સેબીએ મૂડી બજાર માટે આઈટી રિઝિલિયન્સ ઇન્ડેક્સ શરૂ કર્યો

સેબીએ મૂડી બજાર માટે આઈટી રિઝિલિયન્સ ઇન્ડેક્સ શરૂ કર્યો

#GS-2 #GS-3 #સુશાસન અને સામાજિક ન્યાય #અર્થતંત્ર #નિયમનકારી સંસ્થાઓ #સેબી #આઈટી રિઝિલિયન્સ ઇન્ડેક્સ

મુખ્ય મુદ્દા

  • SEBI એ માર્કેટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇન્સ્ટિટ્યુશન્સ (MIIs) માટે IT રિઝિલિયન્સ ઇન્ડેક્સ (ITRI) નામનું ડિજિટલ સ્કોરકાર્ડ રજૂ કર્યું છે.
  • આ ઇન્ડેક્સમાં 9 પરિમાણો છે, જેમાં ઉપલબ્ધતા અને સાયબર સુરક્ષા માટે 20% અને વ્યવસાય સાતત્ય તથા વિશ્વસનીયતા માટે 10% ભારાંક આપ્યો છે.
  • સિસ્ટમ બંધ પડે તે પહેલાં ટેકનિકલ ખામી શોધવા માટે MIIs એ અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ (EWS) લગાવવી ફરજિયાત છે.
  • આ વ્યવસ્થા ભારતના ઝડપી T+1 અને T+0 ટ્રેડ સેટલમેન્ટ માળખાને નાણાકીય જોખમોથી સુરક્ષિત રાખે છે.

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • ભારતીય જામીનગીરી અને વિનિમય બોર્ડ (SEBI) એ શેરબજારના મધ્યસ્થીઓ માટે IT રિઝિલિયન્સ ઇન્ડેક્સ (ITRI) નામનું ડિજિટલ સ્કોરકાર્ડ બહાર પાડ્યું છે.
  • જેમ બેંકોની નાણાકીય સ્થિતિ માપવા મૂડી પર્યાપ્તતા ગુણોત્તર વપરાય છે, તેમ આ ટૂલ મૂડી બજારની ડિજિટલ સુરક્ષા અને તૈયારી માપે છે.
  • નિયમનકાર તરીકે SEBI આ માળખા દ્વારા મહત્વની સંસ્થાઓની ટેકનિકલ મજબૂતી અને રિકવરી ક્ષમતા પર નજર રાખશે.
  • તેનો મુખ્ય હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે ટ્રેડિંગ અને સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ સાયબર હુમલા કે સિસ્ટમની ખામી પછી પણ ઝડપથી સરખી થઈ જાય.

ITRI ના મુખ્ય લક્ષણો

  • આ સિસ્ટમ જૂના સમયના ઓડિટને બદલે એક ડિજિટલ સ્કોર આપે છે, જે સિસ્ટમની લાઈવ તૈયારી અને કામગીરી માપે છે.
  • તેમાં 9 અલગ-અલગ મુદ્દા છે, જેમાં ઉપલબ્ધતા (Availability) માટે 20%, સાયબર સુરક્ષા માટે 20%, વ્યવસાય સાતત્ય માટે 10%, વિશ્વસનીયતા માટે 10% અને સ્કેલેબિલિટી માટે 5% વજન આપવામાં આવ્યું છે.
  • બજારની સંસ્થાઓ માટે અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ (EWS) ચાલુ કરવી ફરજિયાત છે, જે મોટો પ્રોબ્લેમ આવે તે પહેલાં જ તકલીફ ઓળખી લેશે.
  • આ મોડેલ માને છે કે ખામી આવી શકે છે, પણ સૌથી અગત્યનું એ છે કે સિસ્ટમ કેટલી ઝડપથી પાછી ચાલુ થઈ જાય છે.
  • આ યોજનાને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI/ML), SupTech/RegTech અને ક્વોન્ટમ-સેફ ક્રિપ્ટોગ્રાફી જેવા ભવિષ્યના ટેકનોલોજી રોડમેપ સાથે જોડવામાં આવી છે.

ITRI નું મહત્વ

  • આ સિસ્ટમ આઈટી જોખમ માપવાનો ચોક્કસ માપદંડ આપે છે, જે દુનિયાના અન્ય દેશો માટે પણ એક નમૂનો બની શકે છે.
  • ભારત જેવા દેશમાં જ્યાં T+1 અને T+0 સેટલમેન્ટ ચાલુ છે, ત્યાં શેરબજાર કે ડિપોઝિટરીની ટેકનિકલ ખામીથી મોટા નુકસાનને રોકવામાં આ ખૂબ મદદ કરશે.