વાઇટ રેબિટ ટેકનોલોજી આધારિત ભારતીય પ્રમાણભૂત સમય પ્રસારણ નેટવર્ક

વાઇટ રેબિટ ટેકનોલોજી આધારિત ભારતીય પ્રમાણભૂત સમય પ્રસારણ નેટવર્ક

#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #આઈસીટી (ICT) #ટેકનોલોજીનું સ્વદેશીકરણ #ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર #માળખાકીય સુવિધાઓ #રાષ્ટ્રીય

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • કેન્દ્રીય ગ્રાહક બાબતો, ખાદ્ય અને સાર્વજનિક વિતરણ મંત્રીએ **RRSL બેંગલુરુ** ખાતે **વાઇટ રેબિટ ટેકનોલોજી** આધારિત સમય પ્રસારણ નેટવર્કની શરૂઆત કરી છે.
  • આ નેટવર્ક દેશના મહત્વપૂર્ણ ડિજિટલ સિસ્ટમ્સમાં **ભારતીય પ્રમાણભૂત સમય (IST)** પહોંચાડશે, જેથી દેશનું **ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI)** વધુ સુરક્ષિત બનશે.

IST ડિસેમિનેશન ડેમોન્સ્ટ્રેશન નેટવર્ક શું છે?

  • **IST ડિસેમિનેશન ડેમોન્સ્ટ્રેશન નેટવર્ક** એ એક સુરક્ષિત અને છેડછાડ મુક્ત સિસ્ટમ છે, જે દેશભરના ડિજિટલ માળખામાં એકસરખો સમય પૂરો પાડે છે.
  • આ નેટવર્ક **ગ્રાહક બાબતોનો વિભાગ**, **CSIR-NPL** અને **ISRO** ના સંયુક્ત પ્રયાસોથી તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે.
  • તે **Precision Time Protocol (PTP)** પર આધારિત **વાઇટ રેબિટ (WR) ટેકનોલોજી** નો ઉપયોગ કરીને રાષ્ટ્રીય સમય **UTC (NPLI)** નું સીધું પ્રસારણ કરે છે.
  • આ સિસ્ટમથી **5G/6G ટેલિકોમ**, **બેંકિંગ**, **સ્માર્ટ પાવર ગ્રીડ**, **વાહનવ્યવહાર** અને **ઇ-ગવર્નન્સ** ને એકદમ ચોક્કસ સમય મળશે.
  • આ સિસ્ટમનું સફળ પરીક્ષણ **RRSL બેંગલુરુ** અને ચેન્નાઈમાં આવેલા **NSE** સેન્ટર વચ્ચે પહેલાથી જ કરી લેવામાં આવ્યું છે.
  • **વાઇટ રેબિટ ટેકનોલોજી** એ **IEEE 1588 Precision Time Protocol** નું અદ્યતન રૂપ છે, જે સામાન્ય ઈન્ટરનેટ નેટવર્ક પર પણ ચોક્કસ ટાઈમસ્ટેમ્પ આપે છે.
  • આ ટેકનોલોજી ઓપ્ટિકલ ફાઈબર કેબલ દ્વારા નેટવર્કને **માઈક્રોસેકન્ડથી નેનોસેકન્ડ** સુધીની ચોકસાઈ સાથે સમય આપે છે.
  • વિદેશી સેટેલાઇટ સિસ્ટમ જેમ કે **GPS** માં સિગ્નલ ખોવાઈ જવાનો કે હેકિંગનો ડર રહે છે, જ્યારે ફાઈબર આધારિત **વાઇટ રેબિટ ટેકનોલોજી** સંપૂર્ણ સુરક્ષિત છે.

ચોક્કસ સમય પ્રસારણનું મહત્વ

  • તે **બેંકિંગ**, **5G/6G નેટવર્ક**, **વીજળી ગ્રીડ** અને **ટ્રાન્સપોર્ટ** જેવા મહત્ત્વના ક્ષેત્રોને સુરક્ષિત અને ચોક્કસ સમય પૂરો પાડે છે.
  • સચોટ સમયને **ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI)** તરીકે અપનાવવાથી શેરબજારના ટ્રેડિંગ સુરક્ષિત બનશે અને સાયબર હુમલા સામે રક્ષણ મળશે.
  • આ પગલું વિદેશી સેટેલાઇટ પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને **"એક દેશ, એક સમય"** ના લક્ષ્યને પૂરું કરે છે અને **વિકસિત ભારત** ના વિઝનને ટેકો આપે છે.
  • તેનાથી **લીગલ મેટ્રોલોજી** સુધારા મજબૂત થશે, વેપાર કરવો સરળ બનશે અને ભારતીય ડિજિટલ અર્થતંત્રમાં રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધશે.

ભારતીય પ્રમાણભૂત સમય (IST) નું નિર્માણ અને પ્રસારણ

  • **CSIR-NPL** ભારતમાં **UTC (NPLI)** બનાવીને **IST** ની જાળવણી કરે છે, જે ફ્રાન્સના **BIPM** સ્થિત આંતરરાષ્ટ્રીય સમય સાથે જોડાયેલું છે.
  • લેબોરેટરી **પાંચ સિઝિયમ એટોમિક ક્લોક** અને **ત્રણ હાઇડ્રોજન મેઝર** નો ઉપયોગ કરીને **IST (UTC+5:30)** તૈયાર કરે છે, જેની ચોકસાઈ **±2.8 નેનોસેકન્ડ** હોય છે.
  • **સિઝિયમ ક્લોક** લાંબા ગાળાની સ્થિરતા આપે છે, જ્યારે **હાઇડ્રોજન મેઝર** ટૂંકા સમય માટે ખૂબ જ સચોટ માપન પૂરું પાડે છે.
  • **GNSS** સિસ્ટમ સેટેલાઇટ સિગ્નલનો ઉપયોગ કરીને નેનોસેકન્ડ સ્તરની ચોકસાઈ અને વૈશ્વિક સમય સાથે તાલમેળ જાળવે છે.
  • **TWSTFT** જીઓસ્ટેશનરી સેટેલાઇટ દ્વારા ચોક્કસ સમય પહોંચાડે છે, જે **NavIC** અને આંતરરાષ્ટ્રીય ટાઈમ લિંક્સને મદદ કરે છે.
  • **Network Time Protocol (NTP)** દ્વારા **time.nplindia.org** વેબસાઈટ પરથી સરકારી કચેરીઓ અને ઉદ્યોગો સુધી ઈન્ટરનેટ વડે સમય પહોંચાડવામાં આવે છે.
  • સાયબર સુરક્ષા એજન્સી **CERT-In** એ તમામ મહત્ત્વપૂર્ણ આઈટી સિસ્ટમ્સ માટે **NPL** અથવા **NIC** ના ટાઈમ સર્વર સાથે સમય મિલાવવો ફરજિયાત બનાવ્યો છે.

CSIR–નેશનલ ફિઝિકલ લેબોરેટરી (CSIR–NPL)

  • સંસદના કાયદા દ્વારા **1947** માં સ્થપાયેલી **CSIR-NPL** એ ભારતની સત્તાવાર **નેશનલ મેઝરમેન્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (NMI)** છે.
  • આ સંસ્થા દેશના માપન ધોરણો અને **IST** ની સંભાળ રાખે છે, જેથી ભારતના માપદંડોને વૈશ્વિક માન્યતા મળે છે.
  • **મેક ઇન ઇન્ડિયા** હેઠળ તે ક્વોન્ટમ ધોરણો અને વૈજ્ઞાનિક સાધનો વિકસાવે છે, જે ઉદ્યોગો અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રને કેલિબ્રેશન સેવાઓ આપે છે.
  • તેના મુખ્ય સંશોધન ક્ષેત્રોમાં **મેટ્રોલોજી**, **ક્વોન્ટમ સાયન્સ**, **કેમિકલ અને નેનોટેકનોલોજી**, **મટીરિયલ સાયન્સ** અને **પર્યાવરણ નિરીક્ષણ** નો સમાવેશ થાય છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

  • **IST ડિસેમિનેશન ડેમોન્સ્ટ્રેશન નેટવર્ક** શું છે? તે **વાઇટ રેબિટ ટેકનોલોજી** પર આધારિત નેટવર્ક છે જે દેશભરમાં **માઇક્રોસેકન્ડથી નેનોસેકન્ડ** ની ચોકસાઈ સાથે સમય પહોંચાડે છે.
  • **વાઇટ રેબિટ ટેકનોલોજી** શું છે? તે **IEEE 1588 Precision Time Protocol** નું અદ્યતન સ્વરૂપ છે જે ઓપ્ટિકલ ફાઈબર દ્વારા સુરક્ષિત સમય ટ્રાન્સફર કરે છે.
  • આ નેટવર્ક કેમ મહત્ત્વનું છે? તે દેશના **ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI)** ને મજબૂત કરે છે, **સાયબર સુરક્ષા** વધારે છે અને **5G** તથા **બેંકિંગ** ને સચોટ સમય આપે છે.
  • ભારતમાં **IST** ની જાળવણી કેવી રીતે થાય છે? **CSIR-NPL** સંસ્થા **સિઝિયમ એટોમિક ક્લોક** અને **હાઇડ્રોજન મેઝર** ની મદદથી **±2.8 નેનોસેકન્ડ** ની ચોકસાઈવાળો સમય બનાવે છે.
  • દેશમાં સમયનું પ્રસારણ કેવી રીતે કરવામાં આવે છે? ભારતમાં સમયનું પ્રસારણ **GNSS**, **TWSTFT**, **NTP** અને હવે નવી **વાઇટ રેબિટ ટેકનોલોજી** નેટવર્ક દ્વારા થાય છે.