કેબિનેટે રસાયણ પાર્ક માટે ભવ્ય - રસાયણ યોજનાને આપી મંજૂરી
#GS-3 #અર્થતંત્ર #માળખાકીય સુવિધાઓ #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #રસાયણ ઉદ્યોગ
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- વડાપ્રધાનની અધ્યક્ષતામાં કેન્દ્રીય કેબિનેટે **ભારત ઔદ્યોગિક વિકાસ યોજના રસાયણ (BHAVYA - Rasayan)** યોજનાને મંજૂરી આપી છે.
ભવ્ય - રસાયણ યોજના વિશે
- આ કેન્દ્ર સરકારની યોજના છે, જે રસાયણ અને પેટ્રોકેમિકલ ઉત્પાદન પાર્ક બનાવવા માટે અને સહિયારી સુવિધાઓ ઊભી કરવા નાણાકીય મદદ આપે છે.
- આ યોજના **રસાયણ અને ખાતર મંત્રાલય** હેઠળ આવતો **રસાયણ અને પેટ્રોકેમિકલ વિભાગ** ચલાવશે.
- આ કાર્યક્રમ **નાણાકીય વર્ષ 2026-27** થી **નાણાકીય વર્ષ 2030-31** સુધીના **5 વર્ષ** માટે ચાલશે.
- આ યોજનાનો હેતુ ઓછો ખર્ચ ધરાવતો અને પર્યાવરણને અનુકૂળ રસાયણ ઉદ્યોગ ઊભો કરવાનો છે, જેથી આયાત ઘટે, સ્થાનિક અને વિદેશી રોકાણ (**FDI**) વધે અને ભારત **ગ્લોબલ વેલ્યુ ચેઈન (GVCs)** માં મજબૂત બને.
યોજનાની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ
- સરકારે આ યોજના માટે કુલ **₹3,030 કરોડ** ફાળવ્યા છે, જેમાં **₹3,000 કરોડ** સહિયારી સુવિધાઓ માટે અને **₹30 કરોડ** વહીવટી ખર્ચ માટે વપરાશે.
- આ યોજના હેઠળ અલગ-અલગ રાજ્યોમાં વિશ્વકક્ષાના **ત્રણ ખાસ રસાયણ પાર્ક** ઊભા કરવામાં આવશે.
- કેન્દ્ર સરકાર દરેક પાર્ક માટે **₹1,000 કરોડ** સુધીની મદદ આપશે, પણ જે-તે રાજ્ય સરકારે ઓછામાં ઓછા **₹500 કરોડ** પોતા તરફથી ઉમેરવાના રહેશે.
- રાજ્યો જે જમીન કે જગ્યા સૂચવશે, તેમની પસંદગી હરીફાઈ આધારિત **ચેલેન્જ રૂટ** પદ્ધતિથી કરવામાં આવશે.
- આ યોજના માટે રાજ્યોએ દરેક પાર્ક માટે ઓછામાં ઓછી **8 ચોરસ કિમી (2,000 એકર)** સરખી અને કોઈ વિવાદ વગરની જમીન આપવી પડશે.
- આ પાર્કમાં ઔદ્યોગિક દૂષિત પાણીને શુદ્ધ કરવા માટે સહિયારા **સામાન્ય ગંદા પાણી શુદ્ધિકરણ પ્લાન્ટ (CETP)** બનાવવામાં આવશે.
- જોખમી કચરાના સુરક્ષિત નિકાલ અને સંગ્રહ માટે **TSDF** સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.
- કારખાનાઓ માટે કેમિકલ સોલ્વન્ટને ફરી વાપરી શકાય તે માટે રિકવરી અને ડિસ્ટિલેશન પ્લાન્ટ ઊભા કરાશે.
- ઉત્પાદનની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે વરાળ (સ્ટીમ) ઉત્પન્ન અને વહેંચણી કરવાની મધ્યસ્થ સિસ્ટમ હશે.
- એકબીજા સાથે જોડાયેલી પાઈપલાઈન નેટવર્ક, માલસામાનની હેરફેર માટે લોજિસ્ટિક્સ અને ગોડાઉનની સુવિધાઓ પણ મળશે.
યોજનાનું મહત્વ
- આ રસાયણ પાર્ક બનવાથી ખેતી, કાપડ અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્રને જોઈતો કાચો માલ દેશમાં જ મળશે, જેથી બહારના દેશો પરની નિર્ભરતા ઘટશે.
- સહિયારા **CETP** અને કચરા વ્યવસ્થાપનના પ્લાન્ટથી કંપનીઓનો ખર્ચ ઘટશે, પ્રદૂષણ ઓછું થશે અને **વિકસિત ભારત 2047** નું લક્ષ્ય પૂરું કરવામાં મદદ મળશે.