મહાન ક્રાંતિકારી વીર બટુકેશ્વર દત્ત સ્મરણ
#GS-1 #ઇતિહાસ #આધુનિક ભારત #સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ #GS-3 #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #બટુકેશ્વર દત્ત #ક્રાંતિકારી ચળવળ
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રીએ મહાન ક્રાંતિકારી વીર **બટુકેશ્વર દત્ત** ની પુણ્યતિથિ પર તેમને સમગ્ર દેશ વતી શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી.
બટુકેશ્વર દત્ત કોણ હતા?
- **બટુકેશ્વર દત્ત** ને લોકો બી. કે. દત્ત, બટ્ટુ કે મોહન તરીકે પણ ઓળખતા હતા. તેમણે અંગ્રેજ સરકારના શોષણ સામે અવાજ ઉઠાવવા **1929** માં **ભગતસિંઘ** સાથે મળીને નવી દિલ્હીની **સેન્ટ્રલ લેજિસ્લેટિવ એસેમ્બલી** માં બોમ્બ ફેંક્યો હતો.
પ્રારંભિક જીવન અને ક્રાંતિકારી ચળવળમાં પ્રવેશ
- તેમનો જન્મ **18 નવેમ્બર 1910** ના રોજ પશ્ચિમ બંગાળના પૂર્વ વર્ધમાન જિલ્લાના ઓઆરી ગામમાં થયો હતો.
- તેમણે પોતાનું બાળપણ અને શાળાકીય શિક્ષણ ઉત્તર પ્રદેશના કાનપુર સ્થિત **P.P.N. હાઇસ્કૂલ** માં પૂરું કર્યું હતું.
- વર્ષ **1924** માં કાનપુરમાં તેમની મુલાકાત **ભગતસિંઘ** સાથે થઈ હતી. ત્યારબાદ **ચંદ્રશેખર આઝાદ** ની છત્રછાયામાં તેઓ ક્રાંતિકારી દળમાં જોડાયા અને બોમ્બ બનાવવાની કળા શીખ્યા.
સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં મુખ્ય યોગદાન
- અંગ્રેજ સરકારે મજૂર આંદોલનો અને ક્રાંતિકારીઓને દબાવવા માટે **પબ્લિક સેફ્ટી બિલ** અને **ટ્રેડ ડિસ્પ્યુટ્સ બિલ** જેવા બે શોષણકારી કાયદા બનાવ્યા હતા.
- **8 એપ્રિલ 1929** ના રોજ **બટુકેશ્વર દત્ત** અને **ભગતસિંઘ** દિલ્હીની સેન્ટ્રલ એસેમ્બલીમાં ગયા. તેમણે ખાલી જગ્યા પર ઓછા વિસ્ફોટ વાળા બે બોમ્બ ફેંક્યા, ક્રાંતિકારી પત્રિકાઓ ઉડાડી અને **ઇન્કિલાબ ઝિંદાબાદ** ના નારા લગાવ્યા.
- બોમ્બ ફેંક્યા પછી બંને ક્રાંતિકારીઓ ભાગી ન ગયા પરંતુ ધરપકડ વહોરી લીધી, જેથી અંગ્રેજોની અદાલતનો ઉપયોગ દેશમાં ક્રાંતિનો સંદેશ ફેલાવવા માટે કરી શકાય.
- જેલમાં યુરોપિયન કેદીઓની સરખામણીએ ભારતીય કેદીઓ સાથે ખરાબ વર્તન થતું હતું. તેની સામે દત્ત અને **ભગતસિંઘ** જેલમાં ઐતિહાસિક ભૂખ હડતાળ કરી અને રાજકીય કેદીઓ માટે મૂળભૂત હકો મેળવ્યા.
- આ કેસમાં **1929** માં તેમને આજીવન કેદની સજા થઈ અને આંદામાનની **સેલ્યુલર જેલ** માં મોકલવામાં આવ્યા. ત્યાં તેમણે કાળી મજૂરી કરી અને **1933** તથા **1937** માં જેલની ભૂખ હડતાળમાં ભાગ લીધો.
- જેલમાં ટીબી થવાના કારણે **1938** માં તેમને છોડી મુકાયા. તેમ છતાં તેમણે **1942** માં મહાત્મા ગાંધીના **હિંદ છોડો આંદોલન** માં ભાગ લીધો અને બિહારની **મોતીહારી જેલ** માં ફરી ચાર વર્ષ રહ્યા.
ક્રાંતિકારી સંગઠનો
- તેઓ **હિન્દુસ્તાન સોશિયલિસ્ટ રિપબ્લિકન એસોસિએશન** (HSRA) ના મુખ્ય સભ્ય હતા અને **ભગતસિંઘ**, **ચંદ્રશેખર આઝાદ** તથા **સુખદેવ** સાથે મળીને કામ કરતા હતા.
- યુવાનો, વિદ્યાર્થીઓ અને મજૂરોને આઝાદીની લડતમાં જોડવા માટે બનેલી **નૌજવાન ભારત સભા** માં પણ તેઓ ખૂબ સક્રિય હતા.
છેલ્લા દિવસો અને અવસાન
- **1947** માં આઝાદી મળ્યા પછી **બટુકેશ્વર દત્ત** બિહારના પટનામાં પોતાના પરિવાર સાથે સામાન્ય જીવન જીવતા હતા, જ્યાં તેમને આર્થિક તંગી અને ઉપેક્ષાનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.
- **1960** ના દાયકામાં તેમને હાડકાંનું કેન્સર થયું અને સારવાર માટે **AIIMS દિલ્હી** લાવવામાં આવ્યા, જ્યાં **20 જુલાઈ 1965** ના રોજ 54 વર્ષની ઉંમરે તેમનું અવસાન થયું.
- તેમની અંતીમ ઈચ્છા મુજબ પંજાબના ફિરોઝપુર જિલ્લાના **હુસૈનીવાલા** ખાતે તેમના સાથીદારો **ભગતસિંઘ**, **રાજગુરુ** અને **સુખદેવ** ની સમાધિ પાસે જ તેમના અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવ્યા.