EVEREST: ભારતનું પ્રથમ ખાનગી ફૂલ-ફ્લો રોકેટ એન્જિન
#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #અંતરિક્ષ #GS-2 #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #અંતરિક્ષ ટેકનોલોજી #IN-SPACe #રોકેટ એન્જિન #એસ્ટ્રોબેઝ સ્પેસ ટેકનોલોજીસ
મુખ્ય મુદ્દા
- એસ્ટ્રોબેઝ સ્પેસ ટેકનોલોજીસે ભારતનું પ્રથમ ખાનગી 800 kN ફૂલ-ફ્લો સ્ટેજ્ડ કમ્બશન એન્જિન EVEREST રજૂ કર્યું છે.
- વર્ષ 2024માં શરૂ થયેલા આ સ્ટાર્ટઅપને IN-SPACe ના ટેકનોલોજી એડોપ્શન ફંડ તરફથી નાણાકીય અને સંસ્થાકીય સહયોગ મળે છે.
- આ એન્જિન 50% થી 110% સુધી થ્રોટલિંગ ક્ષમતા ધરાવે છે અને મીથેન બળતણ સાથે તેનો સ્પેસિફિક ઇમ્પલ્સ લગભગ 340 સેકન્ડ નો છે.
- આંધ્રપ્રદેશના અનંતપુરમાં આવેલા 21.5 એકર ના સ્થળ પર એન્જિનનું ટેસ્ટિંગ થશે, જ્યાં પ્રથમ ઓર્બિટલ ફ્લાઇટ પહેલાં 20 એન્જિન ચકાસાશે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- બેંગલુરુ સ્થિત સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ એસ્ટ્રોબેઝ સ્પેસ ટેકનોલોજીસે EVEREST રોકેટ એન્જિન રજૂ કર્યું છે. તે ભારતનું પ્રથમ ખાનગી રીતે બનાવેલું 800 kN ફૂલ-ફ્લો સ્ટેજ્ડ કમ્બશન એન્જિન છે.
એવરેસ્ટ રોકેટ એન્જિન વિશે
- EVEREST એ ભારતમાં જ બનેલું 800 kN ક્ષમતાવાળું લિક્વિડ રોકેટ એન્જિન છે, જેમાં બળતણ તરીકે લિક્વિડ ઓક્સિજન અને લિક્વિડ મીથેન નો ઉપયોગ થાય છે.
- ISROના પૂર્વ વૈજ્ઞાનિક દેવાકુમાર થમ્મીસેટ્ટી અને ઉદ્યોગસાહસિક નીરજ ખંડેલવાલે વર્ષ 2024માં શરૂ કરેલી કંપની એસ્ટ્રોબેઝે આ એન્જિન બનાવ્યું છે.
- આ પ્રોજેક્ટને ભારતીય અવકાશ ક્ષેત્રની સંસ્થા IN-SPACe ના ટેકનોલોજી એડોપ્શન ફંડ તરફથી સહયોગ મળ્યો છે.
- આ એન્જિનનો મુખ્ય હેતુ 30 ટન સુધીનો ભાર પૃથ્વીની નીચલી ભ્રમણકક્ષામાં પહોંચાડી શકે તેવા પુનઃવપરાશ યોગ્ય રોકેટ બનાવવાનો છે.
તે કેવી રીતે કામ કરે છે?
- આ એન્જિન જૂની પદ્ધતિઓથી અલગ છે કારણ કે તે બળતણ અને ઓક્સિડાઇઝર બંનેને બે અલગ-અલગ પ્રી-બર્નરમાંથી પસાર કરે છે.
- ફ્યુઅલ-રિચ પ્રી-બર્નર મીથેન ફ્યુઅલ પંપને ચલાવે છે, જ્યારે ઓક્સિડાઇઝર-રિચ પ્રી-બર્નર લિક્વિડ ઓક્સિજન પંપને શક્તિ આપે છે.
- પ્રી-બર્નરમાંથી નીકળતો ગરમ ગેસ સીધો મુખ્ય કમ્બશન ચેમ્બરમાં જાય છે, જેથી બળતણનો બગાડ થતો નથી અને મશીનરી પર ગરમીનું દબાણ ઘટે છે.
મુખ્ય વિશેષતાઓ
- આ એન્જિન 800 kN નું મહત્તમ થ્રસ્ટ આપે છે અને તેનો સ્પેસિફિક ઇમ્પલ્સ લગભગ 340 સેકન્ડ નો છે, જેથી બળતણની બચત થાય છે.
- મીથેન અને લિક્વિડ ઓક્સિજનના ઉપયોગથી કચરો કે કાજળી જમા થતી નથી, જેથી રોકેટના લેન્ડિંગ પછી તેની તપાસ અને ફરી ઉપયોગ કરવો સરળ બને છે.
- એન્જિનની શક્તિને 50% થી 110% સુધી બદલી શકાય છે, જે રોકેટને સીધું નીચે ઉતારતી વખતે ઝડપ નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.
- આ એન્જિનના ભાગો બેંગલુરુમાં મોટા મેટલ 3D પ્રિન્ટર થી બનાવવામાં આવ્યા છે, જેનાથી કૂલિંગ સિસ્ટમની જટિલ રચના ઝડપથી તૈયાર થઈ શકી છે.
- આંધ્રપ્રદેશના અનંતપુરમાં 21.5 એકર ના ટેસ્ટિંગ ગ્રાઉન્ડ પર તેનું પરીક્ષણ થશે અને પ્રથમ ઓર્બિટલ ફ્લાઇટ પહેલાં આવા 20 એન્જિન ટેસ્ટ કરાશે.
મહત્વ
- વિશ્વમાં આવા હાઇ-થ્રસ્ટ એન્જિન બનાવનારી બહુ ઓછી કંપનીઓ છે, જેમાં હાલ માત્ર સ્પેસએક્સનું Raptor એન્જિન ઉપયોગમાં છે.
- પુનઃવપરાશ કરી શકાય તેવા મીથેન એન્જિન બનવાથી સેટેલાઇટ લોન્ચ કરવાનો ખર્ચ ઘટશે અને ગ્લોબલ સ્પેસ માર્કેટમાં ભારતની પકડ મજબૂત થશે.