જોશ પહલ: ટીબી મુક્ત ભારત માટે યુવાનોની ભાગીદારી

#GS-2 #ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય #આરોગ્ય #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #જોશ પહલ #ટીબી મુક્ત ભારત અભિયાન

મુખ્ય મુદ્દા

આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયે 8 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ જોશ પહલ શરૂ કરી છે, જે 55 જિલ્લાઓથી શરૂ થઈને દેશના તમામ 804 જિલ્લાઓમાં લાગુ થશે.
આ યોજના હેઠળ 6,347 JOSH ટીમો બનાવવામાં આવી છે, જેમાં 31,429 માય ભારત સ્વયંસેવકો અને 26,794 NCC કેડેટ્સ વર્ગ-1 અધિકારીની દેખરેખમાં કામ કરશે.
આ અભિયાનમાં TB Mukt Bharat App અને 12 ભારતીય ભાષાઓમાં કામ કરતું ખુશી અવતાર (ઈ-સંગિની) AI સિસ્ટમ વાપરવામાં આવે છે.
લોકોની સક્રિય ભાગીદારીને કારણે ભારતમાં ટીબીના કેસોમાં 21% ઘટાડો થયો છે અને સારવાર આપવાનો દર 92% સુધી પહોંચ્યો છે.

કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રીએ નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતેથી JOSH (જોઇન્ટ સ્ક્વોડ ફોર હેલ્થ) ટીમનો પ્રારંભ કરાવ્યો છે.
ટીબી મુક્ત ભારત અભિયાન હેઠળ પ્રથમ તબક્કામાં આ ટીમોને 11 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના 55 જિલ્લાઓમાં તૈનાત કરવામાં આવી છે.

જોશ પહલ એ ગામડાં, વોર્ડ અને બ્લોક સ્તરે ટીબી સામે લોકોનો સહયોગ મેળવવા માટે યુવાનો દ્વારા ચલાવવામાં આવતું એક સામાજિક આરોગ્ય અભિયાન છે.
આ યોજના 8 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ શરૂ કરવામાં આવી છે. પહેલા તબક્કાના 55 જિલ્લાઓ પછી તેને દેશના તમામ 804 જિલ્લાઓમાં લાગુ કરવામાં આવશે.
આ યોજના આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય (MoHFW) હેઠળ કામ કરે છે.
અંતરિયાળ વિસ્તાર સુધી ટીબીની વહેલી તપાસ, પૂરી સારવાર અને સામાજિક ગેરસમજ દૂર કરીને SDG 2030ના લક્ષ્યાંક પહેલાં ભારતને ટીબી મુક્ત બનાવવાનો આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય હેતુ છે.

દેશમાં 6,347 JOSH ટીમો બનાવવામાં આવી છે. દરેક ટીમમાં પાંચ માય ભારત વોલન્ટિયર્સ અને પાંચ NCC કેડેટ્સ રહેશે, જેમના પર બ્લોક સ્તરના વર્ગ-1 અધિકારી દેખરેખ રાખશે.
આ અભિયાનમાં 31,429 માય ભારત વોલન્ટિયર્સ અને 26,794 NCC કેડેટ્સ ઘરે-ઘરે જઈને ટીબી અંગે જાગૃતિ ફેલાવશે અને તપાસ માટે લોકોને પ્રોત્સાહિત કરશે.
આ ટીમો ટીબીના દર્દીઓને શોધવા, એઆઈ આધારિત એક્સ-રે કરવા, લેબ ટેસ્ટ કરાવવા અને યોગ્ય ખોરાકની સલાહ આપીને પૂરી સારવાર કરાવવામાં મદદ કરશે.
તપાસ માટે TB Mukt Bharat App અને દર્દીઓની મદદ માટે ખુશી અવતાર (ઈ-સંગિની) નામનું AI ટૂલ બનાવાયું છે, જે 12 ભારતીય ભાષાઓમાં દવાની યાદ અપાવશે અને પ્રશ્નોના જવાબ આપશે.

આ સ્વયંસેવકો જરૂરિયાતમંદ અને અંતરિયાળ વિસ્તારો સુધી પહોંચીને ટીબીના છૂપા દર્દીઓને શોધશે અને સમયસર ઇલાજ શરૂ કરાવીને ચેપ ફેલાતો અટકાવશે.
આવા સામાજિક પ્રયાસોથી ભારતમાં ટીબીના કેસમાં 21% ઘટાડો થયો છે અને દર્દીઓને સારવાર મળવાનો દર 92% સુધી પહોંચ્યો છે, જે દુનિયાના 12% ઘટાડા અને 78% સારવાર દર કરતાં ઘણો સારો છે.