સેંગોલ: સત્તા અને ન્યાયનું ઐતિહાસિક પ્રતીક

સેંગોલ: સત્તા અને ન્યાયનું ઐતિહાસિક પ્રતીક

#GS-1 #સાંસ્કૃતિક વારસો #કલા અને સ્થાપત્ય #વારસો #વર્તમાન પ્રવાહો #રાષ્ટ્રીય

મુખ્ય મુદ્દા

  • NCERT દ્વારા વર્ષ 2024 થી ધોરણ 9 ના સામાજિક વિજ્ઞાનના અભ્યાસક્રમમાં સેંગોલનો સત્તાવાર સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
  • આ પાંચ ફૂટ લાંબો રાજદંડ વર્ષ 1947 માં વુમ્મિડી બંગારુ ચેટ્ટી દ્વારા બનાવવામાં આવ્યો હતો અને સંસદમાં લાવતા પહેલાં તેને અલ્હાબાદ મ્યુઝિયમ માં રાખવામાં આવ્યો હતો.
  • મે 2023 માં ભારત સરકારે નવી સંસદમાં લોકસભા અધ્યક્ષની બેઠકની બરાબર બાજુમાં સેંગોલની સ્થાપના કરી હતી.
  • સેંગોલ એ પ્રાચીન ચોલ વંશ ની સત્તા હસ્તાંતરણની પરંપરા દર્શાવે છે, જે નૈતિકતા અને ન્યાય પર આધારિત છે.

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • NCERT દ્વારા ધોરણ 9 ના સામાજિક વિજ્ઞાનના નવા પાઠ્યપુસ્તકમાં સેંગોલનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
  • આ પુસ્તકમાં સેંગોલને એક ઐતિહાસિક પ્રતીક ગણાવવામાં આવ્યું છે, જે વર્ષ 1947 માં આઝાદી સમયે વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુને સત્તા સોંપણી વખતે આપવામાં આવ્યું હતું.

સેંગોલ વિશે

  • સેંગોલ એ સોનાનો ઢોળ ચડાવેલી ચાંદીની એક રાજદંડ છે, જે પ્રાચીન તમિલ શાસન વ્યવસ્થા સાથે જોડાયેલી છે.
  • જૂના જમાનામાં રાજાઓના રાજ્યાભિષેક વખતે આ દંડ આપવામાં આવતો હતો, જે ન્યાયી શાસન અને ધર્મના પાલનનું પ્રતીક હતો.

ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ

  • આ પરંપરા એક હજાર વર્ષ પહેલાં ચોલ વંશ ના સમયમાં શરૂ થઈ હતી.
  • ચોલ સામ્રાજ્યમાં રાજગુરુ નવા રાજાને આ રાજદંડ સોંપતા હતા, જે દર્શાવતું હતું કે રાજાની શક્તિ નૈતિક કાયદાઓને આધીન છે.
  • તમિલનાડુના વર્ષો જૂના મઠ તિરુવદુથુરાઈ અધીનમ દ્વારા આ પાંચ ફૂટ લાંબો રાજદંડ બનાવડાવવામાં આવ્યો હતો.
  • મદ્રાસના જાણીતા ઝવેરી વુમ્મિડી બંગારુ ચેટ્ટી એ આ રાજદંડ તૈયાર કર્યો હતો, જે ઓગસ્ટ 1947 માં ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુ ને ભેટ અપાયો હતો.
  • આઝાદી પછી ઘણા વર્ષો સુધી આ રાજદંડને અલ્હાબાદ મ્યુઝિયમ માં રાખવામાં આવ્યો હતો.
  • મે 2023 માં તમિલનાડુના મઠના વડાઓ દ્વારા પવિત્ર કર્યા પછી, તેને નવી સંસદમાં લોકસભા અધ્યક્ષની ખુરશીની બાજુમાં સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો છે.

મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ

  • સેંગોલ શબ્દ તમિલ ભાષાના સેમ્મઈ શબ્દ પરથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ નૈતિકતા, સત્ય અને સારા શાસન સાથે જોડાયેલો છે.
  • રાજદંડની ઉપર ભગવાન શિવના વાહન નંદી ની મૂર્તિ છે, જે અડગ ન્યાય અને સત્યનું પ્રતીક છે.
  • આ પાંચ ફૂટ લાંબો દંડ ચાંદીમાંથી બનેલો છે અને તેના પર સોનાનું વરખ ચડાવેલું છે, જેના પર સુંદર વેલબુટ્ટીઓ કોતરેલી છે.
  • આ દંડને પવિત્ર કરવા માટે સાતમી સદીના તમિલ ભક્તિ ગ્રંથ તેવરમ ના શ્લોકો ગવાયા હતા, જે સંત તિરુજ્ઞાનસંબંદર દ્વારા લખાયેલા છે.
  • સેંગોલ શાસકોને યાદ અપાવે છે કે સત્તાનો ઉપયોગ પ્રજાના કલ્યાણ અને નૈતિક જવાબદારી સાથે થવો જોઈએ.