ભારતે પ્રથમ સ્વદેશી રોટેટિંગ ડિટોનેશન એન્જિનનું સફળ પરીક્ષણ કર્યું

#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #સંરક્ષણ #અવકાશ #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #ટેકનોલોજીનું સ્વદેશીકરણ

મુખ્ય મુદ્દા

ભારતીય ડિફેન્સ સ્ટાર્ટ-અપ ડી-પ્રોપલ્સે હૈદરાબાદ સ્થિત DRDO ફેસિલિટી ખાતે દેશનું પ્રથમ સ્વદેશી 5 kN રોટેટિંગ ડિટોનેશન એન્જિન (RDE) નું સફળ પરીક્ષણ કર્યું.
આ પરીક્ષણમાં એન્જિને TRL-5 (ટેકનોલોજી રેડીનેસ લેવલ-5) સફળતાપૂર્વક હાસલ કર્યું છે.
RDE ટેકનોલોજી સામાન્ય રોકેટ એન્જિન કરતાં 10% થી 25% વધુ કાર્યક્ષમતા આપે છે, જેનાથી બળતણનો વપરાશ 17% સુધી ઘટે છે.
આ એન્જિન 2,000°C થી વધુ તાપમાન અને 10 થી 100 વાતાવરણીય દબાણ જેવા અતિ મુશ્કેલ વાતાવરણમાં પણ કામ કરી શકે છે.

ભારતીય ડિફેન્સ સ્ટાર્ટ-અપ ડી-પ્રોપલ્સે દેશનું પહેલું સ્વદેશી 5 kN એર-બ્રીધિંગ રોટેટિંગ ડિટોનેશન એન્જિન (RDE) સફળતાપૂર્વક ચલાવી બતાવ્યું છે.
આ પરીક્ષણ હૈદરાબાદ માં આવેલા DRDO ના સેન્ટર પર કરવામાં આવ્યું હતું.
આ સફળ પરીક્ષણ સાથે એન્જિને TRL-5 (ટેકનોલોજી રેડીનેસ લેવલ-5) સફળતાપૂર્વક મેળવી લીધું છે.
આ સફળતાથી ભારતમાં જ નેક્સ્ટ જનરેશન એન્જિન બનાવવાની ક્ષમતાને મોટો વેગ મળશે.

રોટેટિંગ ડિટોનેશન એન્જિન (RDE) એ એક આધુનિક પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ છે, જે સતત સુપરસોનિક ધમાકા તરંગો (detonation waves) નો ઉપયોગ કરે છે.
આ એન્જિન સામાન્ય એન્જિન કરતાં વધુ થર્મોડાયનેમિક ક્ષમતા આપે છે અને તેનું કમ્બશન ચેમ્બર ઘણું નાનું હોય છે.

સામાન્ય એન્જિન ડિફ્લેગ્રેશન પર કામ કરે છે, જેમાં જ્વાળા સબસોનિક સ્પીડે ફેલાય છે અને ગરમીનો મોટો બગાડ થાય છે.
ડિલોનેશન એન્જિનમાં જ્વાળા સુપરસોનિક સ્પીડે ફેલાય છે, જે અચાનક મોટો દબાણ તરંગ બનાવીને ઇંધણની ઊર્જાનો સીધો ઉપયોગ કરે છે.

પલ્સડ ડિટોનેશન એન્જિન સીધી નળીમાં અટકી-અટકીને બળતણ સળગાવે છે, જ્યારે RDE ગોળાકાર રીંગ આકારના ચેમ્બરનો ઉપયોગ કરે છે.
ઇંધણ અને ઓક્સિડાઇઝર સતત અંદર આવે છે, જેનાથી સેકન્ડમાં હજારો વાર ગોળાકાર ધમાકા તરંગો બનીને સતત થ્રસ્ટ આપે છે.

RDE ટેકનોલોજી સામાન્ય રોકેટ એન્જિનની સરખામણીમાં 10% થી 25% વધુ થર્મોડાયનેમિક ક્ષમતા પૂરી પાડે છે.
ક્ષમતામાં 20% નો વધારો થાય તો બળતણની જરૂરિયાત લગભગ 17% ઘટી જાય છે, જેનાથી લોન્ચ ખર્ચ ઘટે છે અને વધુ પેલોડ લઈ જઈ શકાય છે.

RDE નો ઉપયોગ બ્રહ્મોસ-II જેવી હાઇપરસોનિક ક્રૂઝ મિઇસાઇલ, હાઇ-સ્પીડ ડ્રોન અને રામજેટ એન્જિનમાં થઈ શકે છે.
સ્પેસ મિશન અને ઉપગ્રહો મોકલવા માટે પણ આ ટેકનોલોજી ઓછા બળતણમાં વધુ વજન લઈ જવામાં મદદ કરે છે.

RDE માં 2,000°C થી વધુ તાપમાન, 10 થી 100 atm દબાણ અને 1,500 m/s થી વધુ સ્પીડ સહન કરી શકે તેવા મટીરીયલની જરૂર પડે છે.
આ સિસ્ટમમાં ઇંધણનું પ્રવાહી નિયંત્રણ માઇક્રોસેકન્ડ્સમાં કરવું પડે છે, જેના માટે હાઇ-સ્પીડ કોમ્પ્યુટિંગ સિસ્ટમ જરૂરી છે.

વિશ્વભરમાં લોકહીડ માર્ટીન, જીઇ એરોસ્પેસ, એસ્ટ્રોબોટિક અને સ્પેસવર્ક્સ જેવી કંપનીઓ હાલમાં આ મિસાઇલ અને સ્પેસ એન્જિનના હોટ-ફાયર ટેસ્ટ કરી રહી છે.