આયુષ સેવા ક્ષેત્ર રિપોર્ટ 2026: વૃદ્ધિ અને મહિલાઓની ભાગીદારી
#જીએસ-2 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #મહિલાઓ #આરોગ્ય #જીએસ-3 #અર્થતંત્ર #સેવા ક્ષેત્ર #રોજગાર #મેડિકલ ટુરિઝમ
મુખ્ય મુદ્દા
- RIS દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા આયુષ સર્વિસ સેક્ટર રિપોર્ટ 2026 અનુસાર આયુષ ક્ષેત્રમાં 43% કર્મચારીઓ મહિલાઓ છે.
- ભારતનું આયુષ સેવા ક્ષેત્ર FY2024-25 માં 16.91% ના વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર સાથે US$ 36.92 અબજ ના કદ પર પહોંચી ગયું છે.
- આ ક્ષેત્ર હાલમાં 1.76 મિલિયન (17.6 લાખ) લોકોને રોજગારી આપે છે, જેમાં સ્વતંત્ર ક્લિનિક્સની આવક US$ 16.21 અબજ કે 43.9% છે.
- આયુર્વેદ એકલું કુલ આવકના 48% નો હિસ્સો ધરાવે છે, જ્યારે આયુષ મેડિકલ ટુરિઝમમાંથી US$ 1.77 અબજ ની આવક થઈ છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- આયુષ મંત્રાલયે તાજેતરમાં આયુષ સર્વિસ સેક્ટર રિપોર્ટ 2026 ના મુખ્ય આંકડા જાહેર કર્યા છે.
- આ અહેવાલ દર્શાવે છે કે ભારતના આયુષ સેવા ક્ષેત્રમાં કામ કરતા કુલ લોકોમાંથી 43% મહિલાઓ છે.
- આ ક્ષેત્રના ઘણા સંગઠિત ભાગોમાં તો મહિલાઓની ભાગીદારી 50% થી પણ વધુ નોંધાઈ છે.
આયુષ સર્વિસ સેક્ટર રિપોર્ટ 2026 વિશે
- આ ખાસ રિપોર્ટ Research and Information System for Developing Countries (RIS) દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.
- આ રિપોર્ટનું વિમોચન આયુર્વેદ દિવસ 2026 ના રોજ કરવામાં આવ્યું હતું.
- આ અભ્યાસમાં ભારતના આયુષ ક્ષેત્રની આર્થિક કમાણી, રોજગારીની તકો, મહિલાઓની ભાગીદારી અને ભવિષ્યની તકોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે.
રિપોર્ટના મુખ્ય તારણો
- આખા દેશના આયુષ ક્ષેત્રમાં કામ કરતા કર્મચારીઓમાં મહિલાઓનો હિસ્સો 43% છે.
- સ્પા અને વેલનેસ રિસોર્ટમાં મહિલાઓની ભાગીદારી 60% થી વધુ, શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં 58%, ડે-કેર સેન્ટરોમાં 57% અને હોસ્પિટલોમાં 53% છે.
- નાણાકીય વર્ષ FY2024-25 માં આયુષ સેવા ક્ષેત્રનું આર્થિક કદ US$ 36.92 અબજ સુધી પહોંચી ગયું છે.
- નાણાકીય વર્ષ FY2022-23 પછી આ ક્ષેત્રે વાર્ષિક 16.91% નો બહુ સારો વૃદ્ધિ દર (CAGR) જાળવી રાખ્યો છે.
- અંદાજ છે કે વર્ષ 2047 સુધીમાં આ ક્ષેત્રની કમાણી US$ 216 અબજ થી US$ 318 અબજ ની વચ્ચે પહોંચી જશે.
- આ ક્ષેત્ર હાલમાં દેશના લગભગ 1.76 મિલિયન (17.6 લાખ) લોકોને આજીવિકા પૂરી પાડે છે.
- ગામડાં અને શહેરોના નાના ક્લિનિક્સમાં જ 1 મિલિયન (10 લાખ) થી વધુ લોકોને રોજગારી મળી છે.
- સ્વતંત્ર ક્લિનિક્સ US$ 16.21 અબજ નું યોગદાન આપે છે, જે આખા ક્ષેત્રની કુલ આવકના 43.9% જેટલું છે.
- ડે-કેર સેન્ટરોની આવક US$ 10.13 અબજ છે, જ્યારે આયુર્વેદ એકલું જ આ ક્ષેત્રની કુલ આવકના 48% જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે.
- વેલનેસ ક્ષેત્રે વાર્ષિક 21.29% નો ઝડપી ગ્રોથ દર નોંધાવ્યો છે.
- આયુષ આધારિત મેડિકલ ટુરિઝમે US$ 1.77 અબજ ની આવક ઊભી કરી છે, જે દર્શાવે છે કે દેશ-વિદેશમાં આયુષ સારવારની માંગ વધી રહી છે.
મહત્વ
- આરોગ્ય, શિક્ષણ અને વેલનેસ જેવા ક્ષેત્રોમાં મહિલાઓ વધતા તેમને આર્થિક સ્વતંત્રતા મળે છે અને પોતાનો વ્યવસાય શરૂ કરવાની તકો મળે છે.
- નાના ક્લિનિક્સ અને વેલનેસ સેન્ટરો દ્વારા 1.76 મિલિયન લોકોને આજીવિકા મળવાથી દેશના ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં રોજગારી મજબૂત બને છે.