ફાલ્કલેન્ડ દ્વીપસમૂહનો સાર્વભૌમત્વ વિવાદ
#GS-2 #વર્તમાન બનાવો #આંતરરાષ્ટ્રીય #ફાલ્કલેન્ડ દ્વીપસમૂહ #આર્જેન્ટિના #યુનાઇટેડ કિંગડમ #ભૂ-રાજનીતિ
મુખ્ય મુદ્દા
- આર્જેન્ટિનાના કિનારાથી લગભગ 480 કિમી દૂર આવેલા ફાલ્કલેન્ડ દ્વીપસમૂહ પર પ્રભુત્વ અને તેલ ઉત્ખનનને લઈને આર્જેન્ટિના અને યુકે વચ્ચે વિવાદ ચાલી રહ્યો છે.
- વર્ષ 1982 માં 10 અઠવાડિયાના યુદ્ધ પછી યુકે એ આ ટાપુઓ પર પોતાનું નિયંત્રણ જાળવી રાખ્યું છે, જેનો વહીવટ તે 1833 થી ચલાવે છે.
- વર્ષ 2013 ના લોકમત દરમિયાન 99.8% લોકોએ બ્રિટીશ ઓવરસીઝ ટેરિટરી તરીકે રહેવાની તરફેણમાં મતદાન કર્યું હતું.
- સંયુક્ત રાષ્ટ્રે 1946 થી આ વિસ્તારને નોન-સેલ્ફ-ગવર્નિંગ ટેરિટરી તરીકે નોંધ્યો છે, જેમાં ચીન આર્જેન્ટિનાનું સમર્થન કરે છે જ્યારે અમેરિકા તટસ્થ વલણ ધરાવે છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- ફાલ્કલેન્ડ દ્વીપસમૂહનો વિવાદ આર્જેન્ટિના અને યુનાઇટેડ કિંગડમ વચ્ચે ફરી શરૂ થયો છે. આ વિવાદ માલિકીના દાવા અને સમુદ્રમાં તેલની શોધખોળની પ્રવૃત્તિઓને લીધે વધ્યો છે.
ભૌગોલિક સ્થાન
- ફાલ્કલેન્ડ દ્વીપસમૂહ એ દક્ષિણ અટલાન્ટિક મહાસાગરમાં આવેલો ટાપુઓનો સમૂહ છે. તે આર્જેન્ટિનાના દક્ષિણ-પૂર્વ કિનારાથી લગભગ 480 કિમી દૂર આવેલો છે.
રાજકીય સ્થિતિ
- આ ટાપુઓ બ્રિટીશ ઓવરસીઝ ટેરિટરી તરીકે ઓળખાય છે અને ત્યાં સ્થાનિક સ્વશાસન છે. સ્થાનિક સંરક્ષણ અને વિદેશ નીતિની જવાબદારી યુકે સંભાળે છે.
ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ
- બ્રિટને 1833 થી આ ટાપુઓ પર પોતાનું શાંતિપૂર્ણ શાસન અને વહીવટ સળંગ જાળવી રાખ્યો છે.
- વર્ષ 1982 માં આર્જેન્ટિનાના સૈન્ય શાસને આ ટાપુઓ પર કબ્જો કર્યો હતો, જેને તે લાસ માલવિનાસ કહે છે. ત્યારબાદ યુકે સાથે 10 અઠવાડિયાનું યુદ્ધ થયું અને બ્રિટને ટાપુઓ પાછા મેળવ્યા.
ફાલ્કલેન્ડ દ્વીપસમૂહ પરના સામસામે દાવાઓ
- આર્જેન્ટિનાનો દાવો છે કે 1816 માં સ્વતંત્રતા મળ્યા પછી સ્પેનિશ તાજ પાસેથી આ ટાપુઓનો હક તેને વારસામાં મળ્યો હતો.
- આર્જેન્ટિનાનું માનવું છે કે 1833 માં બ્રિટને કરેલો કબ્જો તેની દેશની અખંડિતતાનું ઉલ્લંઘન હતો, તેથી તે ટાપુના લોકોના સ્વ-નિર્ણયના અધિકારને માનતું નથી.
- બ્રિટન આ દાવો ફગાવે છે અને કહે છે કે આર્જેન્ટિનાને આ ટાપુઓ સ્પેન પાસેથી મળ્યા ન હતા. બ્રિટન પોતાના જૂના દાવા અને સતત વહીવટનો હવાલો આપે છે.
- બ્રિટન યુએન ચાર્ટરના સ્વ-નિર્ણયના નિયમ પર ભાર મૂકે છે. વર્ષ 2013 ના લોકમતમાં 99.8% સ્થાનિક લોકોએ બ્રિટીશ ટેરિટરી તરીકે જ રહેવા માટે વોટ આપ્યો હતો.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રનું વલણ
- યુએન દ્વારા 1946 થી આ ટાપુઓને નોન-સેલ્ફ-ગવર્નિંગ ટેરિટરીની યાદીમાં રાખવામાં આવ્યા છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર બંને દેશોને શાંતિપૂર્ણ વાટાઘાટો ફરી શરૂ કરવા સતત જણાવે છે.
મુખ્ય વૈશ્વિક સત્તાઓનું વલણ
- ચીન આર્જેન્ટિનાના દાવાનું સમર્થન કરે છે, કારણ કે આર્જેન્ટિના વન ચાઇના પોલિસીને ટેકો આપે છે.
- અમેરિકા માલિકીના મુદ્દે તટસ્થ રહે છે અને બ્રિટનના વહીવટને સ્વીકારે છે. જોકે 1982 ના યુદ્ધ વખતે અમેરિકાએ બ્રિટનને ગુપ્ત માહિતી અને મદદ પૂરી પાડી હતી.