શંઘાઈ સહયોગ સંગઠન (SCO)ના ગવર્નમેન્ટ હેડ્સની કાઉન્સિલની 25મી બેઠક
#જીએસ-2 #ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય #વર્તમાન ઘટનાઓ #આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો #SCO #આંતંકવાદ #આંતરરાષ્ટ્રીય #ભારતને આવરી લેતા અને/અથવા ભારતના હિતોને અસર કરતા જૂથો અને કરારો #ભારત અને તેનું પડોશ
મુખ્ય મુદ્દા
- ભારતે તાજિકિસ્તાનના દુશાંબે ખાતે SCO કાઉન્સિલ ઓફ હેડ્સ ઓફ ગવર્નમેન્ટની 25મી બેઠકને સંબોધિત કરી હતી અને આંતંકવાદ સામે સંપૂર્ણ શૂન્ય-સહિષ્ણુતા દર્શાવવાની માંગ કરી હતી.
- SCO સમગ્ર યુરેશિયાના 65% વિસ્તાર અને વિશ્વની 42% વસ્તીને આવરી લે છે, જેમાં જુલાઈ 2024માં બેલારુસ તેનો નવો સભ્ય બન્યો છે.
- સભ્ય દેશો વચ્ચે સાંસ્કૃતિક સંબંધો વધુ મજબૂત કરવા માટે ભારત 2026ના અંત સુધીમાં પ્રથમ SCO સિવિલાઇઝેશનલ ડાયલોગ ફોરમની યજમાની કરશે.
- ભારતે પાકિસ્તાન ઓક્યુપાઇડ કાશ્મીરમાંથી પસાર થતા CPEC સામે પોતાનો વિરોધ દોહરાવ્યો હતો અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કનેક્ટિવિટી પ્રોજેક્ટ્સે રાષ્ટ્રીય સાર્વભૌમત્વનું સન્માન કરવું જ જોઈએ.
શા માટે સમાચારમાં છે?
- ભારતના સંરક્ષણ મંત્રીએ તાજેતરમાં તાજિકિસ્તાનના દુશાંબે ખાતે શંઘાઈ સહયોગ સંગઠન (SCO) ની ગવર્નમેન્ટ હેડ્સની કાઉન્સિલની 25મી બેઠકને સંબોધિત કરી હતી.
- આ સમિટ દરમિયાન, ભારતે તમામ સભ્ય દેશોને આંતંકવાદને નાબૂદ કરવા અને તેની સામેની લડાઈમાં બેવડા ધોરણો દૂર કરવા માટે સાથે મળીને કામ કરવા વિનંતી કરી હતી.
25મી SCO CHG બેઠકના મુખ્ય અંશો
- ભારતે આંતંકવાદ પ્રત્યે શૂન્ય સહિષ્ણુતા (ઝીરો ટોલરન્સ)ની નીતિ પર ભાર મૂક્યો હતો અને ટેરર ફાઇનાન્સિંગ અને સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાનો સહિત તેના સમગ્ર નેટવર્કને નષ્ટ કરવા વિનંતી કરી હતી.
- સંરક્ષણ મંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે આંતંકવાદ પરના બેવડા ધોરણો પ્રાદેશિક સુરક્ષા સાથે સમાધાન કરે છે અને યુવાનોને આર્થિક વિકાસથી વંચિત રાખે છે.
- સાંસ્કૃતિક સંબંધોને ગાઢ બનાવવા માટે ભારતે જાહેરાત કરી હતી કે તે 2026 ના અંત સુધીમાં પ્રથમ SCO સિવિલાઇઝેશનલ ડાયલોગ ફોરમ ની યજમાની કરશે.
- દેશ મલ્ટિલેટરલ ટ્રેડ એન્ડ ઈકોનોમિક કોઓપરેશન (PMTEC) માટેના પ્રોગ્રામ હેઠળ 2026-2030 એક્શન પ્લાન માટે તેના સમર્થનની પુનઃપુષ્ટિ કરી હતી.
- ભારતે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે વેપાર સહયોગથી સ્થિતિસ્થાપક પુરવઠા શૃંખલાઓનું નિર્માણ થવું જોઈએ અને આર્થિક તફાવતોને પૂરવા માટે આધુનિક તકનીકનો ઉપયોગ થવો જોઈએ.
- પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટી અંગે, ભારતે દાવો કર્યો હતો કે તમામ પ્રોજેક્ટ્સે રાષ્ટ્રીય સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતાનું સન્માન કરવું જોઈએ.
- આ નિવેદન પાકિસ્તાન ઓક્યુપાઇડ કાશ્મીરમાં ચીનના બેલ્ટ એન્ડ રોડ ઇનિશિયેટિવ (BRI) અને ચીન-પાકિસ્તાન ઇકોનોમિક કોરિડોર (CPEC) સામેના ભારતના સતત વિરોધને દર્શાવે છે.
- ભારતે સભ્ય દેશોને ઇન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સ (ISA), CDRI, અને ગ્લોબલ બાયોફ્યુઅલ એલાયન્સ જેવા ક્લાઇમેટ પ્લેટફોર્મમાં જોડાવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.
શંઘાઈ સહયોગ સંગઠન (SCO) વિશેના મુખ્ય તથ્યો
- SCO એ 2001 માં સ્થાપિત યુરેશિયન રાજકીય, આર્થિક અને સુરક્ષા જૂથ છે.
- તે યુરેશિયન જમીન વિસ્તારના લગભગ 65% ભાગને આવરી લે છે અને વૈશ્વિક વસ્તીના 42% હિસ્સાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
- 2001 ના મૂળ સ્થાપક સભ્યો ચીન, કઝાકિસ્તાન, કિર્ગિસ્તાન, રશિયા, તાજિકિસ્તાન, અને ઉઝબેકિસ્તાન હતા.
- આ જૂથનું અગાઉનું નામ શંઘાઈ ફાઈવ હતું, જે સીમા વિવાદો ઉકેલવા માટે 1996 માં બનાવવામાં આવ્યું હતું.
- ભારત અને પાકિસ્તાન 2017 માં પૂર્ણ સભ્ય બન્યા, ઈરાન 2023 માં જોડાયું અને બેલારુસ જુલાઈ 2024 માં સામેલ થયું.
- અફઘાનિસ્તાન અને મંગોલિયા જેવા દેશો ઓબ્ઝર્વર ગોલ્ડન સ્ટેટસ ધરાવે છે, જ્યારે તુર્કી અને શ્રીલંકા જેવા દેશો ડાયલોગ પાર્ટનર તરીકે કામ કરે છે.
- સંગઠનનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય આંતંકવાદ, અલગતાવાદ, અને અતિવાદ એમ ત્રણ અનિષ્ટ સામે લડવાનો છે.
- આ જૂથ સભ્ય દેશો વચ્ચે વેપાર નેટવર્ક, ઉર્જા પરિવહન કોરિડોર અને રાજદ્વારી સંકલનને પણ પ્રોત્સાહિત કરે છે.
- હેડ્સ ઓફ સ્ટેટ કાઉન્સિલ એ સર્વોચ્ચ નિર્ણય લેતી સંસ્થા તરીકે કામ કરે છે અને વર્ષમાં એકવાર મળે છે.
- જૂથનું મુખ્ય વહીવટી અંગ SCO સચિવાલય છે, જે બીજિંગ, ચીન થી કામ કરે છે.
- ગવર્નમેન્ટ હેડ્સની કાઉન્સિલ એ બીજી સૌથી મોટી નિર્ણય લેતી સંસ્થા છે, જે વેપાર, આર્થિક બાબતો અને બજેટ મંજૂરીઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
- રીજનલ એન્ટી-ટેરરિસ્ટ સ્ટ્રક્ચર (RATS) એ તાશ્કંદ, ઉઝબેકિસ્તાન માં આવેલી એક કાયમી આંતંકવાદ વિરોધી સંસ્થા છે.
- RATS દૈનિક ગુપ્ત માહિતીની આપ-લે સંભાળે છે, આંતંકવાદી જૂથો પર ડેટાબેઝ જાળવે છે અને સુરક્ષા ક્ષમતા નિર્માણમાં ટેકો આપે છે.
ભારત માટે SCO નું મહત્વ
- તાશ્કંદમાં RATS સાથે કામ કરવાથી ભારતને ગુપ્ત માહિતી શેર કરવાની અને ક્ષેત્રને સુરક્ષિત કરવા માટે સંયુક્ત કવાયતોમાં ભાગ લેવાની તક મળે છે.
- આ મંચ INSTC અને ઈરાનમાં ચાબહાર પોર્ટ જેવા પ્રોજેક્ટ્સને આગળ ધપાવીને ભારતની કનેક્ટ સેન્ટ્રલ એશિયા નીતિને મદદ કરે છે.
- SCO માં ભાગીદારી ભારતને ક્વાડ જેવા પશ્ચિમી જૂથો અને રશિયા તથા ચીન જેવી યુરેશિયન સત્તાઓ વચ્ચેના સંબંધોને સંતુલિત કરવામાં મદદ કરે છે.
- જોકે, ભારત-ચીન-પાકિસ્તાન વૈરભાવ અને આર્થિક મતભેદો જેવા મુદ્દાઓ સંગઠનની એકંદર અસરકારકતાને મર્યાદિત કરવાનું ચાલુ રાખે છે.