Aditya-L1 એ સોલર ફ્લેર વિસ્ફોટ પહેલાના પ્રારંભિક સંકેતો આપ્યા

Aditya-L1 એ સોલર ફ્લેર વિસ્ફોટ પહેલાના પ્રારંભિક સંકેતો આપ્યા

#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #અંતરિક્ષ #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીમાં ભારતીયોની સિદ્ધિઓ #સ્પેસ ટેકનોલોજી #પ્રિલિમ્સ ક્વિક ફેક્ટ્સ

મુખ્ય મુદ્દા

  • ભારતના Aditya-L1 સ્પેસક્રાફ્ટે સોલર ફ્લેર વિસ્ફોટ થાય તે પહેલાંના પ્રારંભિક સંકેતો શોધી કાઢ્યા છે.
  • આ સ્પેસક્રાફ્ટ Lagrange Point 1 (L1) પર સ્થિત છે, જ્યાંથી તે પૃથ્વીના અવરોધ વગર સતત સૂર્યનું નિરીક્ષણ કરે છે.
  • SUIT પેલોડે 11 અલ્ટ્રાવાયોલેટ ફિલ્ટર્સ વડે સૂર્યના વાતાવરણના નીચલા પડોમાં થતી હિલચાલ નોંધાવામાં સફળતા મેળવી છે.
  • SoLEXS અને HEL1OS જેવા એક્સ-રે સાધનોએ સૂર્યના કોરોનામાં છૂટી પડતી નાની-મોટી ઊર્જાનું માપન કર્યું છે.

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોએ Aditya-L1 મિશનની મદદથી સૂર્ય પર આવતા મોટા સોલર ફ્લેર પહેલાંના પ્રારંભિક સંકેતો શોધી કાઢ્યા છે.
  • મોટા સોલર ફ્લેર વિસ્ફોટ થાય તે પહેલાં જ તે જ વિસ્તારમાં સૂર્યના વાતાવરણમાં નાના અને ટૂંકા સમય માટે ચમકારા જોવા મળે છે.

સોલર ફ્લેર વિશેના મુખ્ય તારણો

  • સોલર ફ્લેર એ સૂર્યની ચુંબકીય ઊર્જા છૂટી થવાને કારણે થતો અચાનક અને તીવ્ર વિસ્ફોટ છે, જે સેટેલાઇટ અને સંચાર વ્યવસ્થાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
  • મોટા સોલર ફ્લેર વિસ્ફોટ થાય તે પહેલાં જ સૂર્યના સક્રિય વિસ્તારોમાં નાના ચમકારા થતા હોવાનું સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું છે.
  • આ નાના ચમકારા સાથે એક્સ-રે સિગ્નલ પણ મળ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે વિસ્ફોટ પહેલાં પણ થોડી થોડી ચુંબકીય ઊર્જા છૂટી પડે છે.
  • વારંવાર થોડી થોડી ઊર્જા છૂટી પડવાથી ચુંબકીય ક્ષેત્ર અસ્થિર બને છે અને છેવટે મોટો સોલર ફ્લેર ઉત્પન્ન થાય છે.

Aditya-L1 સાધનોની ભૂમિકા

  • સૂર્ય-પૃથ્વીના Lagrange Point 1 (L1) પર હોવાના કારણે આ મિશન પૃથ્વીના અવરોધ વગર સતત સૂર્યની પ્રવૃત્તિઓ પર નજર રાખી શકે છે.
  • Solar Ultraviolet Imaging Telescope (SUIT) સાધન 11 નેવિગેટિવ ફિલ્ટર્સનો ઉપયોગ કરીને સૂર્યના ફોટોસ્ફિયર અને ક્રોમોસ્ફિયર પડનો અભ્યાસ કરે છે.
  • પૃથ્વીનું વાતાવરણ અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોને સોષી લે છે, તેથી અંતરિક્ષમાંથી આ કિરણોનો અભ્યાસ કરવો ખૂબ જ જરૂરી છે.
  • Solar Low Energy X-ray Spectrometer (SoLEXS) ઓછા પાવરવાળા એક્સ-રે માપીને સૂર્યના કોરોના વિસ્તારમાં તાપમાન અને પ્લાઝ્માની સ્થિતિ તપાસે છે.
  • High Energy L1 Orbiting X-ray Spectrometer (HEL1OS) વધુ પાવરવાળા એક્સ-રે કિરણોનું માપન કરીને સોલર ફ્લેર સમયની ઊર્જા પ્રક્રિયાઓનો અભ્યાસ કરે છે.
  • SUIT, SoLEXS અને HEL1OS સાધનોના ડેટાને ભેગા કરીને વૈજ્ઞાનિકો સૂર્યના નીચલા વાતાવરણ અને કોરોના વચ્ચેના ઊર્જા સંબંધને સમજી શકે છે.