વિદ્યાર્થીઓ માટે શિષ્યવૃત્તિ અને હોસ્ટેલની PM-YASASVI યોજના

વિદ્યાર્થીઓ માટે શિષ્યવૃત્તિ અને હોસ્ટેલની PM-YASASVI યોજના

#GS-2 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #શિક્ષણ #ભારતીય સમાજ #સંવેદનશીલ વર્ગો #GS-3 #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #સરકારી યોજનાઓ #OBC કલ્યાણ

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • તાજેતરમાં **કેન્દ્રીય રાજ્ય મંત્રી**એ **PM-YASASVI** યોજના હેઠળ વંચિત વિદ્યાર્થીઓને શિષ્યવૃત્તિ અને હોસ્ટેલ સુવિધા આપીને શિક્ષણની વધુ તકો પૂરી પાડવાની સરકારની કટિબદ્ધતા દોહરાવી છે.

PM-YASASVI યોજના વિશે

  • **PM-YASASVI** નું પૂરું નામ **પ્રાઇમ મિનિસ્ટર યંગ એચિવર્સ સ્કોલરશિપ એવોર્ડ સ્કીમ ફોર વાઇબ્રન્ટ ઇન્ડિયા** છે. **સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા મંત્રાલય** નો **સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા વિભાગ** આ યોજના ચલાવે છે. આ યોજના દેશના સામાજિક અને શૈક્ષણિક રીતે પછાત યુવાનો માટે શિષ્યવૃત્તિ અને રહેણાંક હોસ્ટેલની સુવિધા એક જ જગ્યાએ પૂરી પાડે છે.

યોજનાનો વિકાસ અને હેતુ

  • આ યોજનામાં હોસ્ટેલ બનાવવાની શરૂઆત સૌથી પહેલા **1998-99** માં **OBC** યુવાનોનું શૈક્ષણિક પછાતપણું દૂર કરવા માટે થઈ હતી, જેમાં આગળ જતાં **2017-18** માં મોટા ફેરફાર કરવામાં આવ્યા હતા.
  • પાછળથી સરકારે આ બધી સુવિધાઓને ભેગી કરીને **PM-YASASVI** છત્રછાયા યોજના બનાવી, જે હવે શાળાથી લઈને શ્રેષ્ઠ કોલેજ સુધીના દરેક તબક્કે નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે છે.
  • આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ ગ્રામીણ અને આર્થિક રીતે નબળા વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે પૈસાની તંગી અને દૂરના વિસ્તારોની અડચણો દૂર કરવાનો છે, જેથી તેમને સારું શિક્ષણ અને રહેવાની શ્રેષ્ઠ હોસ્ટેલ મળી શકે.

લાભાર્થીઓ અને પાત્રતાના માપદંડ

  • આ યોજનાનો લાભ **અન્ય પછાત વર્ગો (OBC)**, **આર્થિક રીતે પછાત વર્ગો (EBC)** અને **વિમુકત, રખડતી અને અર્ધ-રખડતી જાતિઓ (DNT)** ના વિદ્યાર્થીઓને મળે છે.
  • અરજી કરનાર વિદ્યાર્થીનું નામ કેન્દ્ર, રાજ્ય કે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશની **OBC** યાદીમાં હોવું જરૂરી છે અને તેઓ નોન-ક્રીમીલેયર શ્રેણીમાં આવતા હોવા જોઈએ.
  • હોસ્ટેલમાં પ્રવેશ વખતે જે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં નજીકમાં કોલેજ નથી ત્યાંના ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવતા વિદ્યાર્થીઓને પ્રાથમિકતા અપાય છે, તેમજ દિવ્યાંગ વિદ્યાર્થીઓ માટે **5%** બેઠકો અનામત રાખવામાં આવે છે.

PM-YASASVI યોજનાના મુખ્ય લક્ષણો

  • યોજના હેઠળ ચાર સ્તરનું શિષ્યવૃત્તિ માળખું છે, જેમાં **પ્રી-મેટ્રિક શિષ્યવૃત્તિ**, **પોસ્ટ-મેટ્રિક શિષ્યવૃત્તિ**, **ટોપ ક્લાસ સ્કૂલ એજ્યુકેશન** અને **ટોપ ક્લાસ કોલેજ એજ્યુકેશન** નો સમાવેશ થાય છે.
  • હોસ્ટેલ નિર્માણ માટે વિસ્તાર મુજબ બેઠક દીઠ ખર્ચ નક્કી કરાયો છે, જેમાં **ઉત્તર-પૂર્વ રાજ્યો** માટે બેઠક દીઠ **₹3.50 લાખ**, **હિમાલયન વિસ્તારો** માટે **₹3.25 લાખ** અને **બાકીના ભારત** માટે **₹3.00 લાખ** નક્કી કરાયા છે.
  • હોસ્ટેલનું બાંધકામ વર્ક ઓર્ડર મળ્યાના **18 મહિના** માં અથવા પ્રથમ હપ્તો મળ્યાના **બે વર્ષ** માં પૂરું કરવું ફરજિયાત છે, અને તે માટે વધારાનો સમય અપાતો નથી.
  • નવી જમીન ખરીદવાની ઝંઝટ ટાળવા માટે રાજ્ય સરકારના ચાલુ પ્રોજેક્ટ્સ, એન્જિનિયરિંગ કોલેજો, મેડિકલ કેમ્પસ, પોલિટેકનિક અને **સાંસદ આદર્શ ગ્રામ યોજના (SAGY)** હેઠળના ગામોમાં જ હોસ્ટેલ બનાવી શકાશે.
  • કેન્દ્ર સરકાર તરફથી ગ્રાન્ટ **50:45:5** ના ગુણોત્તરમાં ત્રણ તબક્કે અપાય છે, જેમાં બાકીનો છેલ્લો **5%** હપ્તો **OBC**, **EBC** અને **DNT** વિદ્યાર્થીઓ હોસ્ટેલમાં રહેવા આવે તેની ચકાસણી થયા પછી જ છૂટો કરાય છે.
  • હોસ્ટેલની ગુણવત્તા અને કામગીરીની સ્વતંત્ર તપાસ માટે કુલ બજેટના **0.25%** એટલે કે વધુમાં વધુ **₹10 લાખ** સુધીની ફાળવણી અલગથી રખાય છે.