Green India Mission પર CAG નો સણસણતો રિપોર્ટ: લક્ષ્યાંક પ્રાપ્ત કરવામાં મોટી નિષ્ફળતા
#GS-2 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #સુશાસન #GS-3 #પર્યાવરણ #સંરક્ષણ #હવામાન પરિવર્તન #રાષ્ટ્રીય
મુખ્ય મુદ્દા
- Comptroller and Auditor General (CAG) દ્વારા Green India Mission (GIM) ના ઓડિટમાં 2015-16 થી 2024-25 દરમિયાન જંગલ વિસ્તાર વધારવાના લક્ષ્યાંકમાં 98% ની મોટી ખોટ સામે આવી છે.
- જંગલ વિસ્તારને 1.4 મિલિયન હેક્ટર સુધી વધારવાના લક્ષ્યાંક સામે માત્ર 0.03 મિલિયન હેક્ટર વિસ્તારમાં જ પ્રગતિ જોવા મળી છે.
- જંગલોની ગુણવત્તા સુધારવામાં 92% ની ખાધ નોંધાઈ છે, જે 1.4 મિલિયન હેક્ટર ના લક્ષ્યાંક સામે માત્ર 0.11 મિલિયન હેક્ટર સુધી જ સીમિત રહી છે.
- GIS સેટેલાઇટ વિશ્લેષણમાં જાણવા મળ્યું છે કે સેમ્પલ લેવાયેલા 70% સ્થળો પર મિશનને કારણે કોઈ સુધારો થયો નથી અને 14 રાજ્યોએ જરૂરી વેબ લિંક પણ જાહેર કરી નથી.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- ભારતના Comptroller and Auditor General (CAG) દ્વારા Green India Mission (GIM) અંગે એક મહત્વપૂર્ણ રિપોર્ટ જાહેર કરાયો છે. આ રિપોર્ટ બતાવે છે કે 2015-16 થી 2024-25 વચ્ચે વૃક્ષારોપણ અને જંગલ વિસ્તાર વધારવાના લક્ષ્યાંકમાં 98% જેટલી મોટી નિષ્ફળતા મળી છે.
Green India Mission ના ઓડિટ વિશે
- CAG દ્વારા 2015-16 થી 2024-25 ના સમયગાળા દરમિયાન દેશના 16 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં આ મિશનનું આયોજન, અમલ, બજેટનો વપરાશ અને દેખરેખ વ્યવસ્થા ચકાસવામાં આવી છે.
- આ તપાસમાં મુખ્યત્વે ચાર બાબતો ચકાસાઈ હતી: જંગલનો વિસ્તાર વધારવો, જંગલોની ગુણવત્તા સુધારવી, પર્યાવરણીય સેવાઓ મજબૂત કરવી અને જંગલ પર નિર્ભર લોકોની આજીવિકા સુધારવી.
ઓડિટના મુખ્ય તારણો
- મિશનમાં વૃક્ષો વાવીને જંગલ વિસ્તાર વધારવાના લક્ષ્યાંકમાં 98% ની ઘટ નોંધાઈ છે. સરકારનો લક્ષ્યાંક 1.4 મિલિયન હેક્ટર હતો, પરંતુ માત્ર 0.03 મિલિયન હેક્ટર જંગલ જ વધારી શકાયું છે.
- મોજૂદ જંગલોની ગુણવત્તા સુધારવાની કામગીરીમાં 92% નો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. નિયત 1.4 મિલિયન હેક્ટર ની સામે માત્ર 0.11 મિલિયન હેક્ટર જંગલની ગુણવત્તામાં જ સુધારો થઈ શક્યો છે.
- વૃક્ષારોપણ માટેના વિસ્તારોની પસંદગી ખોટી રીતે થઈ હતી. જ્યાં હવામાન પરિવર્તનનું ઓછું જોખમ હતું તેવા વિસ્તારો પસંદ કરાયા, જ્યારે વધુ જોખમ ધરાવતા સ્થળોને છોડી દેવાયા.
- મિશનનું પ્લાનિંગ અને નાણાકીય સંચાલન ખૂબ જ નબળું હતું. સરકારી વિભાગો વચ્ચે કોઈ મેળ નહોતો અને નાણાંના ઉપયોગમાં ગંભીર ગડબડ જોવા મળી છે.
- દેશના 14 રાજ્યોએ કામગીરી બતાવતી ઓનલાઈન લિંક જાહેર કરી નથી. આ ઉપરાંત સેટેલાઇટ GIS તપાસમાં 70% સ્થળો પર કોઈ નવી વનસ્પતિ વધી ન હોવાનું સ્પષ્ટ થયું છે અને સરકારી રિપોર્ટમાં ખોટા આંકડા બતાવાયા હતા.
મુખ્ય અસરો
- વૃક્ષારોપણ નિષ્ફળ જવાથી વાતાવરણમાંથી કાર્બન ઘટાડવાની ભારતની ક્ષમતા પર માઠી અસર પડશે. આનાથી વન્યજીવોનું સંરક્ષણ અને હવામાન સામે ટકી રહેવાની તાકાત પણ નબળી પડશે.
- નાણાંનો દુરુપયોગ અને ખોટા આંકડા રજૂ કરવાથી સરકારી તંત્રની પારદર્શિતા ઘટે છે. આ બાબત સાબિત કરે છે કે પર્યાવરણ પાછળ ખર્ચાતા જાહેર પૈસાનો યોગ્ય ઉપયોગ થતો નથી.
- જંગલોની હાલત ન સુધરે તો તેની સૌથી માઠી અસર જંગલ વિસ્તારમાં રહેતા આદિવાસીઓ અને સ્થાનિક લોકો પર પડે છે. તેમની દૈનિક આજીવિકા અને પર્યાવરણીય સુરક્ષા જોખમમાં મુકાય છે.