ભારતમાં ચંડીપુરા વાયરસનો ફેલાવો

ભારતમાં ચંડીપુરા વાયરસનો ફેલાવો

#GS-2 #GS-3 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #આરોગ્ય #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #ગુજરાત #ચંડીપુરા વાયરસ #એક્યુટ એન્સેફાલાઇટિસ સિન્ડ્રોમ

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • તાજેતરમાં ચંડીપુરા વાયરસ (CHPV) ના કારણે ૯ લોકોના મોત થયા હોવાની પુષ્ટિ થઈ છે. આ મૃત્યુ પામેલા લોકોમાં રાજસ્થાનની બે નાની બાળકીઓ પણ સામેલ છે જે ગુજરાતમાં સારવાર લઈ રહી હતી.

ચંડીપુરા વાયરસ શું છે?

  • ચંડીપુરા વાયરસ (CHPV) એ કીટકોના કરડવાથી ફેલાતો એક ખતરનાક વાયરસ છે. તે રબ્ડોવિરિડે (Rhabdoviridae) પરિવારનો વાયરસ છે, જે હડકવા ફેલાવતા લિસ્સાવ વાયરસ (Lyssavirus) ના પરિવારમાં આવે છે.
  • આ વાયરસ શરીરમાં પ્રવેશતાં જ એક્યુટ એન્સેફાલાઇટિસ સિન્ડ્રોમ (AES) ઊભો કરે છે. તેનાથી મગજના કોષોમાં ઝડપથી સોજો આવી જાય છે જે જીવલેણ સાબિત થાય છે.

ઇતિહાસ અને રોગચાળાના વિસ્તારો

  • વૈજ્ઞાનિકોએ આ વાયરસને સૌથી પહેલા ૧૯૬૫ માં મહારાષ્ટ્રના ચંડીપુરા ગામ માં શોધ્યો હતો. તે સમયે તાવના દર્દીઓના લોહીના નમૂનામાંથી આ વાયરસ મળી આવ્યો હતો.
  • ૨૦૦૩ થી ૨૦૦૪ દરમિયાન મહારાષ્ટ્ર, ઉત્તર ગુજરાત અને આંધ્રપ્રદેશમાં આ વાયરસથી મોટી સંખ્યામાં બાળકોના મોત થયા હતા. તે સમયે મૃત્યુદર ૫૫% થી ૭૮% સુધી પહોંચી ગયો હતો.
  • આ વાયરસ મુખ્યત્વે મધ્ય અને પશ્ચિમ ભારતના ગ્રામીણ અને આદિવાસી વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, રાજસ્થાન અને આંધ્રપ્રદેશમાં જ્યાં રેતીની માખીઓ વધુ થાય છે ત્યાં આ વાયરસ વધુ જોવા મળે છે.

CHPV ચેપના મુખ્ય લક્ષણો

  • આ વાયરસ મુખ્યત્વે માદા રેતીની માખી (Phlebotomus papatasi) અને Aedes aegypti મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે. આ જીવજંતુઓની લાળગ્રંથિમાં વાયરસ રહે છે.
  • આ વાયરસ મુખ્યત્વે ૧૫ વર્ષથી નાના બાળકો ને જ અસર કરે છે. નાના બાળકોનું ચેતાતંત્ર હજુ વિકસતું હોવાથી તેઓ આ વાયરસનો સામનો કરી શકતા નથી.
  • દર્દીને અચાનક સખત તાવ આવે છે, માથું અને શરીર દુખે છે તથા ઊલટી થાય છે. થોડા જ કલાકોમાં આંચકી આવે છે અને દર્દી બેભાન થઈ જાય છે. હોસ્પિટલમાં ભરતી થયાના ૨૪ થી ૪૮ કલાક માં જ દર્દીનું મૃત્યુ થઈ શકે છે.
  • ચોમાસાની ઋતુમાં આ વાયરસનો ફેલાવો વધે છે. માટીની તિરાડવાળી દીવાલો, ઢોરના છાપરાં અને કાચા ઘરોમાં રેતીની માખીઓ ઝડપથી ઈંડા મૂકે છે.
  • આ વાયરસ એક માણસમાંથી બીજા માણસમાં ફેલાતો નથી. દર્દીના સંપર્કમાં આવવાથી કે ઉધરસ-છીંકથી આ રોગ થતો નથી.

સારવાર અને અટકાયત

  • ચંડીપુરા વાયરસ સામે લડવા માટે અત્યાર સુધી કોઈ ચોક્કસ દવા કે રસી શોધાઈ નથી.
  • ડોક્ટરો દર્દીને તાત્કાલિક આઈસીયુ (ICU) માં દાખલ કરીને લક્ષણો ઘટાડવાની ઇમરજન્સી સારવાર આપે છે.