શરતચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાયની 150મી જન્મજયંતી
#GS-1 #સંસ્કૃતિ #સાહિત્ય #ઇતિહાસ #સ્વતંત્રતા સંગ્રામ #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #શરતચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાય
મુખ્ય મુદ્દા
- વડાપ્રધાને પ્રખ્યાત બંગાળી લેખક શરતચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાયની 150મી જન્મજયંતી પર શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી.
- વર્ષ 1876માં હુગલી જિલ્લામાં જન્મેલા શરતચંદ્રની જાણીતી કૃતિઓમાં પરીણીતા (1914), દેવદાસ (1917) અને પથેર દાવી (1926) નો સમાવેશ થાય છે.
- બ્રિટિશ શાસન સામે ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ દર્શાવતી તેમની જાણીતી નવલકથા પથેર દાવી (1926) પર તત્કાલીન અંગ્રેજ સરકારે પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.
- તેઓ 1921 થી 1936 દરમિયાન હાવડા જિલ્લા કોંગ્રેસ સમિતિના પ્રમુખ રહ્યા હતા અને 1923માં તેમને જગતતારિણી સુવર્ણ ચંદ્રક મળ્યો હતો.
- તેમના સાહિત્યિક સર્જન પરથી 40થી વધુ ફિલ્મો બની છે અને તેમની કૃતિઓ અનેક ભારતીય તથા વિદેશી ભાષાઓમાં અનુવાદિત થઈ છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- ભારતના વડાપ્રધાને મહાન બંગાળી નવલકથાકાર અને વાર્તાકાર શરતચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાયની 150મી જન્મજયંતી પર તેમને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી.
- વડાપ્રધાને ભારતીય સાહિત્યમાં તેમના યોગદાન અને 19મી સદીના ભારતીય સમાજના વાસ્તવિક ચિત્રણને યાદ કર્યું.
પ્રારંભિક જીવન અને પૃષ્ઠભૂમિ
- શરતચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાયનો જન્મ 15 સપ્ટેમ્બર 1876ના રોજ બંગાળ પ્રેસિડેન્સીના હુગલી જિલ્લાના દેબાનંદપુર ગામમાં થયો હતો.
- તેમના પિતા મોતીલાલ ચટ્ટોપાધ્યાય સાહિત્યરસિક હતા અને તેમની અપૂર્ણ રચનાઓએ શરતચંદ્રની સર્જનાત્મક કલ્પનાશક્તિને આગળ વધારી.
- તેઓ 1903માં નોકરી અર્થે બર્મા (મ્યાનમાર) ગયા અને રંગૂનમાં લગભગ દસ વર્ષ સુધી રહ્યા.
- બર્મામાં પ્લેગના કારણે પ્રથમ પત્ની અને બાળક ગુમાવવાનું દુઃખ તેમના સાહિત્યમાં ઊંડી સંવેદના બનીને ઉભરી આવ્યું, ત્યારબાદ તેઓ 1916માં બંગાળ પાછા ફર્યા.
- 16 જાન્યુઆરી 1938ના રોજ 61 વર્ષની વયે કોલકાતા ખાતે તેમનું અવસાન થયું.
મુખ્ય સાહિત્યિક કૃતિઓ અને શૈલી
- તેઓ 20મી સદીની શરૂઆતના સૌથી લોકપ્રિય અને પ્રભાવશાળી બંગાળી સાહિત્યકારોમાં સ્થાન ધરાવે છે.
- તેમની લેખનશૈલીમાં ઊંડા મનોવૈજ્ઞાનિક વિશ્લેષણ, સામાજિક વાસ્તવિકતા અને પીડિત વર્ગો પ્રત્યેની સંવેદના સ્પષ્ટ દેખાય છે.
- તેમની મુખ્ય કૃતિઓમાં પરીણીતા (1914), દેવદાસ (1917), ચરિત્રહીન (1917), શ્રીકાંત (1917-1933), પથેર દાવી (1926), નિષ્કૃતિ, બિરાજ વહુ અને શેષ પ્રશ્નનો સમાવેશ થાય છે.
- તેમની રચનાઓનો ભારતીય અને વિદેશી ભાષાઓમાં અનુવાદ થયો છે અને તેમના સાહિત્ય પરથી 40થી વધુ ફિલ્મો બની છે.
સામાજિક સુધારણા અને મહિલાઓનું નિરૂપણ
- તેમણે પોતાની વાર્તાઓ દ્વારા પુરુષપ્રધાન માનસિકતા, જ્ઞાતિ ભેદભાવ, અંધશ્રદ્ધા અને કુરિવાજો પર આકરા પ્રહારો કર્યા.
- તેમણે ગ્રામીણ બંગાળના વાસ્તવિક જીવનને રજૂ કરીને સામાજિક ન્યાય અને માનવ ગૌરવનો સંદેશ આપ્યો.
- તેમણે વિધવાઓ અને સમાજથી ઉપેક્ષિત મહિલાઓને પોતાના સાહિત્યમાં મુખ્ય સ્થાન આપીને તેમને આત્મસન્માન અને મજબૂત વ્યક્તિત્વ સાથે રજૂ કર્યા.
- તેમણે પરંપરાગત સમાજમાં સ્ત્રીઓની વેદના અને તેમની આકાંક્ષાઓને ખૂબ જ સંવેદનશીલ રીતે વાચા આપી.
સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં પ્રદાન અને રાજકીય ભૂમિકા
- તેમણે સાહિત્યિક લેખન અને પ્રત્યક્ષ રાજકીય પ્રવૃત્તિઓ બંને દ્વારા ભારતની આઝાદીની લડતમાં સક્રિય ફાળો આપ્યો.
- અંગ્રેજ શાસન સામે ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ પર આધારિત તેમની નવલકથા પથેર દાવી (1926) પર બ્રિટિશ સરકારે પ્રતિબંધ મૂકી દીધો હતો.
- તેઓ 1921 થી 1936 સુધી હાવડા જિલ્લા કોંગ્રેસ સમિતિના પ્રમુખ પદે રહ્યા હતા.
- તેમણે અસહકાર આંદોલનમાં ભાગ લીધો અને ગ્રામીણ સ્તરે લોકોને દેશપ્રેમ માટે જાગૃત કર્યા.
સન્માન અને અંતિમ વર્ષો
- સાહિત્ય ક્ષેત્રે ઉત્કૃષ્ટ પ્રદાન માટે કોલકાતા યુનિવર્સિટીએ 1923માં તેમને જગતતારિણી સુવર્ણ ચંદ્રક એનાયત કર્યો હતો.
- ઢાકા યુનિવર્સિટીએ 1936માં તેમને ડી.લિટ. (D.Litt.) ની માનદ પદવી આપી હતી.
- જીવનના અંતિમ વર્ષોમાં તેઓ સાંમતાબેર અને કોલકાતા ખાતે સાહિત્ય સર્જન અને સમાજસેવાની પ્રવૃત્તિઓમાં વ્યસ્ત રહ્યા.