સરકારી જામીનગીરીઓમાં વિદેશી રોકાણ વધારવા માટેના સુધારા

સરકારી જામીનગીરીઓમાં વિદેશી રોકાણ વધારવા માટેના સુધારા

#GS-3 #અર્થતંત્ર #મૂડી બજાર #રાજકોષીય નીતિ #નાણાકીય નીતિ #કરવેરા #બેંકિંગ #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • ભારત સરકારે **સરકારી જામીનગીરીઓ (G-Secs)** માં **વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FPI)** નું રોકાણ વધારવા માટે નવા સુધારા જાહેર કર્યા છે. આ પગલાંનો મુખ્ય હેતુ ભારતના બોન્ડ માર્કેટને મજબૂત બનાવવાનો, લાંબા ગાળાનું વિદેશી ફંડ લાવવાનો અને દેશને રોકાણ માટે વધુ આકર્ષક બનાવવાનો છે.

વિદેશી રોકાણ વધારવા માટે કરવામાં આવેલા મુખ્ય સુધારા

  • આ સુધારાઓનો મુખ્ય ઉદ્દેશ દેશના ડેટ માર્કેટને મજબૂત કરવાનો, નવા રોકાણકારોને જોડવાનો અને ભારતમાં લાંબા ગાળાનું સ્થિર વિદેશી રોકાણ લાવવાનો છે.
  • **1 એપ્રિલ 2026** થી **FPIs** અને **FIIs** ને **G-Secs** ના વ્યાજની આવક તેમજ તેને વેચવા કે રિડીમ કરવા પર મળતા કેપિટલ ગેઈન્સ પર કરમાંથી સંપૂર્ણ મુક્તિ આપવામાં આવશે.
  • સરકારે **ફુલ્લી એક્સેસિબલ રૂટ (FAR)** નો વ્યાપ વધાર્યો છે. હવે તેમાં **15 વર્ષ**, **30 વર્ષ** અને **40 વર્ષ** ની નવી **G-Secs** તથા **સોવરેન ગ્રીન બોન્ડ્સ (SGrBs)** નો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
  • **FAR** ની મદદથી વિદેશી રોકાણકારો કોઈપણ મર્યાદા કે વહીવટી રોકટોક વગર પસંદગીની **સરકારી જામીનગીરીઓ (G-Secs)** માં સીધું રોકાણ કરી શકે છે.
  • સામાન્ય રૂટ (General Route) હેઠળ થતા રોકાણ માટે સરકારે ટૂંકા ગાળાની રોકાણ મર્યાદા, સિંગલ સિક્યોરિટી લિમિટ અને કોન્સન્ટ્રેશન લિમિટ જેવી પાબંદીઓ દૂર કરી છે.
  • વિદેશી રોકાણ માટેની એકંદર મર્યાદા જાળવી રાખવામાં આવી છે, જે **કેન્દ્ર સરકારની સિક્યોરિટીઝ (CGSs)** માટે **6%** અને **રાજ્ય સરકારની સિક્યોરિટીઝ (SGSs)** માટે **2%** નક્કી થયેલી છે.
  • સરકારે **FPIs** માટે પહેલા ચાલતી જનરલ અને લોંગ-ટર્મ નામની અલગ વર્ગીકરણ સિસ્ટમને ભેગી કરી દીધી છે. હવે સેન્ટ્રલ અને સ્ટેટ બોન્ડ્સ માટે એક જ મર્યાદા રહેશે.
  • આ નવા નીતિગત ફેરફારોનો મુખ્ય હેતુ વિદેશી **પેન્શન ફંડ્સ**, **વીમા કંપનીઓ** અને **સોવરેન વેલ્થ ફંડ્સ** જેવા મોટા સંસ્થાકીય રોકાણકારોને ભારતીય બજારમાં લાવવાનો છે.
  • આ સુધારાથી બજારમાં રોકડ પ્રવાહ વધશે, સાચા ભાવ નક્કી કરવામાં મદદ મળશે, સરકાર માટે દેવું લેવાનો ખર્ચ ઘટશે અને રિઝર્વ બેંકની નાણાકીય નીતિની અસર ઝડપથી દેખાશે.
  • વિદેશી રોકાણ વધવાથી દેશમાં રસ્તા, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ઉત્પાદન અને પર્યાવરણ પ્રોજેક્ટ્સ માટે વધુ નાણાં મળશે. સાથે જ વૈશ્વિક બોન્ડ ઈન્ડેક્સમાં ભારતીય બોન્ડ્સને સ્થાન મેળવવામાં સરળતા રહેશે.

સરકારી જામીનગીરીઓમાં વિદેશી રોકાણ સંબંધિત મુખ્ય ખ્યાલો

  • **Foreign Institutional Investor (FII)** એ **FPI** નો એક ભાગ છે. તેમાં **મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ**, **પેન્શન ફંડ્સ** અને **હેજ ફંડ્સ** જેવી મોટી સંસ્થાઓ ભેગા થયેલા નાણાંનું બજારમાં રોકાણ કરે છે.
  • **Foreign Portfolio Investor (FPI)** એટલે એવા વિદેશી વ્યક્તિઓ કે સંસ્થાઓ જે ભારતના શેર, બોન્ડ કે **G-Secs** માં પૈસા રોકે છે, પરંતુ કંપનીઓના સંચાલનમાં ભાગ લેતા નથી.
  • **Government Securities (G-Secs)** એટલે સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવતા સરકારી બોન્ડ. સરકાર પોતાના ખર્ચ પહોંચી વળવા, રાજકોષીય ખાધ પૂરી કરવા અને બજારમાં નાણાંનું પ્રમાણ જાળવવા આ બોન્ડ બહાર પાડે છે.
  • **Bank for International Settlements (BIS)** એ દુનિયાની સેન્ટ્રલ બેંકોની માલિકીની એક આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા છે. તે દેશો વચ્ચે નાણાકીય સહયોગ વધારવામાં અને સેન્ટ્રલ બેંકો માટે બેંક તરીકે કામ કરે છે.
  • જ્યારે લિસ્ટેડ **G-Secs** ને **12 મહિના** થી વધુ સમય કે અનલિસ્ટેડને **24 મહિના** થી વધુ સમય રાખીને વેચવામાં આવે અને જે નફો થાય, તેને **Long-Term Capital Gains (LTCG)** કહેવાય છે.
  • જ્યારે લિસ્ટેડ **G-Secs** ને **12 મહિના** સુધી કે અનલિસ્ટેડને **24 મહિના** સુધી રાખીને વેચતાં નફો મળે, તો તેને **Short-Term Capital Gains (STCG)** તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.