સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ પબ્લિક ગ્રીવન્સ રિડ્રેસ એન્ડ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ (CPGRAMS)

#GS-2 #ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય #ગુડ ગવર્નન્સ #ઈ-ગવર્નન્સ #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય

મુખ્ય મુદ્દા

CPGRAMS પ્લેટફોર્મ પર વાર્ષિક ફરિયાદો 2014 ના 3.01 લાખ થી વધીને 2024 માં 27 લાખ સુધી પહોંચી ગઈ છે.
ફરિયાદ નિવારણ અધિકારીઓની સંખ્યા 2025 સુધીમાં વધીને 1.11 લાખ થી વધુ થઈ ગઈ છે.
દેશમાં 5 લાખ કોમન સર્વિસ સેન્ટર અને 2.5 લાખ વિલેજ લેવલ એન્ટરપ્રિન્યોર્સ દ્વારા આ સુવિધા પૂરી પાડવામાં આવે છે.
મે 2026 માં શરૂ થયેલ સમાધાન દીદી AI વોઇસ ચેટબોટ BHASHINI ના સપોર્ટથી બોલીને ફરિયાદ નોંધાવવાની સગવડ આપે છે.
DARPG વિભાગ 22 બંધારણીય ભાષાઓ ના સપોર્ટ સાથે નેક્સ્ટજેન CPGRAMS પ્લેટફોર્મ વિકસાવી રહ્યું છે.

CPGRAMS પ્લેટફોર્મ સરકારી સેવાઓ અંગેની ફરિયાદોના ઉકેલ માટે દેશનું મુખ્ય ડિજિટલ માધ્યમ બની ગયું છે.
આ પ્લેટફોર્મ આધુનિક ટેકનોલોજી અને સંસ્થાકીય સુધારાઓ વડે સેવાઓને સંપૂર્ણપણે નાગરિક-કેન્દ્રિત બનાવે છે.

CPGRAMS એ 24x7 ચાલતી ઓનલાઇન સિસ્ટમ છે, જે કેન્દ્ર સરકારના તમામ મંત્રાલયો, ખાતાઓ અને રાજ્યોને એકસાથે જોડે છે.
નાગરિકો સરકારી સેવાઓ અંગેની પોતાની ફરિયાદો અહીં સરળતાથી નોંધાવી શકે છે અને તેનું સ્ટેટસ પણ ટ્રેક કરી શકે છે.

વર્ષ 2014 પછી CPGRAMS જુરાના કાગળ પર ચાલતા તંત્રમાંથી એક આધુનિક ટેકનોલોજી આધારિત પ્લેટફોર્મમાં બદલાઈ ગયું છે.
વર્ષ 2014 માં વાર્ષિક 3.01 લાખ ફરિયાદો નોંધાતી હતી, જે 2024 માં વધીને 27 લાખ સુધી પહોંચી ગઈ છે.
ફરિયાદ નિવારણ અધિકારીઓની સંખ્યા પણ 10,232 થી વધીને 2025 સુધીમાં 1.11 લાખ થી વધુ થઈ ગઈ છે.

નાગરિકો પોર્ટલ, મોબાઇલ એપ, UMANG એપ, ટપાલ કે દેશના 5 લાખથી વધુ કોમન સર્વિસ સેન્ટર દ્વારા ફરિયાદ કરી શકે છે.
ગામડામાં રહેતા લોકોને મદદ કરવા માટે 2.5 લાખથી વધુ વિલેજ લેવલ એન્ટરપ્રિન્યોર્સ કામ કરી રહ્યા છે.

આ પ્લેટફોર્મ બધી ફરિયાદોનું યોગ્ય વર્ગીકરણ કરે છે અને દરેક ફરિયાદને એક અલગ આઇડી ફાળવે છે.
ઓટો-રાઉટિંગ, અધિકારીઓને રજૂઆત, નાગરિકોનું ફીડબેક અને અપીલની વ્યવસ્થાના લીધે સરકારી કામગીરીમાં પારદર્શિતા વધે છે.

મે 2026 માં શરૂ થયેલ સમાધાન દીદી એ BHASHINI મિશન સાથે જોડાયેલું એક AI વોઇસ ચેટબોટ છે.
નાગરિકો પોતાની માતૃભાષામાં બોલીને ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે, અને AI આપોઆપ સંબંધિત મંત્રાલય કે વિભાગ નક્કી કરી લે છે.

DARPG વિભાગ દ્વારા વધુ આધુનિક નેક્સ્ટજેન CPGRAMS પ્લેટફોર્મ તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે.
આ નવી સિસ્ટમમાં AI આધારિત નેવિગેશન, 22 બંધારણીય ભાષાઓ નો સપોર્ટ, ઓટો-એસ્કેલેશન અને લાઈવ ડેટા એનાલિટિક્સ મળશે.