બાર કાઉન્સિલ ઓફ ઇન્ડિયા: માળખું, ભૂમિકા અને મુખ્ય કાર્યો

#GS-2 #ભારતીય રાજવ્યવસ્થા અને બંધારણ #નિયમનકારી સંસ્થાઓ #ન્યાયતંત્ર #રાષ્ટ્રીય #બાર કાઉન્સિલ ઓફ ઇન્ડિયા #એડવોકેટ્સ એક્ટ ૧૯૬૧

મુખ્ય મુદ્દા

બાર કાઉન્સિલ ઓફ ઇન્ડિયા (BCI) ની સ્થાપના એડવોકેટ્સ એક્ટ, 1961 ની કલમ 4 હેઠળ 1961 માં કરવામાં આવી હતી.
આ સંસ્થાની રચના જસ્ટિસ એસ.આર. દાસ ની અધ્યક્ષતાવાળી ઓલ ઇન્ડિયા બાર કમિટી (1953) અને 14મા લો કમિશન રિપોર્ટ (1958) ની ભલામણો પર આધારિત હતી.
કલમ 7(1)(g) અને કલમ 48B હેઠળ BCI રાજ્યોની બાર કાઉન્સિલ પર વહીવટી અને સુપરવિઝન નિયંત્રણ ધરાવે છે.
તાજેતરમાં BCI એ નાલસાર યુનિવર્સિટી ઓફ લો, હૈદરાબાદ ની 2026 ની બેચના વકીલ નોંધણી રોકવા અંગેનો પોતાનો વિવાદાસ્પદ પરિપત્ર પાછો ખેંચ્યો છે.

બાર કાઉન્સિલ ઓફ ઇન્ડિયા (BCI) એ તાજેતરમાં એક આદેશ બહાર પાડીને દેશભરમાં મોટો વિવાદ ઊભો કર્યો હતો.
BCI એ રાજ્યની બાર કાઉન્સિલને નાલસાર યુનિવર્સિટી ઓફ લો, હૈદરાબાદ ના 2026 ના ગ્રેજ્યુએટ થતા વિદ્યાર્થીઓની વકીલ તરીકેની નોંધણી રોકવા સૂચના આપી હતી.
જોકે, આ નિર્ણય સામે ભારે વિરોધ થતાં BCI એ પોતાનો આ પરિપત્ર પાછો ખેંચી લીધો છે.

BCI એ ભારતમાં વકીલાતના વ્યવસાય અને કાયદાકીય શિક્ષણનું સંચાલન કરતી સંસદ દ્વારા બનાવાયેલી સર્વોચ્ચ વૈધાનિક સંસ્થા છે.
આ સંસ્થાની સ્થાપના એડવોકેટ્સ એક્ટ, 1961 ની કલમ 4 હેઠળ વર્ષ 1961 માં કરવામાં આવી હતી.
તેની રચના જસ્ટિસ એસ.આર. દાસ ની અધ્યક્ષતાવાળી ઓલ ઇન્ડિયા બાર કમિટી (1953) અને 14મા લો કમિશન રિપોર્ટ (1958) ની ભલામણો પરથી થઈ હતી.
વકીલો માટે નૈતિક નિયમો જાળવવા અને તેમના કાનૂની अधिकारોનું રક્ષણ કરવું એ આ સંસ્થાનો મુખ્ય હેતુ છે.
આ ઉપરાંત, દેશની તમામ યુનિવર્સિટીઓમાં ચાલતા કાયદાના અભ્યાસક્રમોનું નિરીક્ષણ અને ગુણવત્તા પણ BCI નક્કી કરે છે.

કલમ 7(1)(b) મુજબ તે વકીલો માટે આચારસંહિતા બનાવે છે અને રાજ્ય બાર કાઉન્સિલના શિસ્તભંગના નિર્ણયો સામે અપીલ સાંભળે છે.
તે LL.B. ડિગ્રી આપતી કોલેજોને માન્યતા આપે છે અને દેશભરની કાયદાની કોલેજો માટે એકસમાન અભ્યાસક્રમ નક્કી કરે છે.
કલમ 7(1)(g) અને કલમ 48B હેઠળ BCI બધી રાજ્ય બાર કાઉન્સિલ પર દેખરેખ રાખે છે અને તેમને ફરજિયાત પાલન કરવાના આદેશો આપી શકે છે.
કલમ 7(1)(m) મુજબ તે વિદેશી લો ડિગ્રીઓને માન્યતા આપે છે, જેથી વિદેશથી ભણેલા વકીલો ભારતમાં વકીલાત કરી શકે.
તે ગરીબ કે દિવ્યાંગ વકીલોને નાણાકીય સહાય અને વીમો પૂરો પાડવા માટે કલ્યાણ ભંડોળ ચલાવે છે તેમજ ગરીબ નાગરિકો માટે મફત કાનૂની સહાય યોજનાઓ ચલાવે છે.

આ સંસ્થા વકીલાતના ક્ષેત્રને સ્વાયત્તતા આપે છે, જેથી સરકારી હસ્તક્ષેપ વિના વકીલો પોતાની શિસ્ત અને નિયમો પોતે નક્કી કરી શકે.
તે ઓલ ઇન્ડિયા બાર એક્ઝામિનેશન (AIBE) જેવી પરીક્ષાઓ યોજીને સમગ્ર દેશમાં વકીલોની ગુણવત્તા અને ગુણવત્તા ધોરણો જાળવી રાખે છે.