VB-G RAM G કાયદો 2025: ગ્રામીણ રોજગારીનું નવું માળખું

VB-G RAM G કાયદો 2025: ગ્રામીણ રોજગારીનું નવું માળખું

#GS-2 #GS-3 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #ગરીબી #રોજગાર #માળખાકીય સુવિધાઓ #રાષ્ટ્રીય #સરકારી નીતિઓ અને હસ્તક્ષેપ

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • નવો **વિકસિત ભારત - ગેરંટી ફોર રોજગાર એન્ડ આજીવિકા મિશન (ગ્રામીણ) કાયદો, 2025 (VB-G RAM G)** સમગ્ર ભારતના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં **1 જુલાઈ 2026** થી અમલમાં આવી ગયો છે.
  • આ નવા કાયદાએ વીસ વર્ષ જૂના **મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી કાયદા, 2005 (MGNREGA)** નું સ્થાન લીધું છે.

VB-G RAM G કાયદા 2025 ની રૂપરેખા

  • **VB-G RAM G કાયદો, 2025** એ **MGNREGA** ની જગ્યાએ નવું માળખું લાવ્યું છે, જે રોજગારીની ગેરંટી વધારીને **125 દિવસ** કરે છે, ગ્રામીણ મિલકતો બનાવે છે, પર્યાવરણીય સુરક્ષા આપે છે અને **વિકસિત ભારત @2047** ના લક્ષ્ય સાથે જોડાયેલું છે.
  • આ કાયદો નવો જમાનો લાવે છે પરંતુ રાજ્ય સરકારો પર નાણાકીય બોજ છ ગણો વધી જવો, કામ મેળવવાના મૂળભૂત અધિકારમાં ઘટાડો થવો, કેન્દ્રનું વર્ચસ્વ વધવું અને **MGNREGA** ના બાકી નાણાં ન મળવા જેવી ચિંતાઓ પણ ઊભી કરે છે.

VB-G RAM G કાયદો, 2025 શું છે?

  • **VB-G RAM G કાયદો, 2025** ગ્રામીણ વિસ્તારના પાત્ર પરિવારોને કાયદાકીય રીતે મજૂરીની રોજગારી આપવાની ખાતરી આપે છે.
  • આ કાયદાનો મુખ્ય હેતુ ગામડાંની અર્થવ્યવસ્થા મજબૂત કરવાનો, કાયમી રોજગારી ઊભી કરવાનો અને **વિકસિત ભારત @2047** ના સપનાને પૂરું કરવાનો છે.
  • ભારતમાં ગ્રામીણ રોજગાર કાર્યક્રમો **1960 ના દાયકામાં** **રૂરલ મેનપાવર પ્રોગ્રામ** અને **1971 માં** **ક્રેશ સ્કીમ ફોર રૂરલ એમ્પ્લોયમેન્ટ** થી શરૂ થયા, જે પાછળથી **1993 માં** **જવાહર રોજગાર યોજના** અને **1999 માં** **સંપૂર્ણ ગ્રામીણ રોજગાર યોજના** બન્યા.
  • **મહારાષ્ટ્ર રોજગાર ગેરંટી કાયદો, 1977** એ સૌથી પહેલા કામનો કાયદાકીય હક આપ્યો હતો, જેના આધારે આગળ જઈને **MGNREGA, 2005** બન્યો.
  • આ નવો કાયદો **ગ્રામ પંચાયતો** ને મુખ્ય જવાબદારી આપે છે, જેમાં કાયમી સરકારી મિલકતો બનાવવી, પાણી અને કુદરતી સંપત્તિ સાચવવી અને **સખી મંડળો (SHGs)** દ્વારા મહિલાઓને સશક્ત કરવા પર ભાર મુકાયો છે.

કાયદાના મુખ્ય લક્ષણો

  • બિનકુશળ મજૂરી કામ કરવા માંગતા ગ્રામીણ પરિવારો માટે કાયદાકીય રોજગારીની ગેરંટી વર્ષમાં 100 દિવસથી વધારીને **125 દિવસ** કરવામાં આવી છે.
  • ખેતીની મુખ્ય વાવણી અને લણણીની મોસમમાં ખેતી માટે મજૂરો મળી રહે તે માટે વર્ષમાં કુલ **60 દિવસ** આ યોજનાનું કામ બંધ રહેશે, જ્યારે બાકીના 305 દિવસોમાંથી **125 દિવસ** ની રોજગારી આપવામાં આવશે.
  • સરકારે પહેલીવાર દેશભરમાં દૈનિક મજૂરીનો લઘુત્તમ દર **રૂ. 300 પ્રતિ દિવસ** નક્કી કર્યો છે, જેથી કોઈ પણ રાજ્યમાં આનાથી ઓછું વેતન નહીં આપી શકાય.
  • કામ પૂરું થયા પછી મજૂરીના નાણાં દર અઠવાડિયે અથવા વધુમાં વધુ **14 દિવસ** ની અંદર મજૂરોના ખાતામાં જમા કરાવવા ફરજિયાત છે.
  • મજૂરોને નવા **ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી કાર્ડ** આપવામાં આવશે, અને જૂના ઇ-કેવાયસી થયેલા જોબ કાર્ડ બદલાવના સમય દરમિયાન ચાલુ રહેશે.
  • ખર્ચની બાબતમાં સામાન્ય રાજ્યો માટે કેન્દ્ર અને રાજ્ય વચ્ચે **60:40** નો ગુણોત્તર રહેશે, પૂર્વોત્તર-પહાડી રાજ્યો અને વિધાનસભા ધરાવતા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે **90:10** નો ગુણોત્તર રહેશે, જ્યારે અન્ય કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે **100%** ખર્ચ કેન્દ્ર સરકાર ભોગવશે.
  • જૂની માંગ આધારિત પદ્ધતિને બદલે હવે **16મા નાણા પંચ** ની ભલામણો આધારે કેન્દ્ર સરકાર દરેક રાજ્ય માટે બજેટની ઉપરની મર્યાદા નક્કી કરશે.
  • રોજગારનું કામ ચાર મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં જ અપાશે: **જળ સુરક્ષા**, **ગ્રામીણ પાયાની સુવિધાઓ**, **આજીવિકાના સાધનો** અને **હવામાન સુરક્ષાના કામો**.
  • ગામડાંના વિકાસનું આયોજન **વિકસિત ગ્રામ પંચાયત પ્લાન** દ્વારા થશે જેને **પીએમ ગતિ શક્તિ** સાથે જોડવામાં આવશે જેથી નકામા કામો ન થાય.
  • બનાવેલી દરેક સરકારી મિલકતની નોંધ **વિકસિત ભારત નેશનલ રૂરલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સ્ટેક** ડિજિટલ પોર્ટલ પર રાખવામાં આવશે.

MGNREGA ની મર્યાદાઓ

  • કામો છૂટાછવાયા થતા હોવાથી ગામડાંમાં કાયમી અને ઉપયોગી મિલકતો ઓછી બની શકતી હતી.
  • જ્યારે ખેતીમાં વાવણી કે લણણીનો સમય હોય ત્યારે મજૂરો સરકારી કામમાં રોકાઈ જતાં ખેડૂતોને મજૂરો મળતા નહોતા.
  • કેન્દ્રમાંથી પૈસા મોડા આવવા અને સરકારી પ્રક્રિયાને કારણે મજૂરોના વેતનમાં વારંવાર વિલંબ થતો હતો.
  • બોગસ મજૂરોના નામો, ખોટા મસ્ટર રોલ અને નાણાકીય ગડબડના કારણે યોજનાનો પૂરો ફાયદો મળતો નહોતો.
  • કેટલો ખર્ચ થશે તે અગાઉથી નક્કી ન હોવાથી બજેટનું આયોજન કરવું મુશ્કેલ બનતું હતું.

VB-G RAM G કાયદા 2025 ની જરૂરિયાત

  • ગામડાંમાં ગરીબી ઘટી છે અને ડિજિટલ સુવિધાઓ વધી છે, તેથી **MGNREGA** માં ફેરફાર કરીને તેને **વિકસિત ભારત @2047** ના લક્ષ્ય સાથે જોડવું જરૂરી હતું.
  • આ યોજના મજૂરોની શક્તિને **પાણી બચાવવા**, **રસ્તા-મકાન બનાવવા** અને **પર્યાવરણ રક્ષણ** જેવા કામોમાં **પીએમ ગતિ શક્તિ** ની મદદથી જોડે છે.
  • આ કાયદો પારદર્શિતા વધારીને રોજગારી સાથે ગામડાંના કાયમી વિકાસને જોડે છે.

VB-G RAM G કાયદા અંગેની ચિંતાઓ

  • નવા **60:40** ના ખર્ચના નિયમથી રાજ્યો પર નાણાકીય બોજ છ ગણો વધી જશે, જેથી રાજ્યોના બજેટ પર ભારે દબાણ આવશે.
  • **16મા નાણા પંચ** મુજબ નક્કી થતાં બજેટથી સારી કામગીરી કરતા રાજ્યોને ઓછો ફાળો મળી શકે છે, અને નક્કી મર્યાદાથી વધુ ખર્ચ થાય તો બધો જ ખર્ચ રાજ્યે પોતે ભોગવવો પડશે.
  • જૂની માંગ મુજબ કામ આપવાની પદ્ધતિ બંધ થતાં ગરીબ મજૂરોનો કામ મેળવવાનો કાયદાકીય અધિકાર નબળો પડી શકે છે.
  • ખેતીની મોસમમાં **60 દિવસ** કામ બંધ રાખવાના કડક નિયમથી દુષ્કાળ કે પાક નિષ્ફળ જાય ત્યારે ગરીબ મજૂરોની આવક બંધ થઈ જશે.
  • કેન્દ્ર સરકારનું નિયંત્રણ વધવાથી **ગ્રામ સભા** ની સ્વતંત્રતા ઘટશે અને **73મા બંધારણીય સુધારા** ની ભાવનાને નુકસાન થશે.
  • તકરાર નિવારણની કેન્દ્રીય વ્યવસ્થાથી સ્થાનિક લોકો દ્વારા થતું સામાજિક ઓડિટ નબળું પડશે.
  • નવા **રૂ. 300 પ્રતિ દિવસ** ના મજૂરી દરથી ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહાર જેવા રાજ્યોમાં **15%** થી વધુ વેતન વધ્યું છે, પરંતુ દક્ષિણના રાજ્યોમાં જ્યાં પહેલેથી વધુ વેતન હતું ત્યાં **3%** થી પણ ઓછો વધારો થયો છે, જ્યારે **સિક્કિમ** માં સૌથી વધુ **રૂ. 450** નો દર રખાયો છે.
  • જૂના **MGNREGA** ના **રૂ. 17,000 કરોડ** થી વધુ નાણાં હજુ ચૂકવવાના બાકી છે.

આગળનો માર્ગ

  • કેન્દ્ર સરકારે રાજ્યો પર નાણાકીય બોજ એકદમ વધારવાને બદલે ધીમે ધીમે આ ફેરફાર કરવો જોઈએ અથવા **16મા નાણા પંચ** દ્વારા વધુ જરૂરિયાતવાળા રાજ્યોને વધારાની ગ્રાન્ટ આપવી જોઈએ.
  • **તમિલનાડુ** સરકારે સૂચવ્યા મુજબ, મજૂરી અને વહીવટી ખર્ચ **100%** કેન્દ્ર સરકારે આપવો જોઈએ અને સાધન-સામગ્રીનો ખર્ચ **75:25** ના પ્રમાણમાં વહેંચવો જોઈએ.
  • આ યોજનાને રાજ્ય સરકારની આવાસ યોજનાઓ સાથે જોડવાથી ગરીબોના ઘર ઝડપથી બની શકશે.
  • વિવિધ યોજનાઓને સાથે જોડવાની મંજૂરી આપવાની સત્તા દિલ્હીને બદલે રાજ્ય સરકારોને આપવી જોઈએ.
  • ખેતીની મોસમમાં **60 દિવસ** કામ બંધ રાખવાનો નિર્ણય સ્થાનિક **ગ્રામ સભા** અને **કલેક્ટર** પર છોડવો જોઈએ જેથી દુષ્કાળ વખતે કામ ચાલુ રાખી શકાય.
  • કુદરતી આપત્તિ કે આર્થિક મુશ્કેલી વખતે મજૂરોની માંગ વધે ત્યારે આપોઆપ વધારાનું બજેટ મળી રહે તે માટે **રાષ્ટ્રીય આકસ્મિક ફંડ** બનાવવું જોઈએ.
  • જ્યાં અંગૂઠાનું નિશાન કે ઇ-કેવાયસી કામ ન કરે ત્યાં ઓફલાઇન હાજરી પૂરવાની કાયદાકીય છૂટ હોવી જોઈએ જેથી વૃદ્ધો અને વિકલાંગો કામથી વંચિત ન રહે.
  • **73મા બંધારણીય સુધારા** મુજબ **ગ્રામ પંચાયતો** ને નિર્ણય લેવાની પૂરતી સ્વતંત્રતા મળવી જોઈએ.
  • ગામડાંમાં ભ્રષ્ટાચાર રોકવા અને પારદર્શિતા જાળવવા માટે સ્વતંત્ર સામાજિક ઓડિટ સંસ્થા બનાવવી જોઈએ.

નિષ્કર્ષ

  • **VB-G RAM G કાયદો, 2025** એ ગ્રામીણ વિકાસને ગરીબી હટાવવાથી આગળ વધારીને **વિકસિત ભારત @2047** માટે ઉપયોગી મિલકતો બનાવવાનું મોટું કદમ છે.
  • આ યોજનાની સાચી સફળતા એ વાત પર નિર્ભર છે કે રાજ્યો પર વધુ પડતો આર્થિક બોજ ન પડે અને ડિજિટલ નિયમોના કારણે કોઈ ગરીબ મજૂર કામ વગરનો ન રહી જાય.