હેલિકેઝ: ડીએનએ રેપ્લિકેશનમાં મહત્વના એન્ઝાઇમની સમજણ
#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #બાયોટેકનોલોજી #વર્તમાન ઘટનાઓ #રેપિડ ફાયર કરંટ અફેર્સ #પ્રિલિમ્સ માટે ઉપયોગી તથ્યો
મુખ્ય મુદ્દા
- હેલિકેઝ એ એક એવો મહત્વપૂર્ણ એન્ઝાઇમ છે જે ડીએનએ ની નકલ બનાવતી વખતે તેની ડબલ હેલિક્સ પટ્ટીઓને અલગ કરે છે.
- આ એન્ઝાઇમ ન્યુક્લિયોટાઇડ હાઇડ્રોલાઇસિસ ની ઊર્જાનો ઉપયોગ કરીને ડીએનએ ના બંધ તોડીને બંને પટ્ટીઓ છૂટી પાડે છે.
- ડીએનએ છૂટું પડતાં Y-આકારનો રેપ્લિકેશન ફોર્ક બને છે અને ટોપોઇસોમેરેઝ તેને ગૂંચવાઈ જતાં કે તૂટતાં અટકાવે છે.
- નવા સંશોધન દર્શાવે છે કે નિષ્ક્રિય MCM2-7 ડબલ હેક્સામર્સ સક્રિય CMG હેલિકેઝ માં ફેરવાઈને ડીએનએ ની પટ્ટીઓ ખુલ્લી કરવાનો પ્રારંભ કરે છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- તાજેતરના વૈજ્ઞાનિક સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે ડીએનએ (DNA) ના નકલ બનાવવાની પ્રક્રિયા મોલેક્યુલર સ્તરે કઈ રીતે શરૂ થાય છે.
હેલિકેઝના મુખ્ય કાર્યો અને કામગીરી
- હેલિકેઝ એવો ખાસ ઉત્સેચક (એન્ઝાઇમ) છે જે ડીએનએ ની બંને પટ્ટીઓને અલગ કરે છે, જેથી જનીન માહિતીની નકલ થઈ શકે.
- ડીએનએ સામાન્ય રીતે ડબલ હેલિક્સ (બેવડી સાંકળ) આકારમાં હોય છે, જેમાં બે પટ્ટીઓ હાઇડ્રોજન બંધ વડે જોડાયેલી રહે છે.
- ડીએનએ ના શરૂઆતી પોઇન્ટ પર હેલિકેઝ જોડાય છે અને ન્યુક્લિયોટાઇડ હાઇડ્રોલાઇસિસ થી મળતી ઊર્જાનો ઉપયોગ કરીને બંને પટ્ટીઓને છૂટી પાડે છે.
- હેલિકેઝ જેમ આગળ વધે છે તેમ તે ડીએનએ ના બંધ તોડે છે અને બંને પટ્ટીઓને ખુલ્લી કરે છે.
- ડીએનએ છૂટું પડવાથી Y-આકારનો રેપ્લિકેશન ફોર્ક બને છે, જ્યાં કોષના અન્ય એન્ઝાઇમ નવી નકલ બનાવવાનું કામ શરૂ કરી શકે છે.
- ટોપોઇસોમેરેઝ નામના એન્ઝાઇમ ડીએનએ માં પડતો ખેંચાણ દૂર કરે છે અને તેને ગૂંચવાઈ જતાં કે તૂટી જતાં અટકાવે છે.
- છૂટી પડેલી દરેક પટ્ટી એક નવું પૂરક ડીએનએ બનાવવા માટે મૂળ નમૂના (ટેમ્પ્લેટ) તરીકે કામ કરે છે.
- કોષ ચક્ર આ પ્રક્રિયાને નિયંત્રિત કરે છે, જેમાં નિષ્ક્રિય MCM2-7 ડબલ હેક્સામર્સ સક્રિય CMG હેલિકેઝ માં બદલાઈને ડીએનએ ઓગાળવાની અને છૂટું પાડવાની શરૂઆત કરે છે.