એવરેસ્ટ: ભારતનું પ્રથમ ખાનગી 800 kN FFSC LOX-મિથેન રોકેટ એન્જિન

#GS-3 #સાયન્સ અને ટેકનોલોજી #સ્પેસ ટેકનોલોજી #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #ખાનગી સ્પેસ ક્ષેત્ર

મુખ્ય મુદ્દા

બેંગલુરુ સ્થિત એસ્ટ્રોબેઝ સ્પેસ ટેકનોલોજીસ દ્વારા EVEREST નું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું છે, જે ભારતનું પ્રથમ ખાનગી 800 kN FFSC LOX-મિથેન રોકેટ એન્જિન છે.
રશિયા, અમેરિકા અને ચીન પછી ફૂલ-ફ્લો સ્ટેજ્ડ કમ્બશન (FFSC) ટેકનોલોજી વિકસાવનાર ભારત દુનિયાનો ચોથો દેશ બન્યો છે.
આ એન્જિન 800 kN થ્રસ્ટ અને 340 સેકન્ડ નો સ્પેસિફિક ઇમ્પલ્સ ધરાવે છે, જે 500 કિમી LEO ભ્રમણકક્ષામાં 3 ટન પેલોડ પહોંચાડી શકશે.
આ એન્જિનનું હોટ-ફાયર ટેસ્ટિંગ 2026 માં આંધ્રપ્રદેશના અનંતપુર ખાતે થશે અને પ્રથમ ઓર્બિટલ ફ્લાઇટ 2028 માં યોજાશે.

બેંગલુરુની એસ્ટ્રોબેઝ સ્પેસ ટેકનોલોજીસ કંપનીએ EVEREST એન્જિન જાહેર કર્યું છે, જે ભારતનું પ્રથમ ખાનગી રીતે બનાવેલું 800 kN FFSC LOX-મિથેન રોકેટ એન્જિન છે.
વિક્રમ-1 ના સફળ લોન્ચિંગ પછી ભારતના ખાનગી સ્પેસ ક્ષેત્ર માટે આ એક ખૂબ મોટી સિદ્ધિ છે.

આ એન્જિન 800 kN થ્રસ્ટ આપે છે, તેનો સ્પેસિફિક ઇમ્પલ્સ 340 સેકન્ડ છે અને તે 50%-110% સુધી થ્રોટલ ક્ષમતા ધરાવે છે.
મધ્યમ વજન ઊંચકી શકતા પુનઃઉપયોગી રોકેટ માટે આ એન્જિન ખાસ ડિઝાઈન કરવામાં આવી રહ્યું છે.

ફૂલ-ફ્લો સ્ટેજ્ડ કમ્બશન એન્જિનમાં બળતણ અને ઓક્સિડાઇઝર બંને મુખ્ય ચેમ્બરમાં જાય તે પહેલાં અલગ-અલગ પ્રી-બર્નરમાંથી પસાર થાય છે.
આમાંથી બનેલા ગેસ ટર્બોપંપ ચલાવે છે અને પછી મુખ્ય ચેમ્બરમાં જાય છે, જેનાથી બળતણનો પૂરેપૂરો ઉપયોગ થાય છે અને એન્જિનની કાર્યક્ષમતા વધે છે.
લિક્વિડ ઓક્સિજન અને મિથેન સ્વચ્છ રીતે સળગે છે, જેથી વારંવાર વપરાતા રોકેટ માટે આ ટેકનોલોજી ખૂબ અનુકૂળ રહે છે.

રોકેટને ફરીથી ઝડપથી તૈયાર કરવા, ચોક્કસ નિયંત્રણ મેળવવા અને લોન્ચિંગ ખર્ચ ઘટાડવા માટે એસ્ટ્રોબેઝ આ સિસ્ટમ બનાવી રહ્યું છે.
આ રોકેટ 500 કિમી ની LEO ભ્રમણકક્ષામાં આશરે 3 ટન સામાન પહોંચાડી શકશે અને લોન્ચ સાઇટ પર પાછું પણ આવી શકશે.

આ પ્રોજેક્ટનું કામ 2024 માં શરૂ થયું હતું અને એન્જિનના નાની સિસ્ટમોનું ટેસ્ટિંગ થઈ ગયું છે.
2026 માં આંધ્રપ્રદેશના અનંતપુર ખાતે આખા એન્જિનનું હોટ-ફાયર ટેસ્ટિંગ કરવામાં આવશે, ત્યારબાદ રોકેટનું આગળનું કામ શરૂ થશે.
પ્રથમ ઓર્બિટલ ફ્લાઇટ 2028 માં યોજવાનું લક્ષ્ય છે, તે પહેલાં કંપની 20 એન્જિન બનાવીને તેનું ટેસ્ટિંગ કરશે.

એસ્ટ્રોબેઝને IN-SPACe ના ટેકનોલોજી એડોપ્શન ફંડ માંથી આર્થિક અને ટેકનિકલ મદદ મળી રહી છે.
આ સરકારી ફંડ ખાનગી કંપનીઓને અદ્યતન રોકેટ ટેકનોલોજી વિકસાવવા માટે પ્રોત્સાહન આપે છે.

રશિયા, અમેરિકા અને ચીન પછી FFSC રોકેટ ટેકનોલોજી બનાવનાર ભારત દુનિયાનો ચોથો દેશ બન્યો છે.
આટલું શક્તિશાળી FFSC એન્જિન બનાવનાર એસ્ટ્રોબેઝ વિશ્વની ચોથી ખાનગી કંપની છે.

આ એન્જિન સફળ થશે તો ભારતની પુનઃઉપયોગી રોકેટ બનાવવાની અને વારંવાર સેટેલાઇટ લોન્ચ કરવાની ક્ષમતા વધશે.
તેનાથી ભારતીય કંપનીઓ માટે વૈશ્વિક સ્પેસ માર્કેટમાં નવા વેપારી અવસરો પણ ખૂલશે.