VB-G RAM G કાયદો 2025: ગ્રામીણ રોજગારીનું નવું માળખું

VB-G RAM G કાયદો 2025: ગ્રામીણ રોજગારીનું નવું માળખું

#GS-2 #GS-3 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #ગરીબી #રોજગાર #માળખાકીય સુવિધાઓ #રાષ્ટ્રીય #સરકારી નીતિઓ અને હસ્તક્ષેપ

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • નવો વિકસિત ભારત - ગેરંટી ફોર રોજગાર એન્ડ આજીવિકા મિશન (ગ્રામીણ) કાયદો, 2025 (VB-G RAM G) સમગ્ર ભારતના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 1 જુલાઈ 2026 થી અમલમાં આવી ગયો છે.
  • આ નવા કાયદાએ વીસ વર્ષ જૂના મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી કાયદા, 2005 (MGNREGA) નું સ્થાન લીધું છે.

VB-G RAM G કાયદા 2025 ની રૂપરેખા

  • VB-G RAM G કાયદો, 2025 એ MGNREGA ની જગ્યાએ નવું માળખું લાવ્યું છે, જે રોજગારીની ગેરંટી વધારીને 125 દિવસ કરે છે, ગ્રામીણ મિલકતો બનાવે છે, પર્યાવરણીય સુરક્ષા આપે છે અને વિકસિત ભારત @2047 ના લક્ષ્ય સાથે જોડાયેલું છે.
  • આ કાયદો નવો જમાનો લાવે છે પરંતુ રાજ્ય સરકારો પર નાણાકીય બોજ છ ગણો વધી જવો, કામ મેળવવાના મૂળભૂત અધિકારમાં ઘટાડો થવો, કેન્દ્રનું વર્ચસ્વ વધવું અને MGNREGA ના બાકી નાણાં ન મળવા જેવી ચિંતાઓ પણ ઊભી કરે છે.

VB-G RAM G કાયદો, 2025 શું છે?

  • VB-G RAM G કાયદો, 2025 ગ્રામીણ વિસ્તારના પાત્ર પરિવારોને કાયદાકીય રીતે મજૂરીની રોજગારી આપવાની ખાતરી આપે છે.
  • આ કાયદાનો મુખ્ય હેતુ ગામડાંની અર્થવ્યવસ્થા મજબૂત કરવાનો, કાયમી રોજગારી ઊભી કરવાનો અને વિકસિત ભારત @2047 ના સપનાને પૂરું કરવાનો છે.
  • ભારતમાં ગ્રામીણ રોજગાર કાર્યક્રમો 1960 ના દાયકામાં રૂરલ મેનપાવર પ્રોગ્રામ અને 1971 માં ક્રેશ સ્કીમ ફોર રૂરલ એમ્પ્લોયમેન્ટ થી શરૂ થયા, જે પાછળથી 1993 માં જવાહર રોજગાર યોજના અને 1999 માં સંપૂર્ણ ગ્રામીણ રોજગાર યોજના બન્યા.
  • મહારાષ્ટ્ર રોજગાર ગેરંટી કાયદો, 1977 એ સૌથી પહેલા કામનો કાયદાકીય હક આપ્યો હતો, જેના આધારે આગળ જઈને MGNREGA, 2005 બન્યો.
  • આ નવો કાયદો ગ્રામ પંચાયતો ને મુખ્ય જવાબદારી આપે છે, જેમાં કાયમી સરકારી મિલકતો બનાવવી, પાણી અને કુદરતી સંપત્તિ સાચવવી અને સખી મંડળો (SHGs) દ્વારા મહિલાઓને સશક્ત કરવા પર ભાર મુકાયો છે.

કાયદાના મુખ્ય લક્ષણો

  • બિનકુશળ મજૂરી કામ કરવા માંગતા ગ્રામીણ પરિવારો માટે કાયદાકીય રોજગારીની ગેરંટી વર્ષમાં 100 દિવસથી વધારીને 125 દિવસ કરવામાં આવી છે.
  • ખેતીની મુખ્ય વાવણી અને લણણીની મોસમમાં ખેતી માટે મજૂરો મળી રહે તે માટે વર્ષમાં કુલ 60 દિવસ આ યોજનાનું કામ બંધ રહેશે, જ્યારે બાકીના 305 દિવસોમાંથી 125 દિવસ ની રોજગારી આપવામાં આવશે.
  • સરકારે પહેલીવાર દેશભરમાં દૈનિક મજૂરીનો લઘુત્તમ દર રૂ. 300 પ્રતિ દિવસ નક્કી કર્યો છે, જેથી કોઈ પણ રાજ્યમાં આનાથી ઓછું વેતન નહીં આપી શકાય.
  • કામ પૂરું થયા પછી મજૂરીના નાણાં દર અઠવાડિયે અથવા વધુમાં વધુ 14 દિવસ ની અંદર મજૂરોના ખાતામાં જમા કરાવવા ફરજિયાત છે.
  • મજૂરોને નવા ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી કાર્ડ આપવામાં આવશે, અને જૂના ઇ-કેવાયસી થયેલા જોબ કાર્ડ બદલાવના સમય દરમિયાન ચાલુ રહેશે.
  • ખર્ચની બાબતમાં સામાન્ય રાજ્યો માટે કેન્દ્ર અને રાજ્ય વચ્ચે 60:40 નો ગુણોત્તર રહેશે, પૂર્વોત્તર-પહાડી રાજ્યો અને વિધાનસભા ધરાવતા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે 90:10 નો ગુણોત્તર રહેશે, જ્યારે અન્ય કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે 100% ખર્ચ કેન્દ્ર સરકાર ભોગવશે.
  • જૂની માંગ આધારિત પદ્ધતિને બદલે હવે 16મા નાણા પંચ ની ભલામણો આધારે કેન્દ્ર સરકાર દરેક રાજ્ય માટે બજેટની ઉપરની મર્યાદા નક્કી કરશે.
  • રોજગારનું કામ ચાર મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં જ અપાશે: જળ સુરક્ષા, ગ્રામીણ પાયાની સુવિધાઓ, આજીવિકાના સાધનો અને હવામાન સુરક્ષાના કામો.
  • ગામડાંના વિકાસનું આયોજન વિકસિત ગ્રામ પંચાયત પ્લાન દ્વારા થશે જેને પીએમ ગતિ શક્તિ સાથે જોડવામાં આવશે જેથી નકામા કામો ન થાય.
  • બનાવેલી દરેક સરકારી મિલકતની નોંધ વિકસિત ભારત નેશનલ રૂરલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સ્ટેક ડિજિટલ પોર્ટલ પર રાખવામાં આવશે.

MGNREGA ની મર્યાદાઓ

  • કામો છૂટાછવાયા થતા હોવાથી ગામડાંમાં કાયમી અને ઉપયોગી મિલકતો ઓછી બની શકતી હતી.
  • જ્યારે ખેતીમાં વાવણી કે લણણીનો સમય હોય ત્યારે મજૂરો સરકારી કામમાં રોકાઈ જતાં ખેડૂતોને મજૂરો મળતા નહોતા.
  • કેન્દ્રમાંથી પૈસા મોડા આવવા અને સરકારી પ્રક્રિયાને કારણે મજૂરોના વેતનમાં વારંવાર વિલંબ થતો હતો.
  • બોગસ મજૂરોના નામો, ખોટા મસ્ટર રોલ અને નાણાકીય ગડબડના કારણે યોજનાનો પૂરો ફાયદો મળતો નહોતો.
  • કેટલો ખર્ચ થશે તે અગાઉથી નક્કી ન હોવાથી બજેટનું આયોજન કરવું મુશ્કેલ બનતું હતું.

VB-G RAM G કાયદા 2025 ની જરૂરિયાત

  • ગામડાંમાં ગરીબી ઘટી છે અને ડિજિટલ સુવિધાઓ વધી છે, તેથી MGNREGA માં ફેરફાર કરીને તેને વિકસિત ભારત @2047 ના લક્ષ્ય સાથે જોડવું જરૂરી હતું.
  • આ યોજના મજૂરોની શક્તિને પાણી બચાવવા, રસ્તા-મકાન બનાવવા અને પર્યાવરણ રક્ષણ જેવા કામોમાં પીએમ ગતિ શક્તિ ની મદદથી જોડે છે.
  • આ કાયદો પારદર્શિતા વધારીને રોજગારી સાથે ગામડાંના કાયમી વિકાસને જોડે છે.

VB-G RAM G કાયદા અંગેની ચિંતાઓ

  • નવા 60:40 ના ખર્ચના નિયમથી રાજ્યો પર નાણાકીય બોજ છ ગણો વધી જશે, જેથી રાજ્યોના બજેટ પર ભારે દબાણ આવશે.
  • 16મા નાણા પંચ મુજબ નક્કી થતાં બજેટથી સારી કામગીરી કરતા રાજ્યોને ઓછો ફાળો મળી શકે છે, અને નક્કી મર્યાદાથી વધુ ખર્ચ થાય તો બધો જ ખર્ચ રાજ્યે પોતે ભોગવવો પડશે.
  • જૂની માંગ મુજબ કામ આપવાની પદ્ધતિ બંધ થતાં ગરીબ મજૂરોનો કામ મેળવવાનો કાયદાકીય અધિકાર નબળો પડી શકે છે.
  • ખેતીની મોસમમાં 60 દિવસ કામ બંધ રાખવાના કડક નિયમથી દુષ્કાળ કે પાક નિષ્ફળ જાય ત્યારે ગરીબ મજૂરોની આવક બંધ થઈ જશે.
  • કેન્દ્ર સરકારનું નિયંત્રણ વધવાથી ગ્રામ સભા ની સ્વતંત્રતા ઘટશે અને 73મા બંધારણીય સુધારા ની ભાવનાને નુકસાન થશે.
  • તકરાર નિવારણની કેન્દ્રીય વ્યવસ્થાથી સ્થાનિક લોકો દ્વારા થતું સામાજિક ઓડિટ નબળું પડશે.
  • નવા રૂ. 300 પ્રતિ દિવસ ના મજૂરી દરથી ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહાર જેવા રાજ્યોમાં 15% થી વધુ વેતન વધ્યું છે, પરંતુ દક્ષિણના રાજ્યોમાં જ્યાં પહેલેથી વધુ વેતન હતું ત્યાં 3% થી પણ ઓછો વધારો થયો છે, જ્યારે સિક્કિમ માં સૌથી વધુ રૂ. 450 નો દર રખાયો છે.
  • જૂના MGNREGA ના રૂ. 17,000 કરોડ થી વધુ નાણાં હજુ ચૂકવવાના બાકી છે.

આગળનો માર્ગ

  • કેન્દ્ર સરકારે રાજ્યો પર નાણાકીય બોજ એકદમ વધારવાને બદલે ધીમે ધીમે આ ફેરફાર કરવો જોઈએ અથવા 16મા નાણા પંચ દ્વારા વધુ જરૂરિયાતવાળા રાજ્યોને વધારાની ગ્રાન્ટ આપવી જોઈએ.
  • તમિલનાડુ સરકારે સૂચવ્યા મુજબ, મજૂરી અને વહીવટી ખર્ચ 100% કેન્દ્ર સરકારે આપવો જોઈએ અને સાધન-સામગ્રીનો ખર્ચ 75:25 ના પ્રમાણમાં વહેંચવો જોઈએ.
  • આ યોજનાને રાજ્ય સરકારની આવાસ યોજનાઓ સાથે જોડવાથી ગરીબોના ઘર ઝડપથી બની શકશે.
  • વિવિધ યોજનાઓને સાથે જોડવાની મંજૂરી આપવાની સત્તા દિલ્હીને બદલે રાજ્ય સરકારોને આપવી જોઈએ.
  • ખેતીની મોસમમાં 60 દિવસ કામ બંધ રાખવાનો નિર્ણય સ્થાનિક ગ્રામ સભા અને કલેક્ટર પર છોડવો જોઈએ જેથી દુષ્કાળ વખતે કામ ચાલુ રાખી શકાય.
  • કુદરતી આપત્તિ કે આર્થિક મુશ્કેલી વખતે મજૂરોની માંગ વધે ત્યારે આપોઆપ વધારાનું બજેટ મળી રહે તે માટે રાષ્ટ્રીય આકસ્મિક ફંડ બનાવવું જોઈએ.
  • જ્યાં અંગૂઠાનું નિશાન કે ઇ-કેવાયસી કામ ન કરે ત્યાં ઓફલાઇન હાજરી પૂરવાની કાયદાકીય છૂટ હોવી જોઈએ જેથી વૃદ્ધો અને વિકલાંગો કામથી વંચિત ન રહે.
  • 73મા બંધારણીય સુધારા મુજબ ગ્રામ પંચાયતો ને નિર્ણય લેવાની પૂરતી સ્વતંત્રતા મળવી જોઈએ.
  • ગામડાંમાં ભ્રષ્ટાચાર રોકવા અને પારદર્શિતા જાળવવા માટે સ્વતંત્ર સામાજિક ઓડિટ સંસ્થા બનાવવી જોઈએ.

નિષ્કર્ષ

  • VB-G RAM G કાયદો, 2025 એ ગ્રામીણ વિકાસને ગરીબી હટાવવાથી આગળ વધારીને વિકસિત ભારત @2047 માટે ઉપયોગી મિલકતો બનાવવાનું મોટું કદમ છે.
  • આ યોજનાની સાચી સફળતા એ વાત પર નિર્ભર છે કે રાજ્યો પર વધુ પડતો આર્થિક બોજ ન પડે અને ડિજિટલ નિયમોના કારણે કોઈ ગરીબ મજૂર કામ વગરનો ન રહી જાય.