સુપ્રીમ કોર્ટે રાજસ્થાનમાં જોજરી નદી નજીક બાંધકામ પર રોક લગાવી
#GS-3 #પર્યાવરણ #પ્રદૂષણ #ભૂગોળ #ભૌતિક ભૂગોળ #રાજસ્થાન #જોજરી નદી
મુખ્ય મુદ્દા
- સુપ્રીમ કોર્ટે રાજસ્થાનમાં જોજરી નદીના કિનારાથી 100 મીટરના વિસ્તારમાં બાંધકામ પર રોક લગાવી છે.
- નદીના પ્રવાહ ક્ષેત્રથી 500 મીટરના વિસ્તારમાં પ્રદૂષણ ફેલાવતા ઉદ્યોગો સ્થાપવા પર પણ મનાઈ ફરમાવવામાં આવી છે.
- જોજરી નદી એ લૂણી નદીની એકમાત્ર એવી મુખ્ય જમણા કાંઠાની સહાયક નદી છે જે અરવલ્લી પર્વતમાળામાંથી નીકળતી નથી.
- જોજરી, બાંડી અને લૂણી નદીઓના પ્રદૂષણને અટકાવવા માટે મુખ્ય સચિવના અધ્યક્ષપણા હેઠળ ઇન્ટિગ્રેટેડ કોઓર્ડિનેશન ગ્રુપ (ICG) બનાવવાનો આદેશ અપાયો છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- સુપ્રીમ કોર્ટે રાજસ્થાનની જોજરી નદીના કિનારાથી 100 મીટરના અંતરમાં તમામ પ્રકારના નિર્માણ કામ પર વચગાળાનો બાન લગાવ્યો છે.
- આ ઉપરાંત, નદીના પ્રવાહ ક્ષેત્રના 500 મીટરના વિસ્તારમાં પ્રદૂષણ ફેલાવતા કે જોખમી ઉદ્યોગો શરૂ કરવા પર પણ રોક લગાવી છે.
જોજરી નદી અંગેની મહત્ત્વની માહિતી
- જોજરી નદી એ એક મોસમી નદી છે, જે રાજસ્થાનના નાગૌર જિલ્લાના પાંડાલુ ગામ પાસેથી નીકળે છે.
- આ નદી જોધપુરમાંથી પસાર થઈને ખેજડલા ખુર્દ નજીક લૂણી નદીમાં મળી જાય છે.
- તે લૂણી નદીની જમણા કાંઠાની એકમાત્ર એવી મુખ્ય સહાયક નદી છે જે અરવલ્લી પર્વતમાળામાંથી ઉદ્ભવતી નથી.
ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણ અને વહીવટી પગલાં
- નદીના કિનારે પાલી ઔદ્યોગિક વિસ્તાર આવેલો હોવાથી કોર્ટે આ ઉદ્યોગોને લાંબા ગાળે અન્ય જગ્યાએ ખસેડવા વિચારવા કહ્યું છે.
- કોર્ટે રાજસ્થાન સરકારને મુખ્ય સચિવના નેતૃત્વમાં એક ઇન્ટિગ્રેટેડ કોઓર્ડિનેશન ગ્રુપ (ICG) બનાવવાની સૂચના આપી છે, જે જોજરી, બાંડી અને લૂણી નદીઓનું પ્રદૂષણ દૂર કરશે.
- આ નદીઓમાં થતું પ્રદૂષણ રોકવા માટે કોર્ટે અગાઉ રાજ્ય સરકારને 20-પોઇન્ટ પ્લાન તૈયાર કરવા જણાવ્યુ હતું.
આગળનો માર્ગ
- વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ દ્વારા પૂરની લાઇન નક્કી ન થાય ત્યાં સુધી 100 મીટર અને 500 મીટરના નિયમો પર્યાવરણને ત્વરિત રક્ષણ પૂરું પાડશે.
- આ ચુકાદો દર્શાવે છે કે ઔદ્યોગિક વિકાસની સાથે નદીઓની નાજુક પર્યાવરણીય સ્થિતિનું રક્ષણ કરવું પણ તેટલું જ જરૂરી છે.