હિમાલયન તાહરનું સંરક્ષણ અને તેના પરિસ્થિતિકીય લક્ષણો

હિમાલયન તાહરનું સંરક્ષણ અને તેના પરિસ્થિતિકીય લક્ષણો

#GS-3 #પર્યાવરણ #વન્યજીવન #જૈવવિવિધતા #પ્રિલિમ્સ #વર્તમાન પ્રવાહો #રાષ્ટ્રીય

મુખ્ય મુદ્દા

  • પ્રવાસીઓના કચરાથી બુગ્યાલ મેદાનોમાં Himalayan tahr નો કુદરતી ખોરાક પ્રભાવિત થતાં Kedarnath Wildlife Division એ કડક સફાઈ ઝુંબેશ હાથ ધરી છે.
  • આ પ્રાણી ફક્ત હિમાલય ક્ષેત્રમાં જ જોવા મળે છે અને સામાન્ય રીતે 3,500 and 4,500 metres ની ઊંચાઈએ વસવાટ કરે છે.
  • શિકાર અને પાલતુ પ્રાણીઓ સાથે ખોરાકની હરીફાઈને કારણે IUCN Red List દ્વારા તેને Near Threatened (NT) નો દરજ્જો અપાયો છે.
  • નરનું વજન 90 to 180 kg જેટલું ભારે હોય છે, જ્યારે માદાનું સરેરાશ વજન માત્ર 60 kg આસપાસ રહે છે.

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • ઉત્તરાખંડમાં Kedarnath Wildlife Division એ ઊંચા પર્વતીય બુગ્યાલ ઘાસના મેદાનોમાં લોકોની અવરજવર નિયંત્રિત કરવાનો અને મોટો સફાઈ અભિયાન ચલાવવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
  • પ્રવાસીઓ દ્વારા ફેંકવામાં આવતો કચરો અને પ્રાણીઓને અપાતો ખોરાક Himalayan tahr ની કુદરતી ચરવાની ટેવ બગાડી રહ્યો છે, જેથી વન વિભાગે આ પગલું ભર્યું છે.

હિમાલયન તાહર વિશે પરિચય

  • આ પહાડી વિસ્તારોમાં રહેતું એક મોટું જંગલી બકરી જેવું પ્રાણી છે, જેનું વૈજ્ઞાનિક નામ Hemitragus jemlahicus છે અને ઉત્તરાખંડમાં સ્થાનિક લોકો તેને Karth તરીકે ઓળખે છે.

રહેઠાણ અને ભૌગોલિક વહેંચણી

  • આ પ્રાણી ફક્ત હિમાલય પર્વતમાળામાં જ જોવા મળે છે, જેમાં ભારતના જમ્મુ અને કાશ્મીર, હિમાચલ પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ અને સિક્કિમ ઉપરાંત નેપાળ, ઉત્તરી પાકિસ્તાન અને દક્ષિણ તિબેટનો સમાવેશ થાય છે.
  • તે સામાન્ય રીતે 3,500 and 4,500 metres ની ઊંચાઈએ પથરાળ ઢોળાવો અને બુગ્યાલ મેદાનોમાં રહે છે, પરંતુ કડકડતી ઠંડીમાં નીચે ઊતરીને 2,500 metres ની ઊંચાઈ પર આવેલા જંગલોમાં આવી જાય છે.

સંરક્ષણ સ્થિતિ

  • ગેરકાયદેસર શિકાર, વેરવિખેર વસ્તી અને પાલતુ પશુઓ સાથે ઘાસચારાની સ્પર્ધાને કારણે IUCN Red List માં તેને Near Threatened (NT) શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવ્યું છે.

મુખ્ય શારીરિક વિશેષતાઓ

  • તેના શરીર પર ઠંડા પવનો સામે રક્ષણ આપતી બેવડા સ્તરવાળી રૂંવાટી હોય છે, અને શિયાળામાં પુખ્ત નરની ગરદન પર લાંબી કેશવાળી ઊગી નીકળે છે.
  • નર અને માદા બંનેને પાછળની તરફ વળેલા શિંગડા હોય છે, જે નરમાં 46 cm જેટલા લાંબા થઈ શકે છે અને લડાઈ કે સ્વબચાવમાં ઉપયોગી બને છે.
  • નર અને માદાના વજનમાં મોટો તફાવત જોવા મળે છે, જ્યાં નરનું વજન 90 to 180 kg વચ્ચે હોય છે અને માદાનું વજન સરેરાશ લગભગ 60 kg જેટલું જ હોય છે.
  • તેમના ખરીના તળિયા રબર જેવા નરમ અને કિનારીઓ તીક્ષ્ણ હોય છે, જે સીધા પહાડો પર લપસ્યા વગર ચઢવામાં પર્વતારોહકના જૂતા જેવું કામ કરે છે.
  • તે સંપૂર્ણપણે શાકાહારી છે અને ઘાસ તેમજ વાંસના છોડ ખાય છે, ઉપરાંત સવારના ઝાકળ અને બરફમાંથી પોતાના શરીર માટે જરૂરી પાણી મેળવે છે.