કેબિનેટે રસાયણ પાર્ક માટે ભવ્ય - રસાયણ યોજનાને આપી મંજૂરી
#GS-3 #અર્થતંત્ર #માળખાકીય સુવિધાઓ #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #રસાયણ ઉદ્યોગ
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- વડાપ્રધાનની અધ્યક્ષતામાં કેન્દ્રીય કેબિનેટે ભારત ઔદ્યોગિક વિકાસ યોજના રસાયણ (BHAVYA - Rasayan) યોજનાને મંજૂરી આપી છે.
ભવ્ય - રસાયણ યોજના વિશે
- આ કેન્દ્ર સરકારની યોજના છે, જે રસાયણ અને પેટ્રોકેમિકલ ઉત્પાદન પાર્ક બનાવવા માટે અને સહિયારી સુવિધાઓ ઊભી કરવા નાણાકીય મદદ આપે છે.
- આ યોજના રસાયણ અને ખાતર મંત્રાલય હેઠળ આવતો રસાયણ અને પેટ્રોકેમિકલ વિભાગ ચલાવશે.
- આ કાર્યક્રમ નાણાકીય વર્ષ 2026-27 થી નાણાકીય વર્ષ 2030-31 સુધીના 5 વર્ષ માટે ચાલશે.
- આ યોજનાનો હેતુ ઓછો ખર્ચ ધરાવતો અને પર્યાવરણને અનુકૂળ રસાયણ ઉદ્યોગ ઊભો કરવાનો છે, જેથી આયાત ઘટે, સ્થાનિક અને વિદેશી રોકાણ (FDI) વધે અને ભારત ગ્લોબલ વેલ્યુ ચેઈન (GVCs) માં મજબૂત બને.
યોજનાની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ
- સરકારે આ યોજના માટે કુલ ₹3,030 કરોડ ફાળવ્યા છે, જેમાં ₹3,000 કરોડ સહિયારી સુવિધાઓ માટે અને ₹30 કરોડ વહીવટી ખર્ચ માટે વપરાશે.
- આ યોજના હેઠળ અલગ-અલગ રાજ્યોમાં વિશ્વકક્ષાના ત્રણ ખાસ રસાયણ પાર્ક ઊભા કરવામાં આવશે.
- કેન્દ્ર સરકાર દરેક પાર્ક માટે ₹1,000 કરોડ સુધીની મદદ આપશે, પણ જે-તે રાજ્ય સરકારે ઓછામાં ઓછા ₹500 કરોડ પોતા તરફથી ઉમેરવાના રહેશે.
- રાજ્યો જે જમીન કે જગ્યા સૂચવશે, તેમની પસંદગી હરીફાઈ આધારિત ચેલેન્જ રૂટ પદ્ધતિથી કરવામાં આવશે.
- આ યોજના માટે રાજ્યોએ દરેક પાર્ક માટે ઓછામાં ઓછી 8 ચોરસ કિમી (2,000 એકર) સરખી અને કોઈ વિવાદ વગરની જમીન આપવી પડશે.
- આ પાર્કમાં ઔદ્યોગિક દૂષિત પાણીને શુદ્ધ કરવા માટે સહિયારા સામાન્ય ગંદા પાણી શુદ્ધિકરણ પ્લાન્ટ (CETP) બનાવવામાં આવશે.
- જોખમી કચરાના સુરક્ષિત નિકાલ અને સંગ્રહ માટે TSDF સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.
- કારખાનાઓ માટે કેમિકલ સોલ્વન્ટને ફરી વાપરી શકાય તે માટે રિકવરી અને ડિસ્ટિલેશન પ્લાન્ટ ઊભા કરાશે.
- ઉત્પાદનની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે વરાળ (સ્ટીમ) ઉત્પન્ન અને વહેંચણી કરવાની મધ્યસ્થ સિસ્ટમ હશે.
- એકબીજા સાથે જોડાયેલી પાઈપલાઈન નેટવર્ક, માલસામાનની હેરફેર માટે લોજિસ્ટિક્સ અને ગોડાઉનની સુવિધાઓ પણ મળશે.
યોજનાનું મહત્વ
- આ રસાયણ પાર્ક બનવાથી ખેતી, કાપડ અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્રને જોઈતો કાચો માલ દેશમાં જ મળશે, જેથી બહારના દેશો પરની નિર્ભરતા ઘટશે.
- સહિયારા CETP અને કચરા વ્યવસ્થાપનના પ્લાન્ટથી કંપનીઓનો ખર્ચ ઘટશે, પ્રદૂષણ ઓછું થશે અને વિકસિત ભારત 2047 નું લક્ષ્ય પૂરું કરવામાં મદદ મળશે.