પશ્ચિમ ઘાટમાંથી ડેમ્સલફ્લાયની નવી પ્રજાતિ લેસ્ટેસ પાલોટીની શોધ

#GS-3 #પર્યાવરણ #જૈવવિવિધતા #વન્યજીવન #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #પ્રજાતિની શોધ

શા માટે ચર્ચામાં છે?

કીટ વિજ્ઞાનીઓની એક ટીમે **કેરળ**ના **પશ્ચિમ ઘાટ** વિસ્તારમાંથી ડેમ્સલફ્લાયની એક નવી પ્રજાતિ **Lestes paloti** શોધી કાઢી છે, જે અંગેનો સંશોધન લેખ **International Journal of Odonatology** માં પ્રકાશિત થયો છે.

આ નવી શોધાયેલી જંતુ પ્રજાતિ **Odonata** ઓર્ડર હેઠળ આવતા **Lestidae** પરિવારની સ્પ્રેડવિંગ ડેમ્સલફ્લાય છે.
ભારતીય કીટ વિજ્ઞાન અને **પશ્ચિમ ઘાટ**ના પ્રાણીસૃષ્ટિના વર્ગીકરણમાં મહત્વનું યોગદાન આપનાર **કોઝિકોડ** સ્થિત **Zoological Survey of India (ZSI)** ના વિજ્ઞાની **Dr. Muhamed Jafer Palot** ના માનમાં આ પ્રજાતિનું નામ રાખવામાં આવ્યું છે.

આ પ્રજાતિ **કેરળ**ના છ જિલ્લાઓમાં જોવા મળી છે, જેમાં **કન્નુર**, **કોઝિકોડ**, **વાયનાડ**, **મલપ્પુરમ**, **પાલક્કાડ** અને **અર્નાકુલમ**નો સમાવેશ થાય છે.

સામાન્ય રીતે આવી માખીઓ ખુલ્લા પાણીના સ્ત્રોત પાસે રહે છે, પરંતુ **Lestes paloti** ઘરોની આસપાસની ઝાડીઓ અને **લેટેરાઇટની ટેકરીઓ** પર રહે છે, જે ઘણીવાર ખુલ્લા પાણીથી દૂર હોય છે.

આ પ્રજાતિ ઋતુ પ્રમાણે પોતાનો રંગ બદલે છે, તે સૂકી મૌસમમાં બદામી રંગની દેખાય છે અને **ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન ચમકદાર વાદળી રંગ** ધારણ કરે છે.
નર જંતુના શારીરિક અંગોની સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર વડે તપાસ કરીને વિજ્ઞાનીઓએ પુષ્ટિ કરી છે કે આ ઉત્તર-પૂર્વ ભારતમાં મળતી પ્રજાતિઓ કરતાં અલગ છે.
આ કીટકનો સ્વભાવ ખૂબ જ શરમાળ છે અને તે અન્ય પ્રજાતિઓ જેવો જ દેખાતો હોવાથી દાયકાઓ સુધી સંશોધકોની નજરે ચડ્યો નહોતો.
આ સંશોધને જૂની વૈજ્ઞાનિક ભૂલ સુધારી છે, દક્ષિણ ભારતમાં અગાઉ **Lestes nodalis** તરીકે નોંધાયેલા જંતુઓ વાસ્તવમાં **Lestes paloti** જ હતા.

છેલ્લા **97 વર્ષ** પછી **પશ્ચિમ ઘાટ**માંથી **Lestes** કુળની નવી પ્રજાતિ મળવાથી જંતુવિવિધતા છતી થઈ છે, જેનાથી **કેરળ**માં ઓડોનેટ કીટકોની સંખ્યા વધીને **192 પ્રજાતિઓ** થઈ છે.
આ પ્રજાતિ માનવ વસવાટ નજીકની ટેકરીઓ અને ઝાડીઓમાં રહેતી હોવાથી, જંગલ બહારના જળચર અને જમીની નિવસનતંત્રોનું રક્ષણ કરવું કેટલું જરૂરી છે તે આ શોધ દર્શાવે છે.