નેશનલ હાઉસહોલ્ડ ટ્રાવેલ સર્વે
#જીએસ-3 #અર્થતંત્ર #ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #વાહનવ્યવહાર સર્વે
મુખ્ય મુદ્દા
- નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિક્સ ઓફિસ (NSO) દ્વારા ભારતના પ્રથમ નેશનલ હાઉસહોલ્ડ ટ્રાવેલ સર્વે (NHTS) માં 4.92 લાખ પરિવારો અને 20.34 લાખ લોકોને આવરી લેવાયા છે.
- ભણવા માટે જતા 6 વર્ષથી વધુ ઉંમરના અંદાજે 66.4% વિદ્યાર્થીઓ ઓછામાં ઓછું 1 કિલોમીટર સફર કરે છે, જેમાં 37% લોકો ચાલીને જાય છે.
- રોજ કામ પર જતા લગભગ 57.6% કામદારો 1 કિલોમીટરથી વધુ દૂર જાય છે, અને 42.6% કામદારો આવવા-જવા માટે ટુ-વ્હીલર વાપરે છે.
- કામદારો મુસાફરી પાછળ દર મહિને સરેરાશ ₹785 ખર્ચે છે, જેમાં શહેરી શ્રમિકોનો ખર્ચ ₹1,044 અને ગ્રામીણ શ્રમિકોનો ખર્ચ ₹612 છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિક્સ ઓફિસ (NSO) દ્વારા ભારતના સૌપ્રથમ નેશનલ હાઉસહોલ્ડ ટ્રાવેલ સર્વે (NHTS) ના અહેવાલના તારણો જાહેર કરવામાં આવ્યા છે.
- આ સર્વેની કામગીરી જુલાઈ 2025 થી જૂન 2026 દરમિયાન કરવામાં આવી હતી જેથી લોકોની આવનજાવનની ટેવો જાણી શકાય.
નેશનલ હાઉસહોલ્ડ ટ્રાવેલ સર્વે વિશે
- આ ભારતનો પહેલો એવો દેશવ્યાપી સર્વે છે જે ગામડા અને શહેરોમાં લોકો કેવી રીતે ફરે છે તેની માહિતી મેળવે છે. તેમાં મુસાફરીનો હેતુ, વાહન, અંતર, સમય અને ખર્ચ નોંધવામાં આવ્યા છે. આ સર્વેમાં 4.92 લાખ પરિવારો અને 20.34 લાખથી વધુ લોકોને સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા.
- આ મોટો અભ્યાસ સાંખ્યિકી અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI) હેઠળ આવતી નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિક્સ ઓફિસ (NSO) દ્વારા હાથ ધરવામાં આવ્યો છે.
- આનો મુખ્ય હેતુ ભારતીયો કેવી રીતે અને કેમ મુસાફરી કરે છે તેની સાચી માહિતી મેળવવાનો છે. આ માહિતી સરકારને સારો વાહનવ્યવહાર સુધારવામાં, નવા રસ્તા બનાવવા અને નીતિઓ નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે.
મુખ્ય તારણો
- શાળા કે કોલેજ જતાં 6 વર્ષથી વધુ ઉંમરના અંદાજે 66.4% વિદ્યાર્થીઓ ઓછામાં ઓછું 1 કિલોમીટર દૂર પ્રવાસ કરે છે. 15 થી 29 વર્ષની વય જૂથમાં આ પ્રમાણ સૌથી વધુ 77% છે.
- વિદ્યાર્થીઓમાં ચાલવાનું પ્રમાણ સૌથી વધુ 37% છે. ત્યારપછી 29.5% બસનો ઉપયોગ અને 15.8% સાયકલનો ઉપયોગ થાય છે, જે દર્શાવે છે કે વિદ્યાર્થીઓ માટે સ્થાનિક વાહનવ્યવહાર કેટલો જરૂરી છે.
- કામદારોની વાત કરીએ તો, 15 વર્ષથી વધુ ઉંમરના આશરે 57.6% શ્રમિકો કામ માટે 1 કિલોમીટરથી વધુ અંતર કાપે છે. ગામડાના 54.5% ની સરખામણીમાં શહેરોમાં 64.1% લોકો વધુ મુસાફરી કરે છે.
- કામકાજમાં સ્ત્રી-પુરુષ વચ્ચે મોટો તફાવત જોવા મળે છે. પુરુષ કામદારોમાંથી 61.9% લોકો રોજ કામ માટે બહાર જાય છે, જ્યારે તેની સામે માત્ર 41.9% મહિલા કામદારો જ નિયમિત મુસાફરી કરે છે.
- કામ માટે આવનજાવન કરતા લોકોમાં બાઇક અને સ્કૂટર જેવા ટુ-વ્હીલરનું પ્રમાણ 42.6% છે. શહેરોમાં આ આંકડો વધીને 52.3% થઈ જાય છે, જ્યારે ગામડાઓમાં તે 37.1% છે.
- રોજિંદી મુસાફરીનો સમય ઘણો ઓછો છે. વિદ્યાર્થીઓને સરેરાશ 23 મિનિટ અને કામદારોને 25 મિનિટ લાગે છે. લગભગ 87.6% વિદ્યાર્થીઓ અને 83.4% કામદારો 30 મિનિટની અંદર પોતાની જગ્યાએ પહોંચી જાય છે.
- કામદારો નોકરીની જગ્યાએ જવા માટે દર મહિને સરેરાશ ₹785 ખર્ચે છે. શહેરી કામદારોનો આ ખર્ચ ₹1,044 છે, જે ગ્રામીણ સરેરાશ ₹612 કરતા ઘણો વધારે છે.
- એક દિવસથી વધુ રોકાણવાળી લાંબી મુસાફરી માટે 73.5% લોકો બસ કે ટ્રેન પસંદ કરે છે. તેમાં બસનો હિસ્સો 55.8% અને ટ્રેનનો હિસ્સો 17.7% છે.
- રાત્રે રોકાણ કરીને થતી ઘરની સફરોમાંથી આશરે 70.2% મુસાફરી સામાજિક, પરિવાર કે ધાર્મિક કારણોસર થાય છે, જ્યારે પ્રવાસન અને મનોરંજન માટે માત્ર 7.4% મુસાફરી થાય છે.
- આ સર્વેમાં માત્ર એવા જ પ્રવાસ ગણવામાં આવ્યા છે જેનું અંતર 1 કિલોમીટર કે તેથી વધુ હોય. 1 કિલોમીટરથી ઓછા અંતરની સફરને મુસાફરી ગણવામાં આવી નથી.