કાઝીરંગામાં સ્લેન્ડર-બિલ્ડ અને વાઇટ-રમ્પ્ડ ગીધને ખુલ્લામાં છોડાયા
#GS-3 #પર્યાવરણ #વન્યજીવન #જૈવવિવિધતા #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #ગીધ સંરક્ષણ
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- દુનિયામાં પહેલીવાર ઉછેર કેન્દ્રમાં ઉછારેલા પાંચ સ્લેન્ડર-બિલ્ડ ગીધ અને પાંચ વાઇટ-રમ્પ્ડ ગીધને જંગલમાં મુક્ત કરવામાં આવ્યા છે.
- આસામના કાઝીરંગા નેશનલ પાર્કમાં આવેલા બિશ્વનાથ વાઇલ્ડલાઇફ ડિવિઝન ખાતે વૈજ્ઞાનિક સોફ્ટ રિલીઝ પદ્ધતિથી આ કામગીરી કરવામાં આવી.
સ્લેન્ડર-બિલ્ડ ગીધ વિશે
- આ પક્ષી Accipitridae પરિવારનું શિકારી અને મૃતપજીવી ગીધ છે.
- પહેલાં તેને ઇન્ડિયન વલ્ચરની જ એક ઉપપ્રજાતિ માનવામાં આવતું હતું, પરંતુ હવે તેને દક્ષિણ એશિયા અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાની એક અલગ પ્રજાતિ માનવામાં આવે છે.
- તે સામાન્ય રીતે ઘાસના મેદાનો, સુકા વિસ્તારો, સુકા પાનખર જંગલો અને ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતી નદીઓની ખીણોમાં રહેવાનું પસંદ કરે છે.
- તે વસ્તીવાળા વિસ્તારોથી દૂર રહે છે, પણ ખોરાકની શોધમાં ક્યારેક કસાઈખાના કે કચરાના ઢગલા પાસે પહોંચી જાય છે.
- તે હિમાલયના નીચલા વિસ્તારો, ભારત (ખાસ કરીને આસામ), નેપાળ, બાંગ્લાદેશ, મ્યાનમાર અને કંબોડિયામાં જોવા મળે છે.
- IUCN રેડ લિસ્ટમાં સ્લેન્ડર-બિલ્ડ ગીધને ગંભીર રીતે લુપ્તપ્રાય (Critically Endangered) દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
- આ મધ્યમથી મોટા કદના ગીધની લંબાઈ 77 થી 103 સેમી અને પાંખોનો વિસ્તાર 196 થી 258 સેમી હોય છે.
- તેનું માથું અને ગરદન કાળા રંગની અને પીંછા વગરની હોય છે, જેનાથી તે થોડું વિખરાયેલું દેખાય છે.
- તેની ચાંચ ચમકતી અને પાતળી હોય છે, જેથી તે મૃત પ્રાણીના શરીરના અંદરના ભાગમાંથી સરળતાથી ખોરાક મેળવી શકે છે.
- તેના શરીર પર ઘેરા બદામી અને ક્રીમ રંગના પીંછા હોય છે, જે ઊડતી વખતે પગ પર સ્પષ્ટ દેખાય છે.
વાઇટ-રમ્પ્ડ ગીધ વિશે
- આ દક્ષિણ એશિયા અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં મળતા Gyps જૂથના ગીધમાં સૌથી નાના કદનું ગીધ છે.
- 1980ના દાયકામાં આ પક્ષી ખુબ મોટા પ્રમાણમાં જોવા મળતું હતું, પરંતુ પશુઓની દવામાં વપરાતા ઝેરી તત્વોના કારણે 20 વર્ષમાં તેની 99% વસ્તી ખતમ થઈ ગઈ.
- તે ઘાસના મેદાનો, ખુલ્લા જંગલો અને ખેતરોમાં સરળતાથી અનુકૂળ થઈ જાય છે અને માનવ વસ્તી તથા કસાઈખાના નજીક પણ રહે છે.
- હાલમાં ઉત્તર અને મધ્ય ભારત, પાકિસ્તાન, નેપાળ, બાંગ્લાદેશ અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના કેટલાક વિસ્તારોમાં તેની વસ્તી બચી છે.
- IUCN રેડ લિસ્ટમાં વાઇટ-રમ્પ્ડ ગીધને પણ ગંભીર રીતે લુપ્તપ્રાય (Critically Endangered) જાહેર કરાયું છે.
- તેની લંબાઈ 75 થી 93 સેમી, વજન 3.5 થી 6 કિલો અને પાંખોનો વિસ્તાર 1.92 થી 2.13 મીટર હોય છે.
- તેની પીઠના નીચેના ભાગે સફેદ ધબ્બો હોય છે, જે ઊડતી વખતે અથવા પાંખો ફેલાવતી વખતે સ્પષ્ટ દેખાય છે.
- પુખ્ત પક્ષીઓનો રંગ કાળો હોય છે અને ગરદનના નીચેના ભાગમાં સફેદ પીંછાની પટ્ટી હોય છે.
- આ ગીધમાં 12 પૂંછડીના પીંછા હોય છે, જ્યારે અન્ય Gyps ગીધમાં 14 પીંછા હોય છે.
- ઢોર માટે વપરાતી ડાયક્લોફેનાક, એસેક્લોફેનાક, કેટોપ્રોફેન અને નિમેસુલાઇડ જેવી બાન થયેલી દવાઓવાળા મૃત પશુઓ ખાવાથી આ ગીધના કિડની ફેલ થઈ જાય છે.