સંરક્ષણ ક્ષેત્ર માટે 6ઠ્ઠું પોઝિટિવ ઈન્ડિજનાઈઝેશન લિસ્ટ
#GS-3 #સાયન્સ અને ટેકનોલોજી #સંરક્ષણ #અર્થતંત્ર #માળખાકીય સુવિધાઓ #આત્મનિર્ભર ભારત #પોઝિટિવ ઈન્ડિજનાઈઝેશન લિસ્ટ #રાષ્ટ્રીય
મુખ્ય મુદ્દા
- સંરક્ષણ ઉત્પાદન વિભાગ (DDP) એ 405 સંરક્ષણ સાધનો દર્શાવતું 6ઠ્ઠું પોઝિટિવ ઈન્ડિજનાઈઝેશન લિસ્ટ બહાર પાડ્યું છે, જેનું કારોબારી મૂલ્ય રૂ. 3,070 કરોડ છે.
- આ નીતિ હેઠળ ચોક્કસ લશ્કરી સાધનોની વિદેશથી આયાત કરવા પર તબક્કાવાર પ્રતિબંધ મુકવામાં આવે છે.
- આ સમગ્ર પ્રક્રિયા ઓગસ્ટ 2020 માં શરૂ થયેલા SRIJAN પોર્ટલ દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે.
- સૈન્ય ધોરણો મુજબ સફળતાપૂર્વક સાધનો બનાવતી ભારતીય કંપનીઓને સેના તરફથી ખરીદીની પાકી ગેરંટી મળે છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- સંરક્ષણ મંત્રાલય હેઠળના સંરક્ષણ ઉત્પાદન વિભાગ (DDP) એ તાજેતરમાં 6ઠ્ઠું પોઝિટિવ ઈન્ડિજનાઈઝેશન લિસ્ટ (PIL) બહાર પાડ્યું છે.
- આ નવી યાદીમાં વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ 405 સંરક્ષણ સાધનો સામેલ છે, જે દેશી ઉદ્યોગો માટે રૂ. 3,070 કરોડ ના વેપારની તકો ઊભી કરશે.
પોઝિટિવ ઈન્ડિજનાઈઝેશન લિસ્ટ વિશે
- પોઝિટિવ ઈન્ડિજનાઈઝેશન લિસ્ટ એ લશ્કરી સરસામાનની વિદેશી આયાત પર રોક લગાવતી એક સત્તાવાર સરકારી યાદી છે.
- આ યાદીમાં દર્શાવેલી અંતિમ સમયસીમા પૂરી થયા પછી, ભારતીય સેના તે સાધનો વિદેશથી ખરીદી શકતી નથી અને તેને ફરજિયાતપણે ભારતીય કંપનીઓ પાસેથી જ ખરીદવા પડે છે.
સંસ્થાકીય માળખું અને સંચાલન
- સંરક્ષણ મંત્રાલય હેઠળના સંરક્ષણ ઉત્પાદન વિભાગ (DDP) અને લશ્કરી બાબતોના વિભાગ (DMA) સાથે મળીને આ વ્યવસ્થા ચલાવે છે.
- આ નીતિ સંરક્ષણ સંપાદન પ્રક્રિયા (DAP) હેઠળ કામ કરે છે અને તે આત્મનિર્ભર ભારત અભિયાન ને મજબૂત બનાવે છે.
- આ વ્યવસ્થાને ડિજિટલ સપોર્ટ આપવા માટે ઓગસ્ટ 2020 માં SRIJAN પોર્ટલ શરૂ કરાયું હતું, જ્યાં સ્થાનિક સ્તરે બનાવી શકાય તેવા સાધનોની માહિતી મૂકવામાં આવે છે.
મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો
- આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ સંરક્ષણ ખરીદીમાં વિદેશી આયાત પરની નિર્ભરતા તબક્કાવાર પૂરી કરવાનો છે.
- તે દેશના MSME ક્ષેત્ર અને ખાનગી સ્ટાર્ટઅપ્સમાં ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા માંગે છે.
- આ નીતિ દ્વારા લશ્કરી સાધનોના મહત્વના સ્પેરપાર્ટ્સ અને કાચા માલનું સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદન કરવાનો પ્રયાસ કરાય છે.
- તેનો આખરી હેતુ ભારતને સંરક્ષણ ઉત્પાદ ક્ષેત્રે વૈશ્વિક હબ બનાવવાનો છે.
મુખ્ય વિશેષતાઓ
- દરેક સાધન માટે આયાત બંધ કરવાની ચોક્કસ સમયસીમા નક્કી કરાય છે, જેથી ખાનગી કંપનીઓને મોડેલ બનાવવા અને તેનું પરીક્ષણ કરવાનો પૂરતો સમય મળી રહે.
- આમાં બે પ્રકારની યાદી હોય છે: DMA લિસ્ટ માં તોપ અને વિમાન જેવા મોટા સાધનો હોય છે, જ્યારે DDP લિસ્ટ માં સ્પેરપાર્ટ્સ, સેન્સર અને દારૂગોળો હોય છે.
- સ્થાનિક ઉત્પાદનનું કામ Make-I, Make-II અને Make-III જેવી યોજનાઓ તેમજ સરકારી સંરક્ષણ કંપનીઓના પોતાના પ્રોજેક્ટ્સ દ્વારા થાય છે.
- સેના અને સરકારી કંપનીઓ જરૂરિયાતવાળા સાધનોની તમામ ટેકનિકલ વિગતો SRIJAN પોર્ટલ પર મૂકે છે, જેથી ભારતીય કંપનીઓ તેને બનાવવાની ઈચ્છા બતાવી શકે.
- લશ્કરી ગુણવત્તાના ધોરણો મુજબ સફળતાપૂર્વક સાધનો બનાવતી સ્થાનિક કંપનીઓને સેના અને સરકારી કંપનીઓ તરફથી ખરીદીની પાકી ગેરંટી આપવામાં આવે છે.