BRICS દેશોએ EU ના કાર્બન ટેક્સનો વિરોધ કર્યો અને ક્લાઇમેટ ફંડની માંગ કરી
#GS-2 #વર્તમાન ઘટનાઓ #આંતરરાષ્ટ્રીય #દ્વિપક્ષીય જૂથો અને કરારો #GS-3 #પર્યાવરણ #હવામાન પરિવર્તન #અર્થતંત્ર
મુખ્ય મુદ્દા
- નવી દિલ્હી ખાતે યોજાયેલી 12મી BRICS પર્યાવરણ મંત્રીઓની બેઠક માં EU ના કાર્બન બોર્ડર એડજસ્ટમેન્ટ મિકેનિઝમ (CBAM) નો આકરો વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો.
- 1 જાન્યુઆરી 2026 થી લાગુ થયેલા CBAM હેઠળ લોખંડ, સ્ટીલ, એલ્યુમિનિયમ, સિમેન્ટ, ખાતર, હાઇડ્રોજન અને વીજળી ની આયાત પર કાર્બન ટેક્સ લગાવવામાં આવ્યો છે.
- ભારતના EU માં થતી CBAM હેઠળની નિકાસમાં 90% હિસ્સો લોખંડ અને સ્ટીલ નો હોવાથી વધુ ઉત્સર્જન કરતી ભારતીય સ્ટીલ કંપનીઓની કમાણી ઘટી છે.
- તુર્કી માં યોજાનારી COP31 પહેલાં, BRICS દેશોએ વિકસિત રાષ્ટ્રોને 2035 સુધીમાં અનુકૂલન નાણાં ત્રણ ગણા કરવાના વચનનું પાલન કરવા આહ્વાન કર્યું છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- નવી દિલ્હી ખાતે 12મી BRICS પર્યાવરણ મંત્રીઓની બેઠક યોજાઈ હતી.
- આ બેઠકમાં સભ્ય દેશોએ યુરોપિયન યુનિયનના કાર્બન બોર્ડર એડજસ્ટમેન્ટ મિકેનિઝમ (CBAM) નો સખત વિરોધ કર્યો હતો.
- BRICS દેશોએ વિકસિત રાષ્ટ્રોને આગામી COP31 પહેલાં અનુકૂલન નાણાં (એડેપ્ટેશન ફાઇનાન્સ) માં ઝડપથી વધારો કરવા વિનંતી કરી છે.
CBAM ની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ અને વ્યાપ
- BRICS દેશોએ CBAM ની ટીકા કરતા તેને એકતરફી, ભેદભાવપૂર્ણ અને સંરક્ષણવાદી નીતિ ગણાવી છે જે વિકાસશીલ દેશોને નુકસાન પહોંચાડે છે.
- આ ટેક્સ વ્યવસ્થા 1 જાન્યુઆરી 2026 થી સંપૂર્ણપણે અમલમાં આવી ગઈ છે.
- હવે લોખંડ અને સ્ટીલ, એલ્યુમિનિયમ, સિમેન્ટ, ખાતર, હાઇડ્રોજન અને વીજળી જેવી વસ્તુઓની આયાત કરનારાઓએ તેના ઉત્પાદન દરમિયાન થયેલા કાર્બન ઉત્સર્જન માટે નાણાં ચૂકવવા પડશે.
- યુરોપિયન યુનિયનનો દાવો છે કે આ ટેક્સ કાર્બન લીકેજ અટકાવે છે, જેથી કંપનીઓ હળવા નિયમો વાળા દેશોમાં ઉત્પાદન ખસેડી ન શકે.
- આ યોજના EU ના Fit for 55 પેકેજ નો ભાગ છે, જેનો લક્ષ્યાંક 1990 ની સરખામણીમાં 2030 સુધીમાં ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જનમાં 55% નો ઘટાડો કરવાનો છે.
ભારત પર અસર અને સંભવિત પડકારો
- ભારત માટે આ ટેક્સ મોટો પડકાર છે કારણ કે CBAM હેઠળ EU માં થતી ભારતની કુલ નિકાસમાંથી 90% હિસ્સો લોખંડ અને સ્ટીલનો છે.
- જૂન 2026 ના નેચર ક્લાઇમેટ ચેન્જ અભ્યાસમાં ભારતીય સ્ટીલ નિકાસકારો પર પડેલી આર્થિક અસર દર્શાવવામાં આવી હતી.
- આ અભ્યાસ મુજબ વધુ કાર્બન ઉત્સર્જન કરતી ભારતીય સ્ટીલ કંપનીઓની નિકાસ અને કમાણી બંને ઘટી છે.
- બીજી તરફ, ઓછું કાર્બન ઉત્સર્જન કરતી ભારતીય સ્ટીલ કંપનીઓ યુરોપિયન બજારમાં પોતાની નિકાસ જાળવી શકી છે.
આગળનો માર્ગ અને ક્લાઇમેટ ફાઇનાન્સની માંગ
- BRICS દેશોએ માંગ કરી છે કે વિકસિત દેશો તરફથી મળતી નાણાકીય મદદ સરળ, પૂરતી અને ભરોસાપાત્ર હોવી જોઈએ.
- ગરીબ દેશો દેવાના બોજ હેઠળ ન દબાય તે માટે શરત વગરની ગ્રાન્ટ અને સસ્તા વ્યાજે લોન આપવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.
- BRICS એ વિકસિત દેશોને 2035 સુધીમાં વિકાસશીલ દેશો માટે અનુકૂલન નાણાં ત્રણ ગણા કરવાના વચનનું પાલન કરવા જણાવ્યું છે.
- ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઘટાડવા માટે મિટિગેશન ફંડ વપરાય છે, જ્યારે પાણીની સુરક્ષા, આબોહવા અનુકૂળ ખેતી, મજબૂત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન માટે એડેપ્ટેશન ફાઇનાન્સ જરૂરી છે.
- જૂન 2026 ની બોન ક્લાઇમેટ વાટાઘાટો માં ઉકેલ ન આવ્યો હોવાથી, નવેમ્બર 2026 માં તુર્કી ખાતે યોજાનારી COP31 પહેલાં આ મુદ્દો ઉકેલવો ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.