરાયું છે, પણ 60:40 નો ખર્ચ હિસ્સો લાગુ થતાં રાજ્યો પર આર્થિક બોજ વધી ગયો છે.
- નિયમો બહાર પાડવામાં થયેલો વિલંબ, બજેટની મર્યાદાઓ અને બાયોમેટ્રિક હાજરીના ટેકનિકલ પ્રશ્નોના કારણે ઉનાળાની સીઝનમાં કામકાજ બંધ થઈ ગયું હતું.
- ગરીબ ગ્રામીણ પરિવારોને કામ મળતું રહે તે માટે કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે નાણાકીય સંકલન વધારવું અને ઓફલાઈન હાજરીની છૂટ આપવી જરૂરી છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- આ મુદ્દો જૂના MGNREGA, 2005 થી નવા VB-G RAM G એક્ટ, 2025 ના અમલીકરણ દરમિયાન ઉદ્ભવેલી વહીવટી મુશ્કેલીઓ અને વિલંબ સાથે જોડાયેલો છે.
- નવા કાયદા હેઠળ દરેક પરિવાર માટે ગેરંટીડ કામના દિવસો 100 થી વધારીને 125 દિવસ કરાયા છે, છતાં નવા નિયમોની જાહેરાતમાં થયેલા વિલંબ અને નાણાકીય ફેરફારોને કારણે ગામડાઓમાં કામકાજ અટકી ગયું છે.
મહત્વપૂર્ણ આંકડાઓ અને સ્ટેટિસ્ટિક્સ
- એપ્રિલથી જુલાઈ 2026 દરમિયાન ગ્રામીણ વિસ્તારમાં માત્ર 70 કરોડ માનવ-દિવસો જેટલું કામ મળ્યું, જે અગાઉના વર્ષોની સરખામણીએ 43% ઓછું છે.
- જુલાઈ 2026 માં માત્ર 8.3-9 કરોડ માનવ-દિવસો નું કામ પૂરું પડાયું, જે જુલાઈ 2025 કરતાં 40% ઓછું હતું.
- ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્ય પ્રદેશ અને ઝારખંડ જેવા દેશના 19 માંથી 10 મોટા રાજ્યોમાં કામકાજમાં 60% થી 85% સુધીનો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે.
- નાણાકીય વર્ષ 2026-27 ના કેન્દ્રીય બજેટમાં ₹95,692 કરોડ ની જોગવાઈ કરી હોવા છતાં, જમીની સ્તરે કામનું અમલીકરણ અટકી ગયું છે.
મુખ્ય વિશિષ્ટતાઓ: MGNREGA વિરુદ્ધ VB-G RAM G એક્ટ
- જૂના MGNREGA, 2005 હેઠળ દરેક ગ્રામીણ પરિવારને વર્ષમાં 100 દિવસ ના કામની ગેરંટી મળતી હતી, જે નવા VB-G RAM G એક્ટ, 2025 માં વધારીને 125 દિવસ કરવામાં આવી છે.
- MGNREGA, 2005 માં મજૂરીનો 100% ખર્ચ કેન્દ્ર સરકાર આપતી હતી, જ્યારે નવા કાયદામાં સામાન્ય રાજ્યો માટે 60:40 અને ઉત્તર-પૂર્વના રાજ્યો માટે 90:10 ના ધોરણે ખર્ચ વહેંચવામાં આવ્યો છે.
- જૂની યોજનામાં માંગ પ્રમાણે ગમે તેટલી ગ્રાન્ટ મળતી હતી, પણ નવા કાયદા હેઠળ દરેક રાજ્ય માટે બજેટની મહત્તમ મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે.
- પહેલાં ગ્રામસભા દ્વારા યોજનાઓ મંજૂર થતી હતી, જ્યારે નવા કાયદામાં ગ્રામ પંચાયતના આયોજનને રાષ્ટ્રીય માળખા સાથે જોડી દેવાયું છે.
- જૂના કાયદામાં આખા વર્ષ દરમિયાન સતત કામ મળતું હતું, જ્યારે નવા કાયદામાં ખેતીની મુખ્ય સીઝન દરમિયાન મહત્તમ 60 દિવસ સુધી કામ બંધ રાખવાની જોગવાઈ છે.
પડકારો
- ડિસેમ્બર 2025 માં કાયદો બન્યા પછી તેના નિયમો જૂન 2026 ના અંતમાં નકકી થયા, જેના કારણે ત્રણ મહિના સુધી સ્થાનિક અધિકારીઓ પાસે કામ શરૂ કરવાની કોઈ સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા નહોતી.
- મજૂરી ખર્ચનો 40% હિસ્સો રાજ્યોએ ભોગવવાનો હોવાથી, નાણાકીય તંગી અનુભવતા રાજ્યો નવા કામો મંજૂર કરવામાં પાછળ હટી ગયા.
- મોઢાની ઓળખ અને બાયોમેટ્રિક હાજરી ફરજિયાત બનાવતા, નબળા ઈન્ટરનેટ કનેક્શનવાળા અંતરિયાળ ગામડાઓમાં મજૂરો કામ મેળવવાથી વંચિત રહી ગયા.
- બજેટની મર્યાદા નક્કી હોવાના કારણે જિલ્લા અધિકારીઓએ પોતાના ફંડ કરતા વધારે ખર્ચ ન થઈ જાય તે માટે નવું કામ આપવાનું ટાળ્યું.
- આ ફેરફાર ચોમાસા પહેલાના ચોક્કસ સમયે થયો જ્યારે ખેતીમાં કામ ન હોવાથી સામાન્ય રીતે વર્ષના કુલ કામના લગભગ 50% રોજગારીની માંગ ઊભી થતી હોય છે.
આગળનો માર્ગ
- રાજ્યોએ પોતાના સ્તરે એક અલગ ફંડ બનાવવું જોઈએ જેથી કેન્દ્રના પૈસા આવવામાં વાર થાય તો પણ મજૂરોને સમયસર વેતન મળી શકે.
- ઇન્ટરનેટ કે ટેકનિકલ ખામીના કારણે કામ અટકે નહીં તે માટે જૂની પદ્ધતિ કે ઓફલાઈન હાજરી પત્રકનો ઉપયોગ કરવાની છૂટ આપવી જોઈએ.
- જ્યારે ગામડાઓમાં બેરોજગારી વધે ત્યારે બજેટની નક્કી કરેલી મર્યાદાઓને ચુસ્ત કાયદો માનવાને બદલે માત્ર એક અંદાજ ગણીને વધારે કામ આપવું જોઈએ.
- ગ્રામ પંચાયતના મંત્રીઓ અને કર્મચારીઓને જરૂરી કમ્પ્યુટર અને તાલીમ આપવી જોઈએ જેથી તેઓ પોતાના ગામનું આયોજન સારી રીતે કરી શકે.
- નિયમિત સોશિયલ ઓડિટ ચાલુ રાખવું જોઈએ અને જો માંગ્યાના 15 દિવસ માં કામ ન મળે તો મજૂરોને નિયમ મુજબ બેરોજગારી ભથ્થું ચૂકવવું જોઈએ.
નિષ્કર્ષ
- VB-G RAM G એક્ટ, 2025 નો મુખ્ય હેતુ ગામડાઓમાં 125 દિવસ ના કામ વડે લોકોને વધુ મજબૂત આર્થિક ટેકો આપવાનો હતો, પરંતુ અમલીકરણની ખામીઓએ આશાઓ પર પાણી ફેરવી દીધું છે. જો નાણાકીય પ્રશ્નો ઉકેલવામાં આવે, નિયમો સરળ બનાવાય અને ગરીબોનો કામ મેળવવાનો અધિકાર જાળવી રખાય, તો જ આ યોજના સાચા અર્થમાં સફળ બનશે.