57મી GST કાઉન્સિલ બેઠક: મોટા કર સુધારા અને વેપાર સરળતા (ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ)
#GS-2 #ભારતીય રાજ્યવ્યવસ્થા અને બંધારણ #સંઘવાદ #બંધારણીય સંસ્થાઓ #GS-3 #અર્થતંત્ર #કરવેરા #ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસિસ ટેક્સ #GST કાઉન્સિલ #વર્તમાન પ્રવાહો #રાષ્ટ્રીય #પ્રિલિમ્સ
મુખ્ય મુદ્દા
- 57મી GST કાઉન્સિલ બેઠકમાં CGST એક્ટની કલમ 69 રદ કરીને GST હેઠળ કર અધિકારીઓની ધરપકડ કરવાની સત્તાઓને સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.
- GST હેઠળ ફોજદારી કાર્યવાહી શરૂ કરવા માટેની નાણાકીય મર્યાદા ₹1 કરોડથી વધારીને ₹5 કરોડ કરવામાં આવશે.
- ઓટોમેટેડ રિસ્ક-એસેસમેન્ટ સિસ્ટમ દ્વારા કર સત્તાવાળાઓ 3 કામકાજના દિવસોમાં 90% પ્રોવિઝનલ રિફંડ જારી કરશે.
- અનુચ્છેદ 279A હેઠળ, GST કાઉન્સિલના નિર્ણયો માટે 75% ભારિત બહુમતી આવશ્યક છે, જેમાં કેન્દ્ર પાસે 33.3% અને રાજ્યો પાસે 66.7% મતાધિકાર છે.
- કર વિવાદો માટે ₹10,000ની લઘુત્તમ મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે, જેનાથી આ મૂલ્યથી નીચેની તમામ પેન્ડિંગ નોટિસો અને કાનૂની અપીલો સમાપ્ત થઈ જશે.
શા માટે ચર્ચામાં છે
- કેન્દ્રીય નાણાં મંત્રીના અધ્યક્ષપદે નવી દિલ્હી ખાતે ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસિસ ટેક્સ (GST) કાઉન્સિલની 57મી બેઠક યોજાઈ હતી.
- કાઉન્સિલે મોટા વહીવટી અને પ્રક્રિયાગત સુધારાઓની જાહેરાત કરી છે, જે 1 એપ્રિલ, 2027થી અમલમાં આવશે.
GST કાઉન્સિલ વિશે
- કાઉન્સિલ કેન્દ્ર અને રાજ્યો બંનેનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી સંયુક્ત બંધારણીય સંસ્થા તરીકે કાર્ય કરે છે.
- તે મુખ્ય GST નીતિઓની ભલામણ કરે છે, જે ભારતમાં સહકારી સંઘવાદના મુખ્ય આધારસ્તંભ તરીકે કાર્ય કરે છે.
બંધારણીય આધાર
- બંધારણમાં અનુચ્છેદ 279A ઉમેરીને 101મા બંધારણીય સુધારા અધિનિયમ, 2016 દ્વારા આ કાઉન્સિલની રચના કરવામાં આવી હતી.
- આ સુધારા અંતર્ગત ભારતના રાષ્ટ્રપતિ માટે 60 દિવસની અંદર કાઉન્સિલની સ્થાપના કરવી જરૂરી હતી, જેના પગલે 12 સપ્ટેમ્બર, 2016ના રોજ તેનું જાહેરનામું બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું.
કાઉન્સિલની રચના
- કેન્દ્રીય નાણાં મંત્રી કાઉન્સિલના અધ્યક્ષ તરીકે વડા રહે છે.
- કેન્દ્રીય નાણાં અથવા મહેસૂલ રાજ્ય મંત્રી કેન્દ્ર સરકારના સભ્ય તરીકે સેવા આપે છે.
- દરેક રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ પોતાના નાણાં મંત્રી, કરવેરા મંત્રી અથવા અન્ય નિયુક્ત મંત્રીને સભ્ય તરીકે નામાંકિત કરે છે.
- મહેસૂલ સચિવ હોદ્દાની રૂએ (એક્સ-ઓફિશિયો) સચિવ તરીકે કાર્ય કરે છે, જ્યારે CBIC અધ્યક્ષ કાયમી બિન-મતદાન આમંત્રિત સભ્ય તરીકે બેઠકોમાં જોડાય છે.
મતદાનનું માળખું
- કાઉન્સિલમાં કેન્દ્ર સરકાર પાસે કુલ મતદાન શક્તિનો એક-તૃતીયાંશ (33.3%) હિસ્સો છે.
- તમામ રાજ્ય સરકારો સંયુક્ત રીતે બાકીનું બે-તૃતીયાંશ (66.7%) મતદાન વજન ધરાવે છે.
- કાઉન્સિલનો કોઈપણ નિર્ણય પસાર કરવા માટે હાજર અને મતદાન કરનારા સભ્યોની ત્રણ-ચતુર્થાંશ (75%) ભારિત બહુમતી જરૂરી છે.
GST કાઉન્સિલના મુખ્ય કાર્યો
- કાઉન્સિલ કર દરના સ્લેબ, સેસના દર, મુક્તિ પ્રાપ્ત વસ્તુઓ, ટર્નઓવર મર્યાદા અને આપત્તિ રાહત માટેના વિશેષ ઉપકરોની ભલામણ કરે છે.
- તે CGST, SGST અને IGST માટે મોડેલ કાયદાઓનો મુસદ્દો તૈયાર કરે છે, તેમજ વેપાર નોંધણી અને ટેક્સ ફાઇલિંગ માટેના વહીવટી નિયમોમાં સુમેળ સાધે છે.
- કોઈ વ્યવહાર આંતર-રાજ્ય વેપાર ગણાય કે રાજ્ય-આંતરિક, તે નક્કી કરવા માટે તે સપ્લાયના સ્થળ (પ્લેસ ઓફ સપ્લાય) સંબંધિત નિયમો સ્થાપિત કરે છે.
- તે કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે અથવા વિવિધ રાજ્યો વચ્ચેના વિવાદોના ઉકેલ માટે વિવાદ નિવારણ પદ્ધતિઓ તૈયાર કરે છે.
- તે ઉત્તર-પૂર્વ અને હિમાલયી પ્રદેશોના 11 વિશેષ કેટેગરીના રાજ્યો માટે ખાસ કર મુક્તિઓ અને પ્રક્રિયાગત નિયમોની ભલામણ કરે છે.
ડિક્રિમિનલાઇઝેશન અને ઇન્સ્પેક્ટર રાજ પર અંકુશ
- કાઉન્સિલે CGST એક્ટની કલમ 69 રદ કરીને GST હેઠળ ધરપકડ કરવાની સત્તાઓને સંપૂર્ણપણે દૂર કરવાની ભલામણ કરી છે.
- તેણે ફોજદારી કાર્યવાહી શરૂ કરવા માટેની મર્યાદા ₹1 કરોડથી વધારીને ₹5 કરોડ કરી છે.
- તેણે કલમ 125 હેઠળ મહત્તમ સામાન્ય દંડ ₹25,000થી ઘટાડીને ₹10,000 કર્યો છે.
ટ્રાન્ઝિટ ચેક સામે રક્ષણ
- કાઉન્સિલે નિયમિત ટ્રાન્ઝિટ ચેકિંગ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે, અને માત્ર માલ રવાના કરનાર કે પહોંચાડનાર રાજ્યોના અધિકારીઓને જ માલનું નિરીક્ષણ કરવાની મંજૂરી આપી છે.
- કન્સાઇનમેન્ટ અટકાવતા પહેલા અધિકારીઓએ હવે યોગ્ય ગુપ્ત માહિતીના આધારે જોઇન્ટ કમિશનર કે તેથી વધુ કક્ષાના અધિકારીની લેખિત મંજૂરી મેળવવી જરૂરી રહેશે.
ઝડપી અને સ્વચાલિત રિફંડ
- કાઉન્સિલે રિફંડ સ્વીકૃતિ વિન્ડો 15 દિવસથી ઘટાડીને 10 દિવસ કરી છે, જે સમયગાળા પછી સિસ્ટમ આપમેળે દાવાઓને સ્વીકૃત ગણશે.
- એક ઓટોમેટેડ રિસ્ક એન્જિન 3 કામકાજના દિવસોમાં પ્રોવિઝનલ રિફંડના 90% રકમ છૂટી કરશે, જ્યારે વધારાના કેશ લેજર રિફંડને સંપૂર્ણપણે સ્વચાલિત બનાવશે.
ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટના વ્યાપમાં વધારો
- કાઉન્સિલે કલમ 17(5) હેઠળના પ્રતિબંધો હટાવ્યા છે, જેનાથી કર્મચારી આરોગ્ય અને જીવન વીમો, ટેલિકોમ ટાવર્સ, પાઇપલાઇન્સ અને નાશ પામેલા સ્ટોક પર ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ મેળવવાની મંજૂરી મળશે.
- જ્યારે સપ્લાયર્સ રિટર્ન ફાઇલ કરવામાં નિષ્ફળ જાય ત્યારે પ્રામાણિક ખરીદદારોના રક્ષણ માટે એક યોજના તૈયાર કરવા કાઉન્સિલે અધિકારીઓની સમિતિની રચના કરી છે, જેણે 3 મહિનામાં રિપોર્ટ સબમિટ કરવાનો રહેશે.
સરળ નોંધણી અને રદ્દીકરણ
- કાઉન્સિલે એક સ્વચાલિત સિસ્ટમ શરૂ કરી છે જે ઓછા જોખમ ધરાવતા વ્યવસાયિક કર નોંધણીઓને 3 દિવસમાં મંજૂરી આપશે.
- તેણે નાના ઈ-કોમર્સ વેચાણકર્તાઓ માટે દરેક વેચાણ સ્થળને બદલે માત્ર તેમના મૂળ રાજ્યમાં નોંધણી કરાવવાની જોગવાઈ કરીને પ્રક્રિયા સરળ બનાવી છે.
લિટિગેશન ડી-મિનિમિસ થ્રેશોલ્ડ
- કાઉન્સિલે ટેક્સ નોટિસ જારી કરવા માટે લઘુત્તમ મર્યાદા ₹10,000 નક્કી કરી છે, અને આ રકમથી નીચેની તમામ પેન્ડિંગ નોટિસો તેમજ અપીલો રદ કરી દીધી છે.
સેવા નિકાસ અંગે સ્પષ્ટતા
- ઓફશોર બ્રાન્ચ ઑફિસો દ્વારા વિદેશી ગ્રાહકોને પૂરી પાડવામાં આવતી સેવાઓને કાઉન્સિલે નિકાસ લાભો આપ્યા છે.
- તેણે પુષ્ટિ કરી છે કે ભારતમાં વિદેશી માલ પર કરવામાં આવતી ટેસ્ટિંગ, રિપેરિંગ કે સંશોધન સેવાઓ નિકાસ તરીકે ગણાશે, ભલે તે માલ ભારતમાં જ રહેતો હોય.