વાઇટ રેબિટ ટેકનોલોજી આધારિત ભારતીય પ્રમાણભૂત સમય પ્રસારણ નેટવર્ક

વાઇટ રેબિટ ટેકનોલોજી આધારિત ભારતીય પ્રમાણભૂત સમય પ્રસારણ નેટવર્ક

#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #આઈસીટી (ICT) #ટેકનોલોજીનું સ્વદેશીકરણ #ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર #માળખાકીય સુવિધાઓ #રાષ્ટ્રીય

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • કેન્દ્રીય ગ્રાહક બાબતો, ખાદ્ય અને સાર્વજનિક વિતરણ મંત્રીએ RRSL બેંગલુરુ ખાતે વાઇટ રેબિટ ટેકનોલોજી આધારિત સમય પ્રસારણ નેટવર્કની શરૂઆત કરી છે.
  • આ નેટવર્ક દેશના મહત્વપૂર્ણ ડિજિટલ સિસ્ટમ્સમાં ભારતીય પ્રમાણભૂત સમય (IST) પહોંચાડશે, જેથી દેશનું ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI) વધુ સુરક્ષિત બનશે.

IST ડિસેમિનેશન ડેમોન્સ્ટ્રેશન નેટવર્ક શું છે?

  • IST ડિસેમિનેશન ડેમોન્સ્ટ્રેશન નેટવર્ક એ એક સુરક્ષિત અને છેડછાડ મુક્ત સિસ્ટમ છે, જે દેશભરના ડિજિટલ માળખામાં એકસરખો સમય પૂરો પાડે છે.
  • આ નેટવર્ક ગ્રાહક બાબતોનો વિભાગ, CSIR-NPL અને ISRO ના સંયુક્ત પ્રયાસોથી તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે.
  • તે Precision Time Protocol (PTP) પર આધારિત વાઇટ રેબિટ (WR) ટેકનોલોજી નો ઉપયોગ કરીને રાષ્ટ્રીય સમય UTC (NPLI) નું સીધું પ્રસારણ કરે છે.
  • આ સિસ્ટમથી 5G/6G ટેલિકોમ, બેંકિંગ, સ્માર્ટ પાવર ગ્રીડ, વાહનવ્યવહાર અને ઇ-ગવર્નન્સ ને એકદમ ચોક્કસ સમય મળશે.
  • આ સિસ્ટમનું સફળ પરીક્ષણ RRSL બેંગલુરુ અને ચેન્નાઈમાં આવેલા NSE સેન્ટર વચ્ચે પહેલાથી જ કરી લેવામાં આવ્યું છે.
  • વાઇટ રેબિટ ટેકનોલોજી એ IEEE 1588 Precision Time Protocol નું અદ્યતન રૂપ છે, જે સામાન્ય ઈન્ટરનેટ નેટવર્ક પર પણ ચોક્કસ ટાઈમસ્ટેમ્પ આપે છે.
  • આ ટેકનોલોજી ઓપ્ટિકલ ફાઈબર કેબલ દ્વારા નેટવર્કને માઈક્રોસેકન્ડથી નેનોસેકન્ડ સુધીની ચોકસાઈ સાથે સમય આપે છે.
  • વિદેશી સેટેલાઇટ સિસ્ટમ જેમ કે GPS માં સિગ્નલ ખોવાઈ જવાનો કે હેકિંગનો ડર રહે છે, જ્યારે ફાઈબર આધારિત વાઇટ રેબિટ ટેકનોલોજી સંપૂર્ણ સુરક્ષિત છે.

ચોક્કસ સમય પ્રસારણનું મહત્વ

  • તે બેંકિંગ, 5G/6G નેટવર્ક, વીજળી ગ્રીડ અને ટ્રાન્સપોર્ટ જેવા મહત્ત્વના ક્ષેત્રોને સુરક્ષિત અને ચોક્કસ સમય પૂરો પાડે છે.
  • સચોટ સમયને ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI) તરીકે અપનાવવાથી શેરબજારના ટ્રેડિંગ સુરક્ષિત બનશે અને સાયબર હુમલા સામે રક્ષણ મળશે.
  • આ પગલું વિદેશી સેટેલાઇટ પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને "એક દેશ, એક સમય" ના લક્ષ્યને પૂરું કરે છે અને વિકસિત ભારત ના વિઝનને ટેકો આપે છે.
  • તેનાથી લીગલ મેટ્રોલોજી સુધારા મજબૂત થશે, વેપાર કરવો સરળ બનશે અને ભારતીય ડિજિટલ અર્થતંત્રમાં રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધશે.

ભારતીય પ્રમાણભૂત સમય (IST) નું નિર્માણ અને પ્રસારણ

  • CSIR-NPL ભારતમાં UTC (NPLI) બનાવીને IST ની જાળવણી કરે છે, જે ફ્રાન્સના BIPM સ્થિત આંતરરાષ્ટ્રીય સમય સાથે જોડાયેલું છે.
  • લેબોરેટરી પાંચ સિઝિયમ એટોમિક ક્લોક અને ત્રણ હાઇડ્રોજન મેઝર નો ઉપયોગ કરીને IST (UTC+5:30) તૈયાર કરે છે, જેની ચોકસાઈ ±2.8 નેનોસેકન્ડ હોય છે.
  • સિઝિયમ ક્લોક લાંબા ગાળાની સ્થિરતા આપે છે, જ્યારે હાઇડ્રોજન મેઝર ટૂંકા સમય માટે ખૂબ જ સચોટ માપન પૂરું પાડે છે.
  • GNSS સિસ્ટમ સેટેલાઇટ સિગ્નલનો ઉપયોગ કરીને નેનોસેકન્ડ સ્તરની ચોકસાઈ અને વૈશ્વિક સમય સાથે તાલમેળ જાળવે છે.
  • TWSTFT જીઓસ્ટેશનરી સેટેલાઇટ દ્વારા ચોક્કસ સમય પહોંચાડે છે, જે NavIC અને આંતરરાષ્ટ્રીય ટાઈમ લિંક્સને મદદ કરે છે.
  • Network Time Protocol (NTP) દ્વારા time.nplindia.org વેબસાઈટ પરથી સરકારી કચેરીઓ અને ઉદ્યોગો સુધી ઈન્ટરનેટ વડે સમય પહોંચાડવામાં આવે છે.
  • સાયબર સુરક્ષા એજન્સી CERT-In એ તમામ મહત્ત્વપૂર્ણ આઈટી સિસ્ટમ્સ માટે NPL અથવા NIC ના ટાઈમ સર્વર સાથે સમય મિલાવવો ફરજિયાત બનાવ્યો છે.

CSIR–નેશનલ ફિઝિકલ લેબોરેટરી (CSIR–NPL)

  • સંસદના કાયદા દ્વારા 1947 માં સ્થપાયેલી CSIR-NPL એ ભારતની સત્તાવાર નેશનલ મેઝરમેન્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (NMI) છે.
  • આ સંસ્થા દેશના માપન ધોરણો અને IST ની સંભાળ રાખે છે, જેથી ભારતના માપદંડોને વૈશ્વિક માન્યતા મળે છે.
  • મેક ઇન ઇન્ડિયા હેઠળ તે ક્વોન્ટમ ધોરણો અને વૈજ્ઞાનિક સાધનો વિકસાવે છે, જે ઉદ્યોગો અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રને કેલિબ્રેશન સેવાઓ આપે છે.
  • તેના મુખ્ય સંશોધન ક્ષેત્રોમાં મેટ્રોલોજી, ક્વોન્ટમ સાયન્સ, કેમિકલ અને નેનોટેકનોલોજી, મટીરિયલ સાયન્સ અને પર્યાવરણ નિરીક્ષણ નો સમાવેશ થાય છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

  • IST ડિસેમિનેશન ડેમોન્સ્ટ્રેશન નેટવર્ક શું છે? તે વાઇટ રેબિટ ટેકનોલોજી પર આધારિત નેટવર્ક છે જે દેશભરમાં માઇક્રોસેકન્ડથી નેનોસેકન્ડ ની ચોકસાઈ સાથે સમય પહોંચાડે છે.
  • વાઇટ રેબિટ ટેકનોલોજી શું છે? તે IEEE 1588 Precision Time Protocol નું અદ્યતન સ્વરૂપ છે જે ઓપ્ટિકલ ફાઈબર દ્વારા સુરક્ષિત સમય ટ્રાન્સફર કરે છે.
  • આ નેટવર્ક કેમ મહત્ત્વનું છે? તે દેશના ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI) ને મજબૂત કરે છે, સાયબર સુરક્ષા વધારે છે અને 5G તથા બેંકિંગ ને સચોટ સમય આપે છે.
  • ભારતમાં IST ની જાળવણી કેવી રીતે થાય છે? CSIR-NPL સંસ્થા સિઝિયમ એટોમિક ક્લોક અને હાઇડ્રોજન મેઝર ની મદદથી ±2.8 નેનોસેકન્ડ ની ચોકસાઈવાળો સમય બનાવે છે.
  • દેશમાં સમયનું પ્રસારણ કેવી રીતે કરવામાં આવે છે? ભારતમાં સમયનું પ્રસારણ GNSS, TWSTFT, NTP અને હવે નવી વાઇટ રેબિટ ટેકનોલોજી નેટવર્ક દ્વારા થાય છે.