ભારત 2033 સુધીમાં પાંચ સ્મોલ મોડ્યુલર રિએક્ટર્સ શરૂ કરશે
#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #ઉર્જા #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #સ્મોલ મોડ્યુલર રિએક્ટર્સ #શાંતિ એક્ટ ૨૦૨૫ #બાર્ક
મુખ્ય મુદ્દા
- ભારત પોતાના ન્યુક્લિયર એનર્જી મિશન હેઠળ 2033 સુધીમાં ઓછામાં ઓછા 5 દેશી સ્મોલ મોડ્યુલર રિએક્ટર્સ (SMRs) ચાલુ કરશે.
- આ યોજના 2047 સુધીમાં દેશની કુલ અણુઉર્જા ક્ષમતા 100 GWe સુધી પહોંચાડવાના લક્ષ્યાંકને ટેકો આપે છે.
- નવા SHANTI Act, 2025 કાયદા દ્વારા અણુ ટેકનોલોજીના ઉત્પાદનમાં ખાનગી ક્ષેત્ર માટે દ્વાર ખુલ્યા છે.
- ભાભા એટોમિક રિસર્ચ સેન્ટર (BARC) દ્વારા BSMR-200, SMR-55 અને હાઇડ્રોજન ઉત્પાદન માટે HTGCR નામના ત્રણ મોડલ તૈયાર કરાઈ રહ્યા છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- ભારતે પોતાના ન્યુક્લિયર એનર્જી મિશન હેઠળ 2033 સુધીમાં ઓછામાં ઓછા 5 દેશી સ્મોલ મોડ્યુલર રિએક્ટર્સ (SMRs) ચાલુ કરવાની લોકસભામાં જાહેરાત કરી છે.
- આ નવું લક્ષ્ય 2047 સુધીમાં દેશની કુલ અણુઉર્જા ક્ષમતા 100 GWe સુધી પહોંચાડવાના આયોજનનો એક ભાગ છે.
ઓવરવ્યૂ અને નિયામકીય માળખું
- સ્મોલ મોડ્યુલર રિએક્ટર્સ (SMRs) એ પરંપરાગત મોટા અણુમથકો કરતા ઓછી વીજળી આપતા આધુનિક રિએક્ટર છે.
- આંતરરાષ્ટ્રીય અણુ ઉર્જા એજન્સી (IAEA) ના નિયમ મુજબ પ્રતિ યુનિટ 300 MWe સુધીની ક્ષમતા ધરાવતા રિએક્ટરને SMR ગણવામાં આવે છે.
- વિશ્વભરમાં બની રહેલા SMR ડિઝાઇન પર IAEA અને OECD ન્યુક્લિયર એનર્જી એજન્સી (NEA) નજર રાખે છે.
- ભારતમાં તેને બનાવવાની મુખ્ય જવાબદારી પરમાણુ ઉર્જા વિભાગ (DAE) હેઠળના ભાભા એટોમિક રિસર્ચ સેન્ટર (BARC) ને સોંપવામાં આવી છે.
- નવા SHANTI Act, 2025 કાયદા દ્વારા અણુ ક્ષેત્રના ઉત્પાદનમાં ખાનગી કંપનીઓની ભાગીદારીને મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
- મોટા પરમાણુ પ્લાન્ટની સરખામણીએ SMR ઓછા ખર્ચે, ઝડપી બાંધકામ અને ઓછી જમીનમાં સ્વચ્છ વીજળી તથા ઉદ્યોગો માટે ગરમી પૂરી પાડે છે.
SMR કેવી રીતે કામ કરે છે?
- SMR માં યુરેનિયમ-235 જેવા ભારે અણુઓને નિયંત્રિત રીતે તોડીને ગરમી પેદા કરવામાં આવે છે.
- તેના મોટાભાગના ભાગો ફેક્ટરીમાં જ તૈયાર થાય છે અને પ્લાન્ટ સ્થળે લાવીને સીધા જોડવામાં આવે છે, જેથી વર્ષો સુધી બાંધકામ ચલાવવું પડતું નથી.
- ઉત્પન્ન થતી ગરમીથી વરાળ બનાવીને ટર્બાઇન ચલાવાય છે અથવા તેનો ઉપયોગ સીધો ઔદ્યોગિક કામોમાં થાય છે.
SMR ની મુખ્ય વિશેષતાઓ
- SMR પ્લાન્ટ 20 MWe થી 300 MWe વીજળી આપે છે, જેમાં 1,000 MWe ના મોટા પ્લાન્ટ કરતાં ઓછી જમીન અને ઓછું પાણી વપરાય છે.
- કટોકટી વખતે આ સિસ્ટમ કુદરતી ભૌતિક નિયમોથી આપમેળે ઠંડી થઈ જાય છે, જેથી વીજળી કે માણસની મદદ વગર અકસ્માત અટકે છે.
- જેમ જેમ વિસ્તારમાં વીજળીની માંગ વધે તેમ તેમ નવા મોડ્યુલ ઉમેરી શકાય છે.
- BARC હાલ ત્રણ દેશી મોડલ બનાવી રહ્યું છે: 220 MWe નું BSMR-200, 55 MWe નું SMR-55 અને ગ્રીન હાઇડ્રોજન માટે 5 MW સુધીનું HTGCR.
- ફેક્ટરીમાં જ સળંગ ઉત્પાદન થવાથી વિલંબ ઘટશે અને નાણાકીય જોખમ ઓછું થશે.