લોકમાન્ય બાળ ગંગાધર ટિળક: જીવન, યોગદાન અને વારસો

#GS-1 #ઇતિહાસ #આધુનિક ભારત #સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ #બાળ ગંગાધર ટિળક #લોકમાન્ય ટિળક

શા માટે ચર્ચામાં છે?

કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અને સંરક્ષણ મંત્રીએ હાલમાં જ **લોકમાન્ય બાળ ગંગાધર ટિળક**ની જન્મજયંતિ પર દેશ વતી તેમને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી છે.

**બાળ ગંગાધર ટિળક** એક મહાન રાષ્ટ્રવાદી નેતા, શિક્ષક, પત્રકાર અને સમાજસુધારક હતા. બ્રિટિશરો તેમને **ભારતીય અશાંતિના પિતા** કહેતા, જ્યારે **જવાહરલાલ નેહરુ**એ તેમને **ભારતીય ક્રાંતિના પિતા**નું બિરુદ આપ્યું હતું. ગાંધીજી આવ્યા તે પહેલાં તેઓ **ઇન્ડિયન નેશનલ કોંગ્રેસ**ના ગરમ દળના મુખ્ય નેતા હતા.

ટિળકનો જન્મ **23 જુલાઈ, 1856**ના રોજ મહારાષ્ટ્રના **રત્નાગિરી**માં એક મધ્યમવર્ગીય પરિવારમાં થયો હતો.
યુવાનોમાં દેશભક્તિ અને આધુનિક શિક્ષણ ફેલાવવા માટે તેમણે **1884**માં **ડેક્કન એજ્યુકેશન સોસાયટી**ની સ્થાપના કરી, જેના હેઠળ પુણેમાં **ફર્ગ્યુસન કોલેજ** શરૂ કરવામાં આવી.
તેમણે અસ્પૃશ્યતાનો સખત વિરોધ કર્યો હતો અને કહ્યું હતું કે જો ભગવાન પણ અસ્પૃશ્યતાને માનતા હોય, તો હું એવા ભગવાનને પણ સ્વીકારીશ નહીં.

તેમણે **સ્વરાજ મારો જન્મસિદ્ધ અધિકાર છે અને હું તેને મેળવીને જ જંપીશ!** નો નારો આપ્યો હતો. **1905**ના **બંગાળના ભાગલા** પછી તેમણે **લાલ-બાલ-પાલ**ની ત્રિપુટી સાથે મળીને આંદોલનને ઉગ્ર બનાવ્યું.
**1897**માં પોતાના અખબાર **કેસરી**માં ક્રાંતિકારી લખાણો લખવા બદલ બ્રિટિશ સરકારે તેમના પર રાજદ્રોહનો કેસ ચલાવી જેલમાં મોકલ્યા હતા.
**1908 થી 1914** દરમિયાન તેમને બર્માની **મંડાલય જેલ**માં **6** વર્ષની કેદની સજા થઈ હતી, જ્યાં તેમણે મહત્વના પુસ્તકો લખ્યા.
તેમણે **1916**માં **પુણે** ખાતે **ઇન્ડિયન હોમ રૂલ લીગ**ની સ્થાપના કરી અને **1916**માં કોંગ્રેસ તથા **મુસ્લિમ લીગ** વચ્ચે **લખનૌ કરાર** કરાવવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી.

સામાન્ય જનતામાં રાષ્ટ્રવાદનો સંદેશ પહોંચાડવા તેમણે **કેસરી** નામનું મરાઠી દૈનિક અખબાર શરૂ કર્યું.
બ્રિટિશ શાસનની નીતિઓની ટીકા કરવા માટે તેમણે **મરાઠા** નામનું અંગ્રેજી અઠવાડિક પત્ર પણ ચલાવ્યું.
જેલવાસ દરમિયાન તેમણે **1915**માં **ગીતા રહસ્ય** પુસ્તક લખ્યું, જેમાં ભગવદ્ ગીતાના કર્મયોગ દર્શનને સરળ રીતે સમજાવવામાં આવ્યું છે.
તેમણે **1903**માં **ધ આર્ક્ટિક હોમ ઇન ધ વેદાઝ** પુસ્તક લખીને આર્યોના મૂળ નિવાસસ્થાન વિશે એક નવો સિદ્ધાંત આપ્યો હતો.

મહારાષ્ટ્રમાં રાષ્ટ્રીય શિક્ષણના પ્રચાર માટે તેમણે **1884**માં **ડેક્કન એજ્યુકેશન સોસાયટી** બનાવવામાં મદદ કરી.
તેઓ **1889**માં **ઇન્ડિયન નેશનલ કોંગ્રેસ**માં જોડાયા અને ટૂંક સમયમાં જ ગરમ દળના સૌથી મોટા નેતા બની ગયા.
મહારાષ્ટ્ર, કર્ણાટક અને મધ્ય પ્રાંતોમાં સ્વશાસનની માંગ કરવા તેમણે **1916**માં **ઇન્ડિયન હોમ રૂલ લીગ**ની સ્થાપના કરી.
લોકોમાં એકતા વધારવા અને અંગ્રેજોના રાજકીય સભાઓ પરના બેનથી બચવા માટે તેમણે **સાર્વજનિક ગણેશોત્સવ** અને **શિવજયંતી** ઉત્સવોને જાહેર કાર્યક્રમોનું સ્વરૂપ આપ્યું.

તેમનું અવસાન **1 ઓગસ્ટ, 1920**ના રોજ મુંબઈમાં **64** વર્ષની વયે થયું હતું.
જે દિવસે તેમનું નિધન થયું, તે જ દિવસે મહાત્મા ગાંધીએ **અસહકાર આંદોલન** શરૂ કર્યું હતું. આ ઘટના ભારતીય આઝાદીની લડતમાં ટિળક યુગના અંત અને ગાંધી યુગની શરૂઆતની પ્રતીક બની રહી.