સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) ના વિસ્તાર અંગે સ્પષ્ટતા કરી

#GS-2 #ભારતીય રાજવ્યવસ્થા અને બંધારણ #ન્યાયતંત્ર #બંધારણ #બંધારણીય સંસ્થાઓ #ચૂંટણીઓ #સુપ્રીમ કોર્ટ

શા માટે ચર્ચામાં છે?

**સુપ્રીમ કોર્ટે** તાજેતરમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે **સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR)** ની પ્રક્રિયા ફક્ત ચૂંટણી કાર્યો માટે જ છે, તેનો ઉપયોગ નાગરિકતા નક્કી કરવા કે સરકારી યોજનાઓના લાભો બંધ કરવા માટે ન કરી શકાય.
**પશ્ચિમ બંગાળ સરકાર** દ્વારા SIR ના ડેટાનો ઉપયોગ કરીને રાશન અને મહિલા કલ્યાણ યોજનામાંથી લોકોના નામ કાઢી નાખવાના આરોપ વાળી અરજી પર સુનાવણી વખતે કોર્ટે આ નિર્ણય આપ્યો હતો.
વર્ષ **2025 ના બિહાર SIR કેસ** ના ચુકાદાનો ઉલ્લેખ કરીને કોર્ટે કહ્યું કે **ચૂંટણી પંચે** નાગરિકતા સંબંધિત દાવાઓ **નાગરિકતા અધિનિયમ, 1955** હેઠળ નિર્ણય લેવા માટે સરકારને જ મોકલવા જોઈએ.

**મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર** ની દેખરેખ હેઠળ **સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન** હાથ ધરવામાં આવે છે, જેનો મુખ્ય હેતુ મતદાર યાદીને સંપૂર્ણ રીતે ચકાસીને અપડેટ કરવાનો છે.
આ પ્રક્રિયાને **ભારતીય બંધારણના અનુચ્છેદ 324** અને **લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950 ની કલમ 21(3)** હેઠળ કાનૂની સત્તા મળે છે.
આ સુધારણાનો મુખ્ય હેતુ બોગસ, મૃત્યુ પામેલા અને સ્થળાંતર થયેલા મતદારોના નામ દૂર કરીને ચૂંટણીમાં સાચા મતદારોનો અધિકાર સુરક્ષિત કરવાનો છે.
ભારતમાં વર્ષ **1951 થી 2004 વચ્ચે આઠ વખત** આ પ્રકારની સુધારણા યોજાઈ હતી, જે છેલ્લે **2002-2004** ના સમયગાળામાં કરવામાં આવી હતી.