ભારતમાં ગેરકાયદેસર જીએમ કપાસના વ્યાપક વાવેતર અંગેનો રિપોર્ટ
#જીએસ-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #બાયોટેકનોલોજી #કૃષિ #પર્યાવરણ #પ્રિલિમ્સ માટે મહત્વના તથ્યો
મુખ્ય મુદ્દા
- વર્ષ 2025-26 માં ભારતના કપાસ વાવેતરના કુલ વિસ્તારના 24-30% એટલે કે 26.2-29 લાખ હેક્ટરમાં ગેરકાયદેસર જીએમ કપાસ વવાયો હતો.
- આ ગેરકાયદેસર બિયારણમાં ગ્લાયફોસેટ દવા સામે ટકી શકતું cp4-epsps અને ઈયળો સામે રક્ષણ આપતું Vip3A જનીન મળ્યું છે.
- ભારતમાં માત્ર cry1Ac અને cry2Ab જનીન ધરાવતા બીટી કપાસને જ વ્યાપારી ખેતી માટે વૈધાનિક મંજૂરી મળેલી છે.
- MoEF&CC હેઠળની GEAC કમિટીએ આ નવા જીએમ લક્ષણોને ખેતીમાં ઉપયોગ માટે મંજૂરી આપી નથી.
ગેરકાયદેસર જીએમ કપાસના વાવેતરનો વ્યાપ
- એક નવા સર્વેમાં જાણવા મળ્યું છે કે વર્ષ 2025-26 દરમિયાન ભારતના કુલ કપાસ વિસ્તારના 24-30% ભાગમાં બિનઅધિકૃત જીએમ કપાસ વાવવામાં આવ્યો હતો.
- દેશના કુલ 114.8 લાખ હેક્ટર કપાસના વિસ્તારમાંથી લગભગ 26.2-29 લાખ હેક્ટર જમીનમાં આ બિનઅધિકૃત બિયારણ વપરાયું હતું.
કપાસમાં મળેલા નવા જીએમ લક્ષણો
- આ કપાસમાં cp4-epsps નામનું જનીન મળ્યું છે, જે છોડને ગ્લાયફોસેટ નામની નીંદણનાશક દવા સામે રક્ષણ આપે છે.
- આ સિવાય છોડમાં Vip3A જનીન પણ મળ્યું છે, જે કપાસને વિવિધ પ્રકારની ઈયળો અને બોલવોર્મ સામે રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
ભારતમાં વર્તમાન કાનૂની સ્થિતિ
- ભારતમાં હાલમાં માત્ર cry1Ac અને cry2Ab જનીન ધરાવતા બીટી કપાસના વાવેતરની જ કાનૂની મંજૂરી છે.
- જમીનના બેક્ટેરિયામાંથી લેવાયેલા આ જનીનો કપાસના છોડમાં એવા પ્રોટીન બનાવે છે જે નુકસાનકારક ઈયળોનો નાશ કરે છે.
નિયમનકારી વ્યવસ્થા અને મંજૂરીની સ્થિતિ
- ભારતમાં વ્યાપારી ધોરણે વાવેતર માટે માત્ર બીટી કપાસને જ મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
- ખેતરોમાં મળેલા આ નવા જનીનોને જેનેટિક એન્જિનિયરિંગ એપ્રિલ કમિટી (GEAC) દ્વારા કોઈ મંજૂરી આપવામાં આવી નથી.
- પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય (MoEF&CC) હેઠળ કામ કરતી GEAC સંસ્થા કોઈ પણ જીએમ પાકની પર્યાવરણીય સુરક્ષા ચકાસ્યા પછી જ તેને મંજૂરી આપે છે.