નિયમગિરી પહાડીઓ અને બોક્સાઇટ ખનન વિવાદ

#GS-1 #ભૂગોળ #સંસાધનો #GS-3 #પર્યાવરણ #જૈવવિવિધતા #ભારતીય સમાજ #સંવેદનશીલ વર્ગો #ફોરેસ્ટ રાઇટ્સ એક્ટ, 2006 #ઓડિશા #નિયમગિરી પહાડીઓ

મુખ્ય મુદ્દા

ઓડિશાની નિયમગિરી પહાડીઓમાં બોક્સાઇટ ખનન ફરી શરૂ કરવાની માંગથી આદિવાસી અધિકારો અને પર્યાવરણની સુરક્ષા સામે ચિંતા ઊભી થઈ છે.
આ વિસ્તાર વિશેષ રૂપે સંવેદનશીલ આદિવાસી જૂથ (PVTG) એવા ડોંગરિયા કોંધ નું ઘર છે, જેઓ આ પહાડીને તેમના દેવ નિયમ રાજા નું પવિત્ર સ્થાન માને છે.
પર્યાવરણથી સમૃદ્ધ આ પર્વતમાળા વંશધારા અને નાગાવલી જેવી નદીઓને પાણી પૂરું પાડે છે.
વર્ષ 2013 માં સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા બાદ 12 ગ્રામસભાઓએ વન અધિકાર અધિનિયમ, 2006 હેઠળ એકસાથે મળીને ખાણકામના પ્રસ્તાવને ફગાવી દીધો હતો.

ઓડિશાની નિયમગિરી પહાડીઓમાં ફરીથી બોક્સાઇટ ખનન શરૂ કરવાની માંગણીઓ સામે આવી છે. આ કારણે સ્થાનિક આદિવાસી જૂથો અને પર્યાવરણપ્રેમીઓમાં ચિંતા વધી છે.
તેમનું માનવું છે કે જો ખાણકામ શરૂ થશે તો સ્થાનિક આદિવાસીઓના હક છીનવાઈ જશે અને પર્યાવરણને મોટું નુકસાન થશે.

આ પહાડીઓ ડોંગરિયા કોંધ આદિવાસી સમાજનું મૂળ ઘર છે.
આ સમાજને વિશેષ રૂપે સંવેદનશીલ આદિવાસી જૂથ (PVTG) માં મૂકવામાં આવ્યો છે.
આ લોકો પોતાની આજીવિકા માટે સંપૂર્ણપણે જંગલ, નદી-ઝરણાં અને પરંપરાગત ખેતી પર નિર્ભર છે.

ડોંગરિયા કોંધ લોકો નિયમગિરી પહાડીને તેમના મુખ્ય દેવ નિયમ રાજા નું નિવાસસ્થાન માને છે.
આ ધાર્મિક માન્યતાના કારણે આ પહાડીઓ તેમની સંસ્કૃતિ અને ઓળખનો મુખ્ય ભાગ છે.

નિયમગિરીમાં વિપુલ જૈવવિવિધતા, બારેમાસ વહેતા ઝરણાં, ગીચ જંગલો અને વાતાવરણને અનુકૂળ ખેતી પદ્ધતિ જોવા મળે છે.
આ પહાડીઓ પાણીનો સંગ્રહ કરવા, કાર્બન સોંષી લેવા અને સ્થાનિક હવામાનને સંતુલિત રાખવામાં મદદ કરે છે.
અહીંથી વંશધારા અને નાગાવલી જેવી મુખ્ય નદીઓ નીકળે છે અથવા પોષણ મેળવે છે.
અહીં દીપડા, રીંછ અને વિશાળ ખિસકોલી જેવા અનેક અનોખા વન્યજીવો રહે છે.

વર્ષ 2013 માં સુપ્રીમ કોર્ટે ખનન અંગે સ્થાનિક ગ્રામસભાઓને નિર્ણય લેવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
કોર્ટના આદેશ પછી રાયગડા અને કાલાહાંડીની 12 ગ્રામસભાઓએ એકસાથે મળીને ખાણકામનો પ્રોજેક્ટ રદ કરી દીધો હતો.
આ ઘટના વન અધિકાર અધિનિયમ, 2006 હેઠળ આદિવાસીઓના સાંસ્કૃતિક અને જમીન હકો આપવાનો મોટો ઐતિહાસિક કિસ્સો બની ગઈ.