ભારતમાં ચંડીપુરા વાયરસનો ફેલાવો

ભારતમાં ચંડીપુરા વાયરસનો ફેલાવો

#GS-2 #GS-3 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #આરોગ્ય #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #ગુજરાત #ચંડીપુરા વાયરસ #એક્યુટ એન્સેફાલાઇટિસ સિન્ડ્રોમ

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • તાજેતરમાં **ચંડીપુરા વાયરસ (CHPV)** ના કારણે **૯** લોકોના મોત થયા હોવાની પુષ્ટિ થઈ છે. આ મૃત્યુ પામેલા લોકોમાં રાજસ્થાનની **બે** નાની બાળકીઓ પણ સામેલ છે જે ગુજરાતમાં સારવાર લઈ રહી હતી.

ચંડીપુરા વાયરસ શું છે?

  • **ચંડીપુરા વાયરસ (CHPV)** એ કીટકોના કરડવાથી ફેલાતો એક ખતરનાક વાયરસ છે. તે **રબ્ડોવિરિડે (Rhabdoviridae)** પરિવારનો વાયરસ છે, જે હડકવા ફેલાવતા **લિસ્સાવ વાયરસ (Lyssavirus)** ના પરિવારમાં આવે છે.
  • આ વાયરસ શરીરમાં પ્રવેશતાં જ **એક્યુટ એન્સેફાલાઇટિસ સિન્ડ્રોમ (AES)** ઊભો કરે છે. તેનાથી મગજના કોષોમાં ઝડપથી સોજો આવી જાય છે જે જીવલેણ સાબિત થાય છે.

ઇતિહાસ અને રોગચાળાના વિસ્તારો

  • વૈજ્ઞાનિકોએ આ વાયરસને સૌથી પહેલા **૧૯૬૫** માં મહારાષ્ટ્રના **ચંડીપુરા ગામ** માં શોધ્યો હતો. તે સમયે તાવના દર્દીઓના લોહીના નમૂનામાંથી આ વાયરસ મળી આવ્યો હતો.
  • **૨૦૦૩** થી **૨૦૦૪** દરમિયાન મહારાષ્ટ્ર, ઉત્તર ગુજરાત અને આંધ્રપ્રદેશમાં આ વાયરસથી મોટી સંખ્યામાં બાળકોના મોત થયા હતા. તે સમયે મૃત્યુદર **૫૫%** થી **૭૮%** સુધી પહોંચી ગયો હતો.
  • આ વાયરસ મુખ્યત્વે મધ્ય અને પશ્ચિમ ભારતના ગ્રામીણ અને આદિવાસી વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, રાજસ્થાન અને આંધ્રપ્રદેશમાં જ્યાં રેતીની માખીઓ વધુ થાય છે ત્યાં આ વાયરસ વધુ જોવા મળે છે.

CHPV ચેપના મુખ્ય લક્ષણો

  • આ વાયરસ મુખ્યત્વે માદા **રેતીની માખી (Phlebotomus papatasi)** અને **Aedes aegypti** મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે. આ જીવજંતુઓની લાળગ્રંથિમાં વાયરસ રહે છે.
  • આ વાયરસ મુખ્યત્વે **૧૫ વર્ષથી નાના બાળકો** ને જ અસર કરે છે. નાના બાળકોનું ચેતાતંત્ર હજુ વિકસતું હોવાથી તેઓ આ વાયરસનો સામનો કરી શકતા નથી.
  • દર્દીને અચાનક સખત તાવ આવે છે, માથું અને શરીર દુખે છે તથા ઊલટી થાય છે. થોડા જ કલાકોમાં આંચકી આવે છે અને દર્દી બેભાન થઈ જાય છે. હોસ્પિટલમાં ભરતી થયાના **૨૪ થી ૪૮ કલાક** માં જ દર્દીનું મૃત્યુ થઈ શકે છે.
  • ચોમાસાની ઋતુમાં આ વાયરસનો ફેલાવો વધે છે. માટીની તિરાડવાળી દીવાલો, ઢોરના છાપરાં અને કાચા ઘરોમાં રેતીની માખીઓ ઝડપથી ઈંડા મૂકે છે.
  • આ વાયરસ એક માણસમાંથી બીજા માણસમાં ફેલાતો નથી. દર્દીના સંપર્કમાં આવવાથી કે ઉધરસ-છીંકથી આ રોગ થતો નથી.

સારવાર અને અટકાયત

  • **ચંડીપુરા વાયરસ** સામે લડવા માટે અત્યાર સુધી કોઈ ચોક્કસ દવા કે રસી શોધાઈ નથી.
  • ડોક્ટરો દર્દીને તાત્કાલિક **આઈસીયુ (ICU)** માં દાખલ કરીને લક્ષણો ઘટાડવાની ઇમરજન્સી સારવાર આપે છે.