MECON લિમિટેડને મળ્યો મિનીરત્ન કેટેગરી-I નો દરજ્જો

#GS-3 #અર્થતંત્ર #વિકાસ #માળખાકીય સુવિધા #GS-2 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #નિયમનકારી સંસ્થાઓ #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય

શા માટે ચર્ચામાં છે?

**સ્ટીલ મંત્રાલયે** **MECON લિમિટેડ**ને કેટેગરી-II માંથી પ્રમોશન આપીને **મિનીરત્ન કેટેગરી-I** નો દરજ્જો આપ્યો છે.

**MECON લિમિટેડ** નું જૂનું નામ મેટલર્જિકલ એન્ડ એન્જિનિયરિંગ કન્સલ્ટન્ટ્સ લિમિટેડ હતું. આ ભારતની એક અગ્રણી ડિઝાઇન, એન્જિનિયરિંગ અને કન્સલ્ટન્સી સંસ્થા છે, જે **સ્ટીલ મંત્રાલય** હેઠળ કામ કરે છે.

આ સંસ્થાની સ્થાપના **1959**માં સેન્ટ્રલ એન્જિનિયરિંગ એન્ડ ડિઝાઇન બ્યુરો (CEDB) તરીકે થઈ હતી. શરૂઆતમાં તે હિન્દુસ્તાન સ્ટીલ લિમિટેડ (HSL) માટે ડિઝાઇન બનાવવાનું કામ કરતી હતી.
પાછળથી સરકારે તેને એક સ્વતંત્ર કન્સલ્ટન્સી કંપની બનાવી દીધી. આનો હેતુ મોટા ઔદ્યોગિક પ્રોજેક્ટ્સ માટે વિદેશી ટેકનોલોજી પર ભારતની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો હતો.

આ કંપની પ્રોજેક્ટના વિચારથી લઈને તેને ચાલુ કરવા સુધીની તમામ કન્સલ્ટન્સી પૂરી પાડે છે. જેમાં ટેકનિકલ રિપોર્ટ, ડિઝાઇન અને પર્યાવરણીય પ્લાનિંગ સામેલ છે.
તે નવા **ગ્રીનફિલ્ડ** પ્રોજેક્ટ્સ અને જૂના **બ્રાઉનફિલ્ડ** પ્લાન્ટના વિસ્તારીકરણ માટે EPC કોન્ટ્રાક્ટ પૂરા કરવાનું કામ કરે છે.
તે ભારતના લોખંડ અને સ્ટીલ ઉદ્યોગને મજબૂત બનાવે છે. આ ઉપરાંત સંરક્ષણ, ઉર્જા, ઓઇલ, ગેસ અને સ્પેસ ક્ષેત્રના પ્રોજેક્ટ્સ પણ સંભાળે છે.

કેન્દ્ર સરકારે **ઓક્ટોબર 1997**માં નફો કરતી જાહેર સાહસ કંપનીઓ (CPSEs) માટે મિનીરત્ન યોજના શરૂ કરી હતી. તેનો હેતુ સરકારી મદદ વગર ચાલતી કંપનીઓને વધુ નાણાકીય અને વહીવટી સ્વાયત્તતા આપવાનો છે.

નફો કરતી સરકારી કંપનીઓને રોજબરોજની સરકારી પ્રક્રિયાઓમાંથી મુક્તિ આપવી, જેથી તેઓ વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધા કરી શકે.
કંપનીઓ મૂડી રોકાણ, સંયુક્ત સાહસો અને નવી ટેકનોલોજી મેળવવા માટે ઝડપી નિર્ણયો લઈ શકે તે સુનિશ્ચિત કરવું.

કંપનીએ સતત છેલ્લા **3 વર્ષ** સુધી ચોખ્ખો નફો કરેલો હોવો જોઈએ.
આ ત્રણ વર્ષમાંથી ઓછામાં ઓછા એક વર્ષમાં કંપનીનો કરવેરા પહેલાનો નફો **₹30 કરોડ** કે તેથી વધુ હોવો જોઈએ.
કંપનીની નેટ વર્થ (ચોખ્ખી સંપત્તિ) હકારાત્મક હોવી જરૂરી છે.
સરકારી લોનના હપ્તા કે વ્યાજ ભરવામાં કંપનીએ ક્યારેય પણ ડિફોલ્ટ કરેલું ન હોવું જોઈએ.
કંપનીએ પોતાના પગ પર ઊભા રહેવું પડે છે, તે સરકારના બજેટ આધાર કે ગેરંટી પર નિર્ભર રહી શકતી નથી.
સ્વાયત્ત સત્તાઓનો ઉપયોગ કરતા પહેલા બોર્ડમાં ઓછામાં ઓછા **3 સ્વતંત્ર ડિરેક્ટરો** ની નીમણૂક કરવી ફરજિયાત છે.

કંપની બોર્ડ સરકારની પૂર્વ મંજૂરી વગર **₹500 કરોડ** અથવા પોતાની નેટ વર્થ સુધીનો ખર્ચ મંજૂર કરી શકે છે.
કંપની **₹500 કરોડ** સુધીનું રોકાણ કરીને સંયુક્ત સાહસો કે વિદેશી સબસિડિયરી સ્થાપી શકે છે, જોકે વિદેશી રોકાણ માટે **CCEA** ને જાણ કરવી પડે છે.
બોર્ડ નવી ટેકનોલોજી, પેટન્ટ અને લાઇસન્સ ખરીદવા તેમજ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી કરવા માટે સ્વતંત્ર છે.
કંપની બોર્ડ પોતાની એચઆર પોલિસી, તાલીમ પ્રોગ્રામ, વીઆરએસ યોજનાઓ અને કર્મચારીઓની બદલીના નિર્ણયો પોતે લઈ શકે છે.
કંપનીના CEO ડિરેક્ટરોના **5 દિવસ** સુધીના વિદેશ પ્રવાસને પોતે મંજૂરી આપી શકે છે, અને બાદમાં મંત્રાલયને ફક્ત જાણ કરવાની રહે છે.